Soạn bài Tôi đi học (trang 14) - Ngắn nhất Ngữ văn 8 Cánh diều

Soạn bài Tôi đi học

Thanh Tịnh

1. Chuẩn bị

Yêu cầu (trang 14 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1):

- Xem lại phần Kiến thức ngữ văn để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.

- Khi đọc hiểu truyện ngắn, các em cần lưu ý:

+ Tóm tắt nội dung văn bản (Truyện kể lại sự việc gì? Sự việc ấy xảy ra trong bối cảnh nào? Cốt truyện có gì đặc biệt?,...)

+ Nhân vật chính là ai? Nhân vật ấy được nhà văn miêu tả ở những phương diện nào (ngoại hình, lời nói, hành động, tâm trạng và mối quan hệ với các nhân vật khác,…)?

+ Ngôn ngữ kể chuyện (trần thuật) có gì đặc sắc?

+ Liên hệ, kết nối với kinh nghiệm của bản thân để hiểu sâu sắc về truyện và hiểu chính mình.

- Đọc trước văn bản Tôi đi học, tìm hiểu thêm thông tin về nhà văn Thanh Tịnh.

Trả lời

- Tóm tắt nội dung văn bản: Hằng năm cứ vào cuối thu, tác giả lại nhớ về kỉ niệm ngày đầu tiên đi học. Đó là một buổi sáng mùa thu, tác giả được mẹ dắt tay đi học. Nhân vật tôi đến trường trong cảm xúc khác với thường ngày. Cậu đến trường xếp hàng, điểm danh, vào lớp trong tâm thế hồi hộp lo âu. Và bài học đầu tiên mà hôm đó thầy giáo viết lên bảng đó là bài tập viết: Tôi đi học!

- Nhân vật chính: “tôi”; nhân vật được nhà văn miêu tả qua các phương diện: lời nói, hành động, tâm trạng, suy nghĩ của nhân vật.

- Ngôn ngữ kể chuyện dung dị, đời thường, đậm chất thơ, giúp tái hiện khung cảnh làng quê và cảm xúc ngày đầu đi học của “tôi”.

- Ngày đầu đến trường, em cũng có sự đồng điệu với tâm trạng của nhân vật “tôi” khi đến một môi trường mới, vừa bỡ ngỡ, vừa lạc lõng, ngần ngại nhưng cũng tò mò, phấn khởi chờ đợi những bài học mới mẻ.

- Thông tin về nhà văn Thanh Tịnh:

+ Thanh Tịnh (1911-1988), tên thật là Trần Văn Ninh.

+ Quê ở Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô thành phố Huế.

+ Là nhà giáo, nhà văn, nhà thơ.

+ Sáng tác của ông toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.

+ Tác phẩm tiêu biểu: Hậu chiến trường (1937), Quê mẹ (1941)…

2. Đọc hiểu

* Nội dung chính của đoạn trích: “Tôi đi học” là dòng hồi ức thấm đẫm những cảm xúc trong trẻo, tươi sáng của nhân vật trữ tình về buổi tựu trường đầu tiên. Thông qua dòng cảm xúc đó, những kỉ niệm về ngày đầu tiên đi học được gợi lên đầy tinh tế, đẹp đẽ trong lòng người đọc.

* Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 15 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Những hình ảnh nào gợi nỗi nhớ cho nhân vật "tôi"?

Trả lời:

- Thời gian: cuối thu (thời điểm khai trường).

- Không gian: Lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc.

Câu 2 (trang 15 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tranh minh họa liên quan đến nội dung của văn bản như thế nào?

Trả lời:

Tranh minh họa miêu tả cảnh sắc con đường làng dài và hẹp, lá thu bay bay trong ngày đầu tiên đi học của nhân vật “tôi”. Cậu bé nắm tay mẹ với tâm trạng nao nức lạ thường.

Câu 3 (trang 15 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý sự thay đổi trong cảm nhận về cảnh vật của nhân vật “tôi”.

Trả lời:

- Con đường, cảnh vật vốn rất quen nhưng hôm nay tự nhiên thấy lạ.

- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn với bộ quần áo, mấy quyển vở mới trên tay.

Câu 4 (trang 16 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Phần 2 kể về chuyện gì?

Trả lời:

Phần 2 kể về cảm xúc ngập ngừng, rụt rè của “tôi” khi bước vào sân trường Mĩ Lý. Đó là cả một thế giới đầy mới lạ nên nhân vật không khỏi bỡ ngỡ, lo sợ.

Câu 5 (trang 16 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý các hình ảnh so sánh.

Trả lời:

+ “... những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”

+ Họ như chim con đứng trên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ.

+ Họ thèm vụng và ước ao thầm được như những học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.

+ Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả ban tưởng tượng.

Câu 6 (trang 16 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tâm trạng nhân vật "tôi" thế nào khi được gọi tên?

Trả lời:

Tâm trạng nhân vật “tôi” khi được gọi tên: giật mình, lúng túng, cảm thấy “quả tim ngừng đập”, quên cả người mẹ đang đứng sau.

Câu 7 (trang 17 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý hình ảnh và lời nói của ông đốc.

Trả lời:

- Hình ảnh: Nhìn học trò một cách hiền từ và cảm động.

- Lời nói: “Thế là các em vào lớp 5, các em phải cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng, để thầy dạy các em được sung sướng”; “Thôi các em nên đứng đây để sắp hàng vào lớp”; “Các em đừng khóc. Trưa nay các em được về nhà cơ mà.”

=> Ông Đốc là một người thầy, một người quản lí hiền từ, thân thiện và yêu thương học sinh.

Câu 8 (trang 17 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tại sao các bạn nhỏ lại khóc?

Trả lời:

Các bạn nhỏ nức nở khóc vì phải rời tay mẹ để xếp hàng vào lớp. Các bạn rất lo sợ vì trước giờ luôn sống trong sự bảo bọc của cha mẹ nhưng giờ đây các bạn đã phải rời xa sự an toàn đó để bước vào một ngôi trường mới với một vai trò mới.

Câu 9 (trang 17 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật "tôi" thể hiện trong phần (3) như thế nào?

Trả lời:

Tâm trạng của nhân vật “tôi” đã có sự thay đổi:

+ Chưa bao giờ thấy xa mẹ như lần này.

+ Hình gì treo trên tường cũng lạ và hay hay.

+ Coi chỗ ngồi của mình là vật riêng.

+ Bạn ngồi bên chưa quen cũng không xa lạ.

=> Tất cả mọi vật vừa lạ vừa quen, vừa bỡ ngỡ vừa thân thuộc, tự nhiên đến bất ngờ và không dám tin là có thật.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Theo em, cốt truyện Tôi đi học thuộc dạng nào dưới đây?

A. Kể lại sự việc khác thường, kì lạ

B. Kể lại sự việc giản dị, đời thường mà giàu chất thơ

C. Kể lại sự việc có nội dung trào phúng, châm biếm, hài hước

D. Kể lại sự việc có nội dung giàu tính triết lí

Trả lời:

Đáp án B. Kể lại sự việc giản dị, đời thường mà giàu chất thơ.

Câu 2 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Cảnh vật trong truyện được nhìn qua con mắt của ai và được nhớ lại theo trình tự nào? Nêu một số chi tiết nổi bật của cảnh vật trong phần 1.

Trả lời:

- Cảnh vật trong truyện được nhìn qua con mắt của nhân vật “tôi” và được nhớ lại theo trình tự quá khứ trong dòng hồi tưởng của nhân vật tôi.

- Chi tiết nổi bật của cảnh vật trong phần 1:

+ Trong tiết trời cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều, trên không có những đám mây bàng bạc.

+ Một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh…

+ Con đường làng dài và hẹp....

+ Cảnh vật xung quanh đều thay đổi.

+ Dọc đường thấy mấy cậu nhỏ trạc bằng tuổi tôi áo quần tươm tất, nhí nhảnh gọi tên nhau hay trao sách vở cho nhau xem mà tôi thèm.

Câu 3 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Phân tích sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên tới lớp. Chỉ ra tác dụng của một số câu văn miêu tả và hình ảnh so sánh trong việc khắc hoạ tâm trạng nhân vật.

Trả lời:

* Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên tới lớp:

Bâng khuâng, phấn chấn đi bên mẹ trên con đường đến trường. → Bỡ ngỡ, rụt rè khi đứng ở sân trường. → Cảm thấy lúng túng, vụng về. → Giật mình khi nghe gọi đến tên rồi bật khóc. → Cuối cùng là cảm giác vừa xa lạ vừa thân quen khi ngồi trong lớp học.

* Tác dụng của một số câu văn miêu tả và hình ảnh so sánh trong việc khắc hoạ tâm trạng nhân vật:

=> Nhận xét: Nhân vật “tôi” là cậu bé hồn nhiên, trong sáng nhưng cũng rất nhạy cảm và đã bắt đầu có ý thức về sự trưởng thành ngay trong ngày đầu tiên đi học.

Câu 4 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Truyện ngắn Tôi đi học là một truyện ngắn giàu chất trữ tình. Theo em, điều gì tạo nên đặc điểm ấy (về nội dung, hình thức, ngôn ngữ)?

Trả lời:

- Về nội dung: Tập trung miêu tả những cảm xúc và diễn biến tâm trạng vừa vui mừng, phấn chấn vừa ngỡ ngàng, lo sợ,… của nhân vật “tôi” trong buổi đầu tiên đến trường một cách chân thực và cảm động.

- Về hình thức: Cốt truyện rất đơn giản, nhẹ nhàng, không có tình huống gay cấn, không nhiều sự kiện.

- Về ngôn ngữ: Sử dụng những câu văn giàu cảm xúc với giọng điệu nhẹ nhàng, những hình ảnh so sánh độc đáo và việc sử dụng hàng loạt các từ láy trong việc miêu tả khung cảnh thiên nhiên, tái hiện chân thực, rõ nét cảm xúc bỡ ngỡ, rụt rè của nhân vật tôi trong ngày tựu trường.

Câu 5 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Văn bản Tôi đi học đã nói hộ được những suy nghĩ và tình cảm gì của rất nhiều người đọc? Điều đó còn có ý nghĩa với cuộc sống hôm nay như thế nào?

Trả lời:

- Câu chuyện ghi lại cảm xúc của buổi đầu tiên đến trường – buổi học mà hầu hết mọi người đã từng trải qua, vì thế nói hộ được suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng của rất nhiều người đọc.

- Những cảm xúc, suy nghĩ và tình cảm trong sáng, chân thực ấy vẫn có trong mỗi HS hôm nay. Với người lớn, dù đã trưởng thành nhưng mỗi khi nhớ về ngày đầu tiên đến trường của mình vẫn đồng cảm với những gì nhà văn Thanh Tịnh mô tả trong truyện Tôi đi học.

Câu 6 (trang 18 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Bằng sự trải nghiệm của bản thân, hãy tưởng tượng mình là “người bạn tí hon” ngồi cạnh nhân vật “tôi” trong truyện, hôm ấy, em sẽ nói với “tôi” điều gì?

Trả lời:

Chào bạn, vậy là hôm nay chúng ta trở thành bạn cùng bàn, cùng lớp mới của nhau rồi đấy. Mình biết cậu vẫn còn nhiều dè dặt, mình cũng thế. Nhưng mình tin những khoảnh khắc này sẽ khiến chúng ta nhớ mãi. Chúng mình cùng cố gắng để có thật nhiều kỉ niệm đẹp và những trải nghiệm thú vị bên mái trường nhé.

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 8 sách Cánh diều hay, ngắn gọn khác:

Kiến thức ngữ văn trang 12

Tôi đi học

Gió lạnh đầu mùa

Thực hành tiếng Việt trang 24

Người mẹ vườn cau

Kể lại một chuyến đi hoặc một hoạt động xã hội

Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội

Chuỗi hạt cườm màu xám

Hướng dẫn tự học trang 39