Soạn bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí (trang 72) - Ngắn nhất Ngữ văn 8 Cánh diều

Soạn bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

1. Định hướng

1.1. Bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí là bài văn thường tập trung làm sáng tỏ nội dung và ý nghĩa của một nhận định, một ý kiến về tư tưởng, tình cảm hay quan niệm về lối sống, cách ứng xử,... Đề văn nghị luận về tư tưởng, đạo lí thường lấy một câu danh ngôn, tục ngữ, ca dao,... nào đó để nêu lên yêu cầu. Ví dụ:

Đề 1. Suy nghĩ về câu tục ngữ. "Chết trong còn hơn sống đục.".

Đề 2. Suy nghĩ về câu nói của danh tướng Trần Bình Trọng: "Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc.".

1.2. Để viết bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí, các em cần chú ý:

- Tìm hiểu kĩ nội dung, ý nghĩa của tư tưởng, đạo lí được nêu trong đề.

- Trình bày rõ ý kiến (đồng tình hay phản đối) của người viết về tư tưởng, đạo lí ấy và lí giải vì sao.

- Tìm ý và lập dàn ý cho bài viết: Căn cứ vào đề bài để xác định cách tìm ý cho phù hợp (đặt câu hỏi hoặc suy luận)

- Sử dụng lí lẽ và bằng chứng phù hợp để làm rõ ý kiến, tăng sức thuyết phục cho bài viết

2. Thực hành

2.1. Thực hành viết theo các bước

Đề bài (trang 73 SGK Ngữ Văn 8 Tập 2): Suy nghĩ về câu nói của danh tướng Trần Bình Trọng “Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc.”

a) Chuẩn bị

- Đọc kĩ và tìm hiểu đề bài để định hướng cho bài viết:

+ Trọng tâm cần làm rõ: tinh thần bất khuất, không chịu sống nô lệ.

+ Kiểu văn bản chính: nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

+ Phạm vi bằng chứng cần huy động: bằng chứng thực tế; kiến thức lịch sử, địa

lí và thơ văn liên quan.

- Xem lại định hướng viết bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

- Tìm hiểu nội dung, ý nghĩa câu nói của danh tướng Trần Bình Trọng.

b) Tìm ý và lập dàn ý

Tim ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:

+ Câu nói của Trần Bình Trọng có ý nghĩa gì?

+ Câu nói thể hiện tư tưởng, đạo lí sống nào? Tại sao có thể nói như vậy?

+ Tư tưởng, đạo lí sống đó đã thể hiện như thế nào (trong cuộc sống, văn học, nghệ thuật, lịch sử...)?

+ Giá trị của tư tưởng, đạo lí sống vừa nêu là gì? Cần phê phán những biểu hiện ngược lại với tư tưởng, đạo lí sống trên như thế nào?

- Lập dàn ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần:

c) Viết

Dựa vào dàn ý đã làm để viết bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí. Trong khi viết, cần chú ý:

- Cách làm bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

- Quan hệ giữa ý kiến, lí lẽ và bằng chứng trong bài nghị luận.

- Cách chuyển ý giữa các đoạn văn (câu chuyển đoạn).

* Bài viết mẫu tham khảo:

Chắc hẳn, các bạn đều biết đến danh tướng Trần Bình Trọng. Ông nổi tiếng với câu nói: “Ta thà làm ma nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc”.

Để hiểu được ý nghĩa của câu nói, chúng ta cần hiểu được “làm ma” có nghĩa chỉ cái chết, “làm vương” ý chỉ có được quyền lực, vinh hoa phú quý. Trần Bình Trọng muốn khẳng định rằng ông chấp nhận cái chết để bảo vệ chủ quyền đất nước, chứ không chịu làm tay sai cho kẻ thù để có quyền lực lớn trong tay hay hưởng vinh hoa phú quý. Câu nói của Trần Bình Trọng đã thể hiện khí phách của một bậc anh hùng hết lòng trung thành với đất nước. Đó cũng là lời nhắc nhở sâu sắc cho thế hệ sau.

Yêu nước vốn là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định rằng: “Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là truyền thống quý báu của ta.”. Quả vậy, từ trong quá khứ, nhân dân Việt Nam đã cùng nhau đoàn kết để đánh bại biết bao kẻ thù xâm lược, giành lại độc lập, tự do cho đất nước. Đến khi hòa bình lập lại, yêu nước lại được thể hiện qua những hành động khác nhau. Thế hệ trẻ khi tiếp thu văn minh hiện đại của nước ngoài dựa trên nguyên tắc “hòa nhập chứ không hòa tan”. Nhiều thanh niên tài năng với những phát minh khoa học được thế giới công nhận lại nguyện trở về Việt Nam xây dựng sự nghiệp. Nhiều sinh viên vừa mới tốt nghiệp, tình nguyện trở về quê hương để xây dựng cho quê hương mình. Chúng ta luôn kiên quyết trong việc bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ của đất nước.

Vậy nhưng, một bộ phận nhỏ lại có lối sống vô ơn, bội bạc. Họ quên đi nguồn cội, có những hành động gây tổn hại đến đất nước. Chúng ta cần phải tỉnh táo để nhận thức được và tránh xa. Và câu nói của danh tướng Trần Bình Trọng giàu tính biểu tượng, gửi gắm thông điệp ý nghĩa cho thế hệ muôn đời sau.

Tóm lại, câu nói “Ta thà làm ma nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc” giàu tính biểu tượng, vô cùng sâu sắc. Mỗi người cần ghi nhớ để có thể tu dưỡng, rèn luyện bản thân và sống sao cho ý nghĩa.

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Tham khảo các yêu cầu đã nêu ở Bài 6, phần Viết, mục d (trang 28) và đối chiếu và dàn ý đề văn đã làm ở bài này.

2.2. Rèn luyện kĩ năng viết:

Quan hệ giữa vấn đề, ý kiến, lí lẽ và bằng chứng; câu chuyển đoạn trong bài nghị luận

a) Cách thức

- Để có sức thuyết phục, văn nghị luận đòi hỏi việc trình bày vấn đề, nêu ý kiến, lí lẽ và bằng chứng phải gắn bó chặt chẽ với nhau.

+ Vấn đề và ý kiến thường nêu khái quát ở phần mở bài; nhiều văn bản thường nêu vấn đề ở nhan đề bài viết.

+ Vấn đề và ý kiến được làm sáng tỏ bằng các lí lẽ và bằng chứng theo cách: nêu các ý lớn, tập trung làm sáng tỏ cho vấn đề, ý kiến; mỗi ý lớn là một đoạn văn.

Đoạn 1 (ý 1)

Đoạn 2 (ý 2)

=> Làm rõ vấn đề, ý kiến

Mỗi đoạn văn gồm các lí lẽ và bằng chứng tập trung làm sáng tỏ cho ý lớn. Ví dụ:

- Đoạn 1 (ý 1)

+ Lí lẽ

+ Dẫn chứng: ...

= > Làm rõ ý 1

– Câu chuyển đoạn: Để bài văn liền mạch, gắn bó nội dung giữa các phần với nhau, khi viết, cần chú ý có các câu chuyển đoạn.

b) Bài tập (trang 75 SGK Ngữ Văn 8 Tập 2):

- Dựa vào dàn ý đã làm trong mục 2.1. Thực hành viết theo các bước, hãy lập sơ đồ quan hệ giữa các đoạn văn trong phần thân bài.

- Viết câu chuyển đoạn từ phần 1 (giải thích câu nói) sang phần 2 (chứng minh tính đúng đắn của câu nói)

Trả lời:

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 8 sách Cánh diều hay, ngắn gọn khác:

Kiến thức ngữ văn trang 54

Quang Trung đại phá quân Thanh

Đánh nhau với cối xay gió

Thực hành tiếng Việt trang 67

Bên bờ Thiên Mạc

Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

Nghe và tóm tắt nội dung thuyết trình về một nhân vật lịch sử hoặc tác phẩm văn học

Tức nước vỡ bờ

Hướng dẫn tự học trang 80