Đọc hiểu Cô hàng xén (Thạch Lam) có đáp án

Đọc hiểu Cô hàng xén

I. Đọc văn bản Cô hàng xén

CÔ HÀNG XÉN

Cô Tâm bớt mệt hẳn đi khi nhìn thấy cây đa và cái quán gạch lộ ra trong sương mù. Cùng một lúc, dãy tre đầu làng gần hẳn lại, cành tre nghiêng ngả dưới gió thổi và nghe thấy tiếng lá rào rào và tiếng thân tre cót két. Cô sắp về đến nhà rồi, gánh hàng trên vai nhẹ đi, và những cái uốn cong của đòn gánh bây giờ nhịp với chân cô bước mau. Cô thấy chắc dạ và ấm cúng trong lòng, bỏ hẳn nỗi lo sợ từ nãy vẫn quanh quẩn trong trí khi cô qua quãng đồng rộng, trơ gốc rạ dưới gió bấc vi vút từng cơn.

[…]

Bữa cơm ngon lành quá. Tâm ngồi ăn dưới con mắt hiền từ và mến thương của mẹ. Các em cô quây quần cả chung quanh, hỏi chuyện chợ búa của chị. Tâm ngắm nghía các nét mặt xinh xẻo, những con mắt ngây thơ lóng lánh dưới mái tóc tơ của các em: cô thấy lòng đầm ấm và tự kiêu, lòng người chị chịu khó nhọc để kiếm tiền nuôi các em ăn học. Cô hỏi han sách vở của thằng Lân và thằng Ái, học lớp 3 ở trường làng. Ngày trước, thời còn sung túc, cô cũng đã cắp sách đi học, và về nhà lại được ông Tú dạy thêm chữ Nho. Nhưng đã lâu, cô rời bỏ quyển sách để bước chân vào cuộc đời rộng rãi hơn, khó khăn và chặt chẽ. Buôn bán bây giờ mỗi ngày một chật vật, bởi cô ít vốn. Tất cả gánh hàng của Tâm chỉ đáng giá hai chục bạc. Giá nàng có nhiều tiền để buôn vải bản các chợ như Liên…

- Thôi, các em đi ngủ đi, mai còn dậy sớm mà đi học chứ.

Lân cười, trả lời chị:

- Mai chủ nhật cơ mà, chị quên rồi à? Tối nay em thức khuya để nói chuyện với chị.

Nhưng một lát sau, trong căn nhà yên tĩnh, chỉ còn Tâm và bà Tú ngồi trên phản: cô kiểm điểm và xếp đặt lại các thứ hàng để mai đi phiên chợ Bằng chính. Những thứ hàng nho nhỏ, khác nhau và xinh xắn: cuộn chỉ, bao kim, hộp bút, cúc áo, giấy lơ, một trăm thứ lặt vặt qua lại trên ngón tay nhỏ bé của thiếu nữ, vừa quý báu lại vừa ít ỏi. Mỗi thứ đối với Tâm có một linh hồn riêng, và cô hàng lờ mờ đoán hiểu trong thâm tâm những khó nhọc và công của đã làm thành chúng. Tâm đã thêm vào vài thức hàng mới, bắt đầu bán được ở chợ: phấn xoa mặt, dầu bôi tóc, và son thoa môi. Cô ngắm nghía trên tay cái ống sáp con bằng đồng – hào rưỡi một cái – đựng một chất đỏ thơm làm thắm tươi môi các thiếu nữ ở trên tỉnh. Đôi khi trong buổi chợ Tâm đã được thấy một vài cô gái tỉnh về quê, da trắng, môi đỏ, lịch sự và sang trọng. Có lần, một đêm khuya, Tâm đã lấy sáp bôi lên môi mình và ngắm trộm bóng trong chiếc gương tròn nhỏ Cô Ba. Cô hơi thẹn thấy bóng mình trong đó, với đôi môi đỏ như sẫm máu…

- Độ này, hàng có bán được không, con?

- Thưa u, cũng khá ạ.

Chị Liên bán vải cũng chẳng đẹp bằng. Tâm biết mình xinh nhất chợ. Bọn con trai thường hay quanh quẩn chỗ cô ngồi và buông lời chòng ghẹo. Nhưng cô không để ý: Tâm thấy vững vàng ở giá trị lòng cao quý của mình. Nàng đã đảm đang nuôi cả một nhà, với lại, trừ phi là cô gái hư không kể, còn ai ở địa vị nàng cũng phải tảo tần buôn bán như thế. Làm việc, đối với Tâm, là cái lệ chung của người ta. Cô thấy chung quanh toàn những người đàn bà chịu khó làm ăn vất vả để nuôi chồng, nuôi con. Không bao giờ Tâm nghĩ cho mình, cho cuộc đời riêng của cô.

…

Trong nhà đã ngủ yên tĩnh cả rồi. Trên án thư, bên cạnh ngọn đèn hoa kì, chồng sách và cái ống bút của Lân, Ái che khuất ánh sáng. Các em nàng! Những đứa em thông minh và ngoan ngoãn quá. Không biết nàng có tảo tần mãi được để kiếm tiền mua giấy bút cho chúng ăn học không? Tâm mơ màng nghĩ đến sự thành công của các em sau này: đỗ đạt rồi đi làm trên tỉnh giúp thầy mẹ. Nhà nàng lại được sung túc và mát mặt như xưa.

Tất cả những nỗi lo lắng lui đi và tâm hồn giản dị của thiếu nữ được nghỉ ngơi yên tĩnh.

Sáng sớm hôm sau, trong gió bấc lạnh, Tâm đã mở cổng gánh hàng lên chợ. Sương trắng còn đầy ở các ngõ trong làng; mùi rơm rác và cỏ ướt thoang thoảng bốc lên, mùi quen của quê hương và của đất mầu khiến Tâm thấy dễ chịu và thêm can đảm. Nàng rảo bước cho mau chóng đến chợ.

Cái đòn gánh cong xuống vì hàng nặng, kĩu kịt trên mảnh vai nhỏ bé theo nhịp điệu của bước đi. Chịu khó, chịu khó từng tí một, hết bước nọ sang bước kia, cứ thế mà đi không nghĩ ngợi. Tâm thấy ngày nay cũng như mọi ngày, ngày mai cũng thế nữa; tất cả cuộc đời nàng lúc nào cũng chịu khó và hết sức, như tấm vải thô dệt đều nhau. Có phải đâu chỉ một mình cô; trong những lũy tre xanh kia, bao nhiêu người cũng như cô, cũng phải chịu khó và nhọc nhằn, để kiếm tiền nuôi chồng, nuôi con, nuôi các em. Tâm không chán nản cũng không tự kiêu, chỉ thấy yên tâm chắc chắn, như nhiều người khác cũng làm việc, cũng sống như nàng.

....................................

[…] Lúc Tâm ra về, trời đã tối. Nàng vội vã bước mau để về cho con bú. Sương mù xuống phủ cả cánh đồng, và gió lạnh nổi lên: Tâm thu vạt áo lại cho đỡ rét, lần theo bờ cỏ đi. Lòng nàng mệt nhọc và e ngại: lấy đâu mà bù vào chỗ tiền đưa cho em? Tâm nhớ lại những lời dằn của mẹ chồng và những câu giận dữ của Bài mỗi khi hỏi nàng không có tiền. Nàng nghĩ đến những ngày buôn bán được, ngày không, Tâm dấn bước. Cái vòng đen của rặng tre làng Bằng bỗng vụt hiện lên trước mặt, tối tăm và dầy đặc. Tâm buồn rầu nhìn thấu cả cuộc đời nàng, cuộc đời cô hàng xén từ tuổi trẻ đến tuổi già toàn khó nhọc và lo sợ, ngày nọ dệt ngày kia như tấm vải thô sơ. Nàng cúi đầu đi mau vào trong ngõ tối.

(Trích Cô hàng xén, Thạch Lam, Gió lạnh đầu mùa, NXB Văn học, 2014, tr.171-187)

II. Đọc hiểu Cô hàng xén

1. Đề số 1

(1) Sáng sớm hôm sau, trong gió bấc lạnh, Tâm đã mở cổng gánh hàng lên chợ. Sương trắng còn đầy ở các ngõ trong làng; mùi rơm rác và cỏ ướt thoang thoảng bốc lên, mùi quen của quê hương và của đất mầu khiến Tâm thấy dễ chịu và thêm can đảm. Nàng rảo bước cho mau chóng đến chợ.

(2) Cái đòn gánh cong xuống vì hàng nặng, kĩu kịt trên mảnh vai nhỏ bé theo nhịp điệu của bước đi. Chịu khó, chịu khó từng tí một, hết bước nọ sang bước kia, cứ thế mà đi không nghĩ ngợi. Tâm thấy ngày nay cũng như mọi ngày, ngày mai cũng thế nữa; tất cả cuộc đời nàng lúc nào cũng chịu khó và hết sức, như tấm vải thô dệt đều nhau. Có phải đâu chỉ một mình cô; trong những lũy tre xanh kia, bao nhiêu người cũng như cô, cũng phải chịu khó và nhọc nhằn, để kiếm tiền nuôi chồng, nuôi con, nuôi các em. Tâm không chán nản cũng không tự kiêu, chỉ thấy yên tâm chắc chắn, như nhiều người khác cũng làm việc, cũng sống như nàng. Tâm cứ bước đều chân và đến chợ hãy còn sớm. Nàng bày hàng trên khoảng đất nàng vẫn ngồi xưa nay. Ánh sáng đầu tiên của mặt trời lấp lánh trên mặt kính các ô hàng. Các màu đua nhau thắm tươi dưới ngón tay xinh xắn của Tâm: những cuộn chỉ mượt, những cái cúc xà cừ, những gương lược sáng loáng. Cái gì cũng sạch sẽ ngăn nắp, nhỏ nhắn như công việc, như ý nghĩ của cô hàng xén.

(Trích Cô hàng xén, Thạch Lam, Thạch Lam tuyển tập, NXB. Thời đại, 2011, tr.210-211)

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. Xác định các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn trích.

Câu 2. Anh/Chị tìm những chi tiết miêu tả bức tranh thiên nhiên sáng sớm gần gũi, thân thuộc trong đoạn (1)?

Câu 3. Tìm và nêu hiệu quả nghệ thuật của một biện pháp tu từ trong đoạn trích?

Câu 4. Anh/Chị có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Thạch Lam trong đoạn trích.

Gợi ý

Câu 1. Phương thức biểu đạt Cô hàng xén: biểu cảm, miêu tả, tự sự.

Câu 2.

- gió bấc lạnh

- Sương trắng còn đầy ở các ngõ trong làng

- mùi rơm rác và cỏ ướt

Câu 3.

- Liệt kê

- Tác dụng

+ Nhấn mạnh những đặc trưng của cô hàng xén.

+ Thể hiện tình cảm của tác giả

Câu 4.

- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Thạch Lam tinh tế khi đưa những hình ảnh, chi tiết đặc trưng nhất để làm nổi bật lên thiên nhiên thật gần gũi và thân thuộc.

2. Đề số 2

Thực hiện các yêu cầu sau:

Câu 1. Xác định các phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn trích.

Câu 2. Hình ảnh nói về quê nhà được thể hiện qua những từ ngữ nào?

Câu 3. Nêu tâm trạng của nhân vật Tâm khi trở về nhà trong đoạn trích.

Câu 4. Anh/ Chị hãy nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm trạng nhân vật của Thạch Lam trong đoạn trích.

Gợi ý

Câu 1:

- Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích là: Tự sự

- Các phương thức biểu đạt khác là: Miêu tả, biểu cảm

Câu 2:

- Hình ảnh nói về quê nhà được thể hiện qua những từ ngữ: sân gạch, con sấu đá, Cánh cửa gỗ, cảnh đồng hoang vắng

Câu 3:

Tâm trở về nhà trong nỗi buồn và lo sợ, “nàng cúi đầu đi nhanh vào bóng tối”. Sự sợ hãi loang dần trong bóng tối ở kết thúc tác phẩm không phải một nỗi sợ sinh lý, mang tính bản năng mà đó là sự sợ hãi, hoang mang của một mảnh đời loanh quanh trong nghèo đói, không tìm ra được lối thoát cho ngày mai. Nếu như Sinh vùng vẫy trong cái đói với trạng thái hèn hạ cay đắng, Bào lại trong tình trạng bơ vơ, bất lực thì Tâm lại gắn cái nghèo đói với nỗi lo âu không vun vén chu toàn được cho hai gia đình nội, ngoại.

Câu 4:

Một truyện ngắn đầy chất thơ, là những trang viết về hơi thở của cuộc sống đời thường, thấm đượm cảm xúc. Đặt mình vào nhân vật chính, Thạch Lam cảm nhận được những vất vả khổ cực, thiếu thốn vật chất của cô hàng xén. Cuộc đời cô cứ thế trôi đi với những nỗi lo toan đè nặng lên vai là những gánh hàng xén, lo cho em, cho mẹ , cho chồng. Cái tinh tế, nhạy cảm của Thạch Lam là ở đó, ông len lỏi vào ngõ ngách tâm hồn người, lắng nghe những vang động sâu thẳm bên trong để thông cảm đồng cảm với những thân phận khác nhau. Nếu không bằng một tấm lòng chân thành và giàu tình yêu thương liệu Thạch Lam có thể viết về những mảnh đời ấy chân thực và sinh động đến thế.

3. Đề số 3

Thực hiện yêu cầu:

Câu 1. Xác định ngôi kể của đoạn trích và cho biết tác dụng của ngôi kể đó.

Câu 2. Điều gì xảy ra khi “Tâm ngắm nghía các nét mặt xinh xẻo, những con mắt ngây thơ lóng lánh dưới mái tóc tơ của các em” ?

Câu 3. Nêu hiệu quả của phép tu từ được sử dụng trong câu văn sau: Những thứ hàng nho nhỏ, khác nhau và xinh xắn: cuộn chỉ, bao kim, hộp bút, cúc áo, giấy lơ, một trăm thứ lặt vặt qua lại trên ngón tay nhỏ bé của thiếu nữ, vừa quý báu lại vừa ít ỏi.

Câu 4. Những câu văn: “Ngày trước, thời còn sung túc, cô cũng đã cắp sách đi học, và về nhà lại được ông Tú dạy thêm chữ Nho. Nhưng đã lâu, cô rời bỏ quyển sách để bước chân vào cuộc đời rộng rãi hơn, khó khăn và chặt chẽ” giúp anh/chị hiểu gì về hoàn cảnh của nhân vật Tâm?

Câu 5. Qua đoạn văn bản trên, anh/chị thấy Tâm là người như thế nào?

Câu 6. Anh/Chị hãy nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Thạch Lam trong đoạn trích.

Gợi ý trả lời

Câu 1: Ngôi kể thứ 3.

Tác dụng: giúp người đọc vừa có một cái nhìn khách quan soi chiếu, đánh giá về cuộc đời của nhân vật; vừa có thể đi sâu khám phá những suy nghĩ, nội tâm nhân vật cô hàng xén. Qua đó, người đọc có thể thấu hiểu được những lí do mà nhân vật sống một cuộc đời đầy hi sinh, để thấy được vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống.

Câu 2: Cô thấy lòng đầm ấm và tự kiêu, lòng người chị chịu khó nhọc để kiếm tiền nuôi các em ăn học.

Câu 3:

Câu văn: Những thứ hàng nho nhỏ, khác nhau và xinh xắn: cuộn chỉ, bao kim, hộp bút, cúc áo, giấy lơ, một trăm thứ lặt vặt qua lại trên ngón tay nhỏ bé của thiếu nữ, vừa quý báu lại vừa ít ỏi.

- Câu văn sử dụng phép liệt kê: liệt kê ra những thứ hàng hóa và tính chất của nó.

- Hiệu quả:

+ Chỉ ra đầy đủ những thứ hàng hóa nhỏ bé, xinh xắn trong gánh hàng của cô hàng xén để làm nổi bật sự ít ỏi của hàng hóa.

+ Thể hiện sự trân trọng, nâng niu của chủ nhân đối với những thứ hàng “quý báu” của mình.

+ Làm cho câu văn giàu nhạc điệu, sinh động, hấp dẫn.

Câu 4:

- Những câu văn: “Ngày trước, thời còn sung túc, cô cũng đã cắp sách đi học, và về nhà lại được ông Tú dạy thêm chữ Nho. Nhưng đã lâu, cô rời bỏ quyển sách để bước chân vào cuộc đời rộng rãi hơn, khó khăn và chặt chẽ” giúp ta hiểu về hoàn cảnh của nhân vật Tâm là:

- Ngày trước, gia đình nhân vật Tâm còn sung túc, cô có cuộc sống đầy đủ, an nhàn, được đi học ở trường, về nhà cũng có thời gian để học.

- Nhưng sau đó, nhân vật Tâm phải bỏ học, sống cuộc sống khó khăn, phải bươn chải, bon chen với cuộc đời…

Câu 5: Qua đoạn văn bản trên, ta thấy Tâm là:

• Là người chị trong gia đình, hết lòng yêu thương, chăm lo cho các em;

• Hàng ngày bán hàng xén để nuôi gia đình, đề các em được ăn học;

• Xinh xắn;

• Nhạy cảm, tinh tế

Câu 6: Nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Thạch Lam trong đoạn trích:

- Đoạn trích đã thể hiện biệt tài trong việc miêu tả tâm lí nhân vật của Thạch Lam.

- Nhà văn chú ý khai thác những cảm xúc tinh tế, len lỏi trong tâm hồn nhân vật Tâm; lắng nghe những rung động sâu thẳm bên trong của nhân vật. Từ đó đã làm nổi bật được vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật

- Nhờ sự tài tình trong việc miêu tả tâm lí nhân vật nên truyện của Thạch Lam có sức hút riêng.

4. Đề số 4

CÔ HÀNG XÉN

(Trích)

Tâm đã bước xa rồi, tre vi vút thêm, trời lại lấm tấm mưa lạnh rơi xuống mặt. Cô đi qua nhà bà cụ Nhiêu rồi về đến ngõ. Cánh cửa gỗ chưa đóng. Cô xoay đòn gánh đẩy cửa, rồi bước vào. Tất cả tối tăm rét mướt, và cảnh đồng hoang vắng cô để lại ở ngoài. Đây là nhà rồi. Mùi phân trâu nồng ấm sặc ngay vào cổ; thoáng qua cô nghe tiếng chân trâu đập trong chuồng. Con Vả thấy động sủa lên, rồi chạy lại vấp vào chân, quấn quýt. Trong nhà, mấy đứa em reo:

- A, a! Chị Tâm đã về!

Tâm đặt gánh ở trên thềm. Ánh đèn chiếu ra, cô thấy quần áo lấm tấm ướt vì mưa bụi. Thằng Lân chạy ra trước nhất, suýt nữa vấp vào cửa bức bàn. Rồi thằng Ái, con Bé cũng theo ra.

- Quà của chúng em đâu, chị?

Nó cúi xuống định lục vào gánh hàng. Tâm vội bảo em:

- Ấy chớ, để chị lấy cho, không khéo vỡ cả kính.

Cô nhìn xuống ô hàng: mưa chỉ hơi phớt trên kính, chưa việc gì. Hàng không có cái gì ướt. Kẹo đây, mỗi đứa hai chiếc.

Chúng nó xúm cả quanh chị. Em bé ngoan ngoãn quả, đây phần riêng chị dành em đây này. Bỗng tiếng dịu dàng của bà Tú ở dưới nhà đưa lên:

- Tâm, con đã về đấy ư?

- Thưa u, vâng ạ.

Bà Tú đến dắt lũ con, khẽ bảo:

Chúng mày háu ăn quá, không để cho chị vào đến nhà nữa. Rồi quay lại Tâm - Con rửa chân tay rồi ăn cơm kẻo đói. Sao về muộn thế, con?

- Thưa u, hôm nay con ngồi chợ Son ạ.

[...]

Em Bé nói theo:

Chị ở nhà với chúng em chị ạ. Mai chủ nhật chúng em được nghỉ.

Tâm mỉm cười xoa đầu em. Cô sung sướng vì thấy mẹ săn sóc, các em yêu mến. Bao nhiêu nỗi mệt nhọc cô thấy tiêu tán cả. Những lúc này khiến cô quên hết cả bao nhiêu nỗi e ngại khó khăn. Cô thấy vui vẻ và nảy nở trong thâm tâm những ý muốn tốt đẹp cho gia đình.

(Thạch Lam truyện ngắn, NXB Văn hóa Thông tin, 2010, tr. 143-145 )

Chú thích:

* Hàng xén: hàng tạp hoá bán ở vỉa hè, ở chợ.

Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:

Câu 1: Xác định ngôi kể của người kể chuyện ở văn bản trên?

Câu 2: Tìm và ghi lại các từ ngữ, hình ảnh thể hiện sự vất vả, đảm đang của cô Tâm trong đoạn trích?

Câu 3: Nêu tác dụng của hai từ láy được sử dụng trong câu văn sau để thấy được sự tinh tế trong ngòi bút của Thạch Lam: Tâm đã bước xa rồi, tre vi vút thêm, trời lại lấm tấm mưa lạnh rơi xuống mặt.

Câu 4: Chỉ ra và lí giải sự giống nhau trong cách cư xử của nhân vật mẹ Tâm và Tâm trong đoạn trích trên.

Câu 5: Từ những câu văn sau đây, nêu suy nghĩ về ý nghĩa của tình thân thể hiện qua những quan tâm, chăm sóc trong cuộc sống: Tâm mỉm cười xoa đầu em. Cô sung sướng vì thấy mẹ săn sóc, các em yêu mến. Bao nhiêu nỗi mệt nhọc cô thấy tiêu tán cả.

Đáp án

1. Ngôi thứ ba: Người kể chuyện toàn tri.

2. Học sinh chỉ ra các từ ngữ, hình ảnh sau: trời lại lấm tấm mưa lạnh rơi xuống mặt; tất cả tối tăm rét mướt; cánh đồng hoang vắng; quần áo lấm tấm ướt vì mưa bụi...

Học sinh nêu được 3 dẫn chứng: 0,75 điểm; nêu được 2 dẫn chứng: 0,5 điểm, nêu được 1 dẫn chứng: 0,25 điểm.

3.

- Học sinh chỉ ra hai từ láy: vi vút, lấm tấm

- Học sinh nêu tác dụng: tả cảnh thiên nhiên khi tối muộn vừa vắng lặng vừa mang nét bình dị của làng quê trong cảm xúc của nhân vật Tâm; tăng sức gợi hình, gợi cảm...

Học sinh chỉ ra được hai từ láy: 0,25 điểm; Chi ra được 2 ý về tác dụng: 0,5 điểm.

4.

- Điểm giống nhau trong cách cư xử của mẹ Tâm và Tâm: Biết quan tâm, chăm lo cho người thân.

- Lí giải: Tâm có cách cư xử ấy là do tình cảm yêu thương của hai mẹ con dành cho nhau, Tâm có được sự ảnh hưởng tốt đẹp từ mẹ. Đó còn là vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam.

Học sinh chỉ ra điểm giống nhau: 0,5 điểm; Học sinh lí giải: 0,5 điểm.

5.

Học sinh nêu được ý nghĩa của tình thân qua sự quan tâm, chăm sóc trong cuộc sống từ nội dung của ngữ liệu. Dưới đây là một số gợi ý:

- Sự quan tâm, chăm sóc của tình thân có ý nghĩa rất lớn.

- Khi có được tình cảm ấm áp của những người thân, mỗi người đều thấy hạnh phúc.

- Giúp vượt qua được khó khăn và vươn tới những thành công.

- Từ đó lan toả những điều tích cực đến mọi người.

Học sinh nêu được ý nghĩa và trình bày được từ 3 ý: 1,0 điểm; Học sinh nêu được ý nghĩa và trình bày được 2 ý: 0,75 điểm; Học sinh nêu được ý nghĩa và trình bày được 1 ý: 0,5 điểm; Học sinh trả lời chung chung: 0,25 điểm.

5. Đề số 5

Đọc văn bản sau và thực hiện yêu cầu: (Trắc nghiệm)

Sáng sớm hôm sau, trong gió bấc lạnh, Tâm đã mở cổng gánh hàng ... lên chợ. Sương trắng còn đầy ở các ngõ trong làng; mùi rơm rác và cỏ ướt thoang thoảng bốc lên, mùi quen của quê hương và của đất mầu khiến Tâm thấy dễ chịu và thêm can đảm. Nàng rảo bước cho mau chóng đến chợ.

Cái đòn gánh cong xuống vì hàng nặng, kĩu kịt trên mảnh vai nhỏ bé theo nhịp điệu của bước đi. Chịu khó, chịu khó từng tí một, hết bước nọ sang bước kia, cứ thế mà đi không nghĩ ngợi. Tâm thấy ngày nay cũng như mọi ngày, ngày mai cũng thế nữa; tất cả cuộc đời nàng lúc nào cũng chịu khó và hết sức, như tấm vải thô dệt đều nhau. Có phải đâu chỉ một mình cô; trong những lũy tre xanh kia, bao nhiêu người cũng như cô, cũng phải chịu khó và nhọc nhằn, để kiếm tiền nuôi chồng, nuôi con, nuôi các em. Tâm không chán nản cũng không tự kiêu, chỉ thấy yên tâm chắc chắn, như nhiều người khác cũng làm việc, cũng sống như nàng. Tâm cứ bước đều chân và đến chợ hãy còn sớm. Nàng bày hàng trên khoảng đất nàng vẫn ngồi xưa nay. Ánh sáng đầu tiên của mặt trời lấp lánh trên mặt kính các ô hàng. Các màu đua nhau thắm tươi dưới ngón tay xinh xắn của Tâm: những cuộn chỉ mượt, những cái cúc xà cừ, những gương lược sáng loáng. Cái gì cũng sạch sẽ ngăn nắp, nhỏ nhắn như công việc, như ý nghĩ của cô hàng xén.

(Trích Cô hàng xén, Thạch Lam, Thạch Lam tuyển tập, NXB Thời đại, 2011, tr.210-211)

Lựa chọn đáp án đúng (Mỗi câu 0.5 điểm):

Câu 1: Xác định hai phương thức biểu đạt được sử dụng trong đoạn trích?

A. Thuyết minh, tự sự.

B. Tự sự, miêu tả.

C. Nghị luận, tự sự.

D. Nghị luận, thuyết minh.

Câu 2: Từ kĩu kịt trong văn bản diễn tả?

A. Tiếng trầm bổng, dài ngắn vang lên đều đều như tiếng của hai vật bằng tre, gỗ cọ xiết vào nhau.

B. Tiếng hai vật cứng xiết mạnh vào nhau, nghe hơi chói và ghê tai.

C. Tiếng nhịp tay vung ra đều đều khi mang vác đồ nặng.

D. Tiếng trầm bổng, nhịp nhàng như tiếng đối quang cọ vào đòn gánh khi gánh nặng.

Câu 3: Đâu là hai biện pháp nghệ thuật xuất hiện trong hai câu văn cuối của đoạn văn bản?

A. Điệp ngữ, ẩn dụ

B. Điệp ngữ, hoán dụ

C. Liệt kê, so sánh

D. Liệt kê nhân hóa

Câu 4: Qua đoạn văn bản trên, tác giả phác họa Tâm là cô gái như thế nào?

A. Yêu tự do, tự lập

B. Tảo tần, chịu thương chịu khó

C. Mải miết, đi sớm về muộn

D. Mạnh mẽ, bản lĩnh

Câu 5: Đâu là đặc điểm nổi bật của truyện ngắn Thạch Lam?

A. Truyện hấp dẫn bởi tình huống truyện độc đáo, li kì

B. Truyện hấp dẫn bởi nhiều xung đột cao trào; có thắt, mở nút

C. Truyện hấp dẫn bởi cốt truyện nhẹ nhàng, truyện mà không có truyện.

D. Truyện hấp dẫn bởi giọng điệu biến hóa, ma mị.

Câu 6: Em hiểu thế nào là hàng xén?

A. Hàng bán đồ dùng đã cũ, được nhập từ nước ngoài.

B. Hàng được bày bán ở quán nhỏ hai ven đường.

C. Hàng dùng cho sinh hoạt nói chung.

D. Hàng tạp hóa nhỏ bán ở vỉa hè hoặc chợ.

Câu 7: Qua nhân vật cô hàng xén, Thạch Lam hướng ngòi bút ca ngợi phẩm chất gì của người phụ nữ?

A. Giàu đức hi sinh

B. Giàu lòng trắc ẩn

C. Giàu sự vị tha

D. Giàu lòng nhân ái

Trả lời câu hỏi:

Câu 8(0,5 điểm): Trong đoạn trích, bức tranh thiên nhiên sáng sớm gần gũi, thân thuộc được miêu tả bằng những chi tiết nào?

Câu 9 (1,0 điểm): Nêu tâm trạng của nhân vật Tâm khi gánh hàng ra chợ bán trong đoạn trích?

Câu 10 (1,0 điểm): Anh/Chị hãy nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của Thạch Lam trong đoạn trích?

III. Phân tích Cô hàng xén

DÀN Ý

I. Mở bài:

• Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm truyện.

• Nêu yếu tố nổi bật sẽ phân tích, đánh giá.

II. Thân bài:

* Nêu các điểm nổi bật về nội dung, ý nghĩa tác phẩm

Giá trị hiện thực:

+ Truyện Thạch Lam hướng tới số phận những con người nhỏ bé, những con người nhọc nhằn, vất vả trong cuộc sống mưu sinh của con người trước cách mạng tháng 8/1945. Đặc biệt là hình ảnh người phụ nữ trong xã hội xưa, họ cam chịu chấp nhận thiệt thòi và coi việc mình phải gánh vác, phải lo toan, phải mưu sinh cho người khác là trách nhiệm bổn phận của mình.

+ Hình ảnh “Cái đòn gánh cong xuống…có phải đâu chỉ mình cô” -> Tâm bằng lòng chấp nhận vì đó là lẽ đương nhiên, bao nhiêu người như vậy phải kiếm tiền nuôi chồng, nuôi con, nuôi các em, phải chu toàn công việc nhà chồng…

=> Phản ánh chế độ trọng nam khinh nữ, chế độ tàm tòng tứ đức đè nặng lên số phận người phụ nữ.

Giá trị nhân đạo:

+ Cảm thương, trân trọng sự hi sinh của Tâm, của những người phụ nữ.

+ Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam truyền thống: Chịu thương, chịu khó, nhân hậu, vị tha, giàu đức hy sinh, giàu tình yêu thương.

+ Xót xa thương cảm cho thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, họ cam chịu, thiệt thòi, chịu bao đắng cay vất vả; họ không được quan tâm sẻ chia. Cuộc sống của họ bị cương tỏa bởi những lề thói lạc hậu của chế độ phong kiến, con người không dám sống cho riêng mình. Cuộc sống của họ là những bổn phận trách nhiệm và nghĩa vụ. Họ bị trói chặt bởi những lề thói phong kiến lạc hậu hà khắc…

+ Nhà văn mong muốn xã hội phải thay đổi, phải bình đẳng hơn để người phụ nữ trong xã hội phong kiến được sống đúng với giá trị mình đang có, được trân trọng, yêu thương, được đối xử công bằng, được tự do, hạnh phúc…

* Phân tích cái hay, cái đẹp của các yếu tố nghệ thuật hoặc hình ảnh đặc sắc.

+ Yếu tố hiện thực hòa quyện với lãng mạn trữ tình.

+ Những câu văn giàu chất thơ, Thạch Lam khai thác thế giới nội tâm của nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ trong cuộc sống thường ngày.Những biến thái tinh vi của cảnh vật sóng bước cùng những chuyển biến tâm lý đầy tinh tế trong nội tâm nhân vật:“Cô Tâm bớt mệt hẳn đi khi nhìn thấy cây đa và cái quán gạch lộ ra trong sương mù. Cùng một lúc, dãy tre đầu làng gần hẳn lại, cành tre nghiêng ngả dưới gió thổi và nghe thấy tiếng lá rào rào và tiếng thân tre cót két…Cô thấy chắc dạ và ấm cúng trong lòng, bỏ hẳn nỗi lo sợ từ nãy vẫn quanh quẩn trong trí khi cô qua quãng đồng rộng, trơ gốc rạ dưới gió bấc vi vút từng cơn”.

+ Điểm nhìn trần thuật linh hoạt. Dòng ý thưc của người kể chuyện như trùng khớp với hình tượng nghệ thuật dù tác giả chọn ngôi kể thứ ba. Từ điểm nhìn của người kể chuyện, nhà văn chuyển điểm nhìn sang nhân vật. Nhà văn tưởng chừng như đã nhập tâm vào nhân vật của mình để miêu tả những biến thái tinh vi trong nội tâm nhân vật “Cô hàng xén”. Từ những bước chân nặng nề, mệt mỏi của Tâm sang phiên chợ kết thúc tới cảm giác an yên mãn nguyện trong bữa cơm gia đình vì được ngắm: “các nét mặt xinh xẻo, những con mắt ngây thơ lóng lánh dưới mái tóc tơ của các em: cô thấy lòng đầm ấm và tự kiêu, lòng người chị chịu khó nhọc để kiếm tiền nuôi các em ăn học”

+ Xây dựng những chi tiết nhỏ nhưng làm nên những giá trị lớn của tác phẩm, khắc họa tính cách và dự cảm về số phận nhân vật “Tâm biết mình xinh…không để ý. Tâm thấy vững vàng ở giá trị cao quý của mình” è Ý thức giá trị bản thân, tự hào bản thân đáng lẽ Tâm sẽ là người tự tin, chủ động trong cuộc sống, có quyền được sống với giá trị bản thân, có quyền được lựa chọn hạnh phúc cho riêng mình. Nhưng ở Tâm lại khác, Tâm không sống cho mình “Làm việc, đối với Tâm, là lệ chung của người ta. Cô thấy chung quanh toàn những đàn bà chịu khó làm ăn vất vả để nuôi chồng, nuôi con. Không bao giờ Tâm nghĩ cho mình, cho cuộc đời riêng của cô.

=> Phẩm chất con người của Tâm chịu thương, chịu khó, hy sinh.

=> Dự cảm cho một số phận chịu nhiều vất vả, thiệt thòi, chịu nhiều đắng cay nhọc nhằn

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua lời nói, cử chỉ, hành động (hành động không có xung đột), qua những suy tư của Tâm, qua những đánh giá của người trần thuật.

+ Truyện Thạch Lam không có những xung đột, truyện như một bài thơ trữ tình. Thạch Lam viết những điều hết sức bình dị và tinh tế.

+ Giọng điệu điềm đạm nhưng chứa đựng bao tình cảm yêu mến.

+ Câu văn giàu hình ảnh, gợi cảm, trong sáng, giá trị thâm trầm sâu sắc.

* Đánh giá (Nhận xét, bình luận), nâng cao, mở rộng.

+ Nhận xét của Sê-khốp: “Nhà văn chân chính phải là nhà văn nhân đạo trong cốt tủy

+ Thạch Lam là “ nhân đạo từ trong cốt tủy” ấy. Văn phong Thạch Lam được coi là “ngắt câu bằng màu, chấm câu bằng nốt nhạc, chuyển đoạn bằng hình ảnh” (Thụy Khê) và dẫn dắt người đọc vào không phải bằng tình tiết, bằng những xung đột gay cấn mà bằng “ hành trình cảm giác” của trái tim luôn cúi xuống những số phận nghèo khổ, bé mọn, yếu đuối trong xã hội. Nhà văn trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn của họ, vẻ đẹp của những con người dù có khổ đau, thiệt thòi đến mấy vẫn luôn giũ gìn phẩm chất cao đẹp, luôn bao dung, nhân hậu, vị tha. Điều đó được thể hiện rõ ở nhân vật Tâm trong tác phẩm Cô hang xén…

III. Kết bài:

Khái quát về giá trị của các yếu tố đã phân tích đối với tác phẩm.

Nêu ấn tượng và cảm xúc của người viết về các yếu tố đã phân tích; giá trị, hiệu quả tác động tới bạn đọc.

BÀI LÀM

Chợ huyện một tháng sáu phiên

Gặp cô hàng xén kết duyên Châu, Trần

Hẳn nhiều người không còn xa lạ với câu ca dao miêu tả hình ảnh cô hàng xén quen thuộc trên. Thật vậy, hình ảnh cô hàng xén với chiếc gánh nặng trĩu, kẽo kẹt đi qua từng phiên chợ đã trở nên thân thuộc trong văn chương viết về người phụ nữ Việt Nam. Đến với Thạch Lam - cây bút lãng mạn nổi bật trước Cách mạng tháng Tám, hình tượng người phụ nữ thôn quê truyền thống đã trở nên nổi bật và sống động. Thạch Lam luôn trân trọng và nâng niu hình ảnh này, viết về họ bằng những ngôn từ giản dị nhưng đầy tình cảm, ca ngợi họ bằng cái trữ tình đậm chất Thạch Lam. Những tác phẩm của ông hiện lên dung dị, mộc mạc, đẹp một cách sáng trong như chính đức hy sinh thầm lặng của những người con gái, như chính cô hàng xén trong tác phẩm "Cô hàng xén".

Thạch Lam đã vẽ lên trong lòng người đọc hình ảnh người phụ nữ tần tảo, chịu thương chịu khó, làm sáng lên những đức tính tốt đẹp giữa bối cảnh xã hội thực dân nửa phong kiến u ám và bất công. Ông đã thành công khi mang đến những tia nắng ấm áp, xua đi hiện thực u uất, qua đó làm nổi bật lên nét đẹp của những người phụ nữ xưa.

Trong nền văn xuôi Việt Nam, Thạch Lam là một trong những ngòi bút kiệt xuất nửa đầu thế kỷ XX, cùng với Vũ Trọng Phụng và Nguyễn Tuân. Nếu Vũ Trọng Phụng nổi tiếng với những tác phẩm gào thét, đau đớn, Nguyễn Tuân hiện lên tài hoa và sang trọng, thì Thạch Lam lại tinh tế, thanh đạm và nhẹ nhàng như chính tâm hồn Việt Nam trong sáng, giản dị trong từng con chữ của ông. Sự nghiệp của Thạch Lam gồm nhiều thể loại, nhưng truyện ngắn trong các tập "Gió lạnh đầu mùa" (1937), "Nắng trong vườn" (1938) là thành công hơn cả. Những tác phẩm này thể hiện rõ nhất phong cách văn chương đặc trưng của Thạch Lam và ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc, đặc biệt là truyện ngắn "Cô hàng xén".

Truyện ngắn "Cô hàng xén" xoay quanh cuộc đời của Tâm - cô gái bán hàng xén. Tâm kiếm tiền nuôi sống gia đình bằng việc gánh hàng bán ở chợ. Gánh hàng của cô gồm kim, chỉ, lược và nhiều vật dụng nhỏ khác. Ngay từ công việc và mục đích mưu sinh vì gia đình, Tâm đã hiện lên là một người phụ nữ tần tảo, chịu thương chịu khó và yêu thương gia đình. Hình ảnh Tâm gánh hàng đi bán khiến ta nhớ đến câu ca dao:

"Cái cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non."

Nhân vật Tâm là hiện thân của sự lam lũ, chịu thương chịu khó, nét đẹp truyền thống của phụ nữ Việt Nam từ xưa đến nay. Ngay từ những dòng văn đầu tiên, tác giả đã khéo léo cho người đọc thấy nghệ thuật truyện ngắn vô cùng tinh tế của mình. Văn Thạch Lam hay ở chỗ cốt truyện thường giản dị và cảnh sắc thiên nhiên không chỉ là phông nền cho câu chuyện mà tham gia tâm tình, đồng cảm với nhân vật. Sự tham gia ấy nhẹ nhàng đến mức đôi lúc khiến người đọc cảm thấy như được lắng nghe những tâm sự chân thành từ sâu thẳm tâm hồn.

Cô hàng xén gánh hàng trở về sau phiên chợ chiều, khi đường làng đã bao phủ sương mù, hòa cùng tiếng lá tre xào xạc và tiếng thân tre cót két. Những cổng gạch cũ kỹ, rêu phong, những ngõ tối mấp mô vì lỗ chân trâu, mùi bèo dưới ao, mùi rạ quen thuộc và ẩm ướt. Sáng sớm hôm sau, Tâm lại gánh hàng lên chợ khi sương trắng còn đầy các ngõ. Ngày qua ngày, cuộc đời Tâm cứ thế trôi đi trong thầm lặng và nhọc nhằn.

Tâm, người con gái xinh đẹp nức tiếng, được nhiều người để ý, "bọn con trai cứ hay quanh quẩn chỗ cô ngồi và buông lơi chọc ghẹo". Nhưng Tâm không để ý, bởi cô tự tin ở giá trị và lòng cao quý của mình. Thạch Lam đã mô tả cuộc đời cơ cực, nhục nhã của một người phụ nữ giữa xã hội bất công, tiêu điều, nhưng cũng không quên khám phá tâm hồn cao quý của người phụ nữ ấy.

"Nàng đã đảm đang nuôi cả một nhà, với lại, trừ phi là cô gái hư không kể, còn ai ở địa vị nàng cũng phải tảo tần buôn bán như thế. Làm việc, đối với Tâm, là lệ chung của người ta. Cô thấy chung quanh toàn những đàn bà chịu khó làm ăn vất vả để nuôi chồng, nuôi con. Không bao giờ Tâm nghĩ cho mình, cho cuộc đời riêng của cô."

Ở đây, ta có thể thấy Tâm mang trách nhiệm với gia đình, dù vất vả với gánh hàng xén trĩu nặng trên vai nhưng cô không bao giờ than trách, kêu ca về nỗi khổ nhọc. Bằng gánh hàng xén bé xíu, Tâm chắt chiu từ đó để nuôi cả gia đình. Những đồng tiền ít ỏi cô kiếm được luôn dành để lo cho em, cho gia đình chồng, cho con, cho cha mẹ. Dù gánh nặng trên vai cô càng "cong xuống và rền rĩ", nhưng Tâm vẫn kiên cường bước tiếp.

"Buổi phiên chợ Bằng, Liên ngồi cạnh nàng nhí nhảnh khoe:

• Này Tâm xem, tôi mới sắm được cái này đẹp lắm.

Liên đưa ra một đôi khuyên vàng cô mới gửi đánh ở trên tỉnh. Tâm cầm lấy ngắm nghía trên tay. Mắt nàng sáng lên, Tâm nghĩ đến những buổi nói chuyện với Liên khi nàng chưa lấy chồng. Hai chị em bàn về những đồ trang sức, và đôi khuyên là cái ước vọng tuyệt đích của hai cô gái quê. Hai người buổi vào cũng nhắc đến, và cùng hẹn nhau dành dụm để sắm một đôi đeo Tết.

• Đẹp quá nhỉ. Chị mua hết bao nhiêu?

Nàng ngẩn ngơ đưa trả lại Liên, yên lặng nhìn bạn mắc vào tai. Tâm nghĩ không bao giờ nàng có thứ ấy nữa. Làm sao dành dụm được chừng ấy tiền, mà nếu có số tiền ấy nữa nàng cũng còn phải để tiêu việc nhà, hay gửi cho các em."

Lần đầu tiên Tâm chạnh lòng cho số phận mình, khi nghĩ đến Liên - cô bạn xưa nay đã sung túc, giàu sang. Nhưng suy nghĩ ấy chỉ thoáng qua vì gánh nặng cơm áo gạo tiền trên vai cô còn đó.

Chợ này bán ít thì sang chợ khác, gánh hàng xén đong đưa theo nhịp chân đi và đôi vai gầy càng thêm còm cõi. Ngày qua ngày tần tảo, ra đi khi trời còn sương muối lạnh giá, trở về khi trời chập tối gió bấc và mưa phùn hiu hắt, cuộc đời Tâm cứ thế thầm lặng trôi đi.

Kết thúc tác phẩm, sau khi đưa hai chục bạc - số tiền lấy họ của chồng cho em trai, Tâm trở về nhà trong nỗi buồn và lo sợ, "nàng cúi đầu đi nhanh vào bóng tối". Điều này thể hiện nỗi sợ hãi, hoang mang của một mảnh đời mãi loanh quanh trong nghèo đói, không tìm ra được lối thoát cho ngày mai. Cái nghèo đói của Tâm gắn liền với nỗi lo âu không vun vén chu toàn được cho hai gia đình nội, ngoại. Đức hy sinh với Tâm như một bản năng hình thành từ trong máu thịt, cô chấp nhận nó như một lẽ hiển nhiên bởi "có đâu chỉ một mình cô: Trong những lũy tre xanh kia, bao nhiêu người cũng như cô, cũng phải chịu khó, và nhọc nhằn, để kiếm tiền nuôi chồng, nuôi con, nuôi các em".

Ở Thạch Lam, có sự giao thoa giữa chất hiện thực và lãng mạn rất đặc trưng. Dù gánh hàng đi chợ suốt một ngày dài đằng đẵng, nhưng Tâm vẫn có thể gác đi nỗi vất vả để lắng nghe tiếng xao xác giẫm lên lá khô, ngửi mùi bèo dưới ao và mùi rạ ướt đưa lên ẩm ướt. Hay ngay trong buổi chợ ồn ào, Tâm vẫn đủ thư thái để cảm nhận "không khí giá và trong của buổi sáng làm hồng da dẻ và khiến máu chảy mạnh". Mùi hương, màu sắc, khí vị của làng quê yên bình và trong trẻo được cảm nhận qua nhân vật chính phần nào giảm đi cái khắc nghiệt của cuộc sống và mang vào cho trang văn chất thơ man mác, dìu dịu.

Đọc Thạch Lam có thể thấy cô Tâm và các nhân vật nữ khác trong văn Thạch Lam thường có số phận bất hạnh. Nhưng vượt lên tất cả, họ luôn cố gắng gìn giữ những phẩm chất cao quý của tâm hồn, luôn quan tâm, hy sinh vì người khác mà ít khi nghĩ cho mình. Đó là vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam. Không chỉ vậy, Thạch Lam còn am hiểu sâu sắc đời sống nội tâm của nhân vật, ông len lỏi vào ngõ ngách tâm hồn người, lắng nghe những vang động sâu thẳm bên trong để đồng cảm với thân phận người phụ nữ bằng tất cả tâm hồn tinh tế, nhạy cảm. Điều đó khẳng định rằng nhà văn thương cảm, sẻ chia và yêu thương tha thiết những người phụ nữ - những kiếp người bé nhỏ, yếu đuối trong xã hội.