Soạn bài Gió lạnh đầu mùa (trang 19) - Ngắn nhất Ngữ văn 8 Cánh diều

Soạn bài Gió lạnh đầu mùa

Thạch Lam

1. Chuẩn bị

Yêu cầu (trang 19 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1):

- Đọc trước truyện ngắn Gió lạnh đầu mùa, tìm hiểu thêm thông tin về nhà văn Thạch Lam.

- Tìm đọc, ghi lại một vài ý kiến phân tích, đánh giá về chất thơ trong truyện ngắn này của nhà văn Thạch Lam.

- Đã có lần nào em cho hoặc tặng bạn một món quà mà chưa xin phép bố mẹ? Câu chuyện sau đó như thế nào? Hãy nhớ lại và chuẩn bị chia sẻ trước lớp (nếu có).

Trả lời:

- Nhà văn Thạch Lam:

+ Thạch Lam (1910 - 1942), tên thật là Nguyễn Tường Vinh, quê Hà Nội.

+ Ông là nhà văn nổi tiếng giai đoạn 1935-1940 với sở trường truyện ngắn.

+ Phong cách viết đặc biệt theo lối kể chuyện tâm tình, giản dị, sâu sắc, thâm trầm.

+ Các tác phẩm của ông ẩn chứa niềm tin yêu, trân trọng đối với thiên nhiên và con người.

+ Ông là cây bút tài hoa trong lối sử dụng ngôn ngữ hiện thực miêu tả mà vẫn giàu chất thơ và cảm xúc.

- Một vài ý kiến phân tích, đánh giá về chất thơ trong truyện ngắn Gió lạnh đầu mùa của nhà văn Thạch Lam:

+ Tình tiết nói về chiếc áo bé Duyên cho thấy ngòi bút Thạch Lam rất tinh tế, giàu xúc cảm, "tâm hồn nhạy cảm và từng trải về sự đời" (Nguyễn Tuân).

+ “Ngay trong tác phẩm đầu tay (Gió đầu mùa), người ta đã thấy Thạch Lam đứng vào một phái riêng...Ông có một ngòi bút lặng lẽ, điềm tĩnh vô cùng, ngòi bút chuyên tả tỉ mỉ những cái rất nhỏ và rất đẹp... Phải là người giàu tình cảm lắm mới viết được như vậy...” (Vũ Ngọc Phan).

- Đã có lần em tặng một hộp nhạc bố mua cho em trong chuyến du lịch cho chị hàng xóm trước khi chị chuyển nhà. Đây là món quà em vô cùng yêu thích và em cũng muốn để lại cho chị hàng xóm kỉ niệm đẹp trong thời gian sống trong con ngõ nhỏ nhà em. Em không kịp xin phép bố mẹ lúc ấy, và sau đó khi em kể lại, bố mẹ em đã rất vui vì em với chị hàng xóm có một tình bạn đẹp tuổi thơ.

2. Đọc hiểu

* Nội dung chính: Câu chuyện kể về lòng nhân hậu, thương người của hai chị em Lan và Sơn khi đem áo bông cũ cho Hiên, giúp Hiên được tránh rét. Câu chuyện được kết thúc một cách nhẹ nhàng, mẹ Hiên trả lại áo và mẹ Sơn cho vay tiền. Qua đó ta thấy được sự lan tỏa của tình thương, người này là điểm tựa tinh thần cho người kia.

* Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 19 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý nhan đề và bối cảnh của truyện.

Trả lời:

Nhan đề của truyện đã gợi nên bối cảnh chớm đông với cái rét khắc nghiệt. Viết về mùa đông với cái rét khắc nghiệt nhưng câu chuyện lại mang đến cho chúng ta cảm thấy ấm áp đến lạ kì bởi nó được sưởi ấm bằng vẻ đẹp của tình yêu thương con người.

Câu 2 (trang 19 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Những chi tiết nào cho thấy trời rất lạnh?

Trả lời:

+ Qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi gió bấc, cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta tưởng đang ở giữa mùa đông rét mướt.

+ Đất khô trắng, gió vi vu, những chiếc lá khô lạo xạo, cây lan sắt lại vì rét.

+ Sơn cầm lấy chén chè nóng ấp và mặt, vào má cho ấm, rồi để miệng chén cho hơi bốc lên.

+ Vú già xù xù cái áo bông, cóng cả tay.

Câu 3 (trang 20 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý chi tiết cái áo bông của Duyên.

Trả lời:

Chiếc áo bông cũ nhưng vẫn lành lặn, gắn với kí ức về một đứa con đã mất của người mẹ, một đứa em ruột thịt của Lan và Sơn, giờ đây lại thành tấm áo của tình bạn thơ ngây mà thiết tha, ấm áp. Chiếc áo lại chở che, san sẻ hơi ấm cho những mảnh đời nghèo khó như của mẹ con bé Hiên.

Câu 4 (trang 20 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Thử hình dung dáng điệu, tâm trạng của Sơn khi chuẩn bị đi chơi.

Trả lời:

Khi chuẩn bị đi chơi, Sơn mặc những chiếc áo ấm, áo dạ lẫn cái áo vệ sinh, xúng xính ra chợ khoe với đám trẻ. Sơn rất vui vẻ vì có chiếc áo mới. Sơn cũng rất nhạy cảm, quan tâm đến các bạn.

Câu 5 (trang 21 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tại sao lũ trẻ thấy chị em Sơn thì tỏ ra vui mừng nhưng không dám vồ vập?

Trả lời:

Lũ trẻ nhìn thấy chị em Sơn thì tỏ ra vui mừng vì có bạn chơi cùng, có thể quay quần đùa nghịch với nhau nhưng không dám vồ dập vì chúng là những đứa trẻ nghèo khổ, vì biết số phận của mình, tầng lớp của mình cách xa so với hai chị em Sơn.

Câu 6 (trang 21 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Các câu đối thoại ở đây cho thấy thái độ gì của bọn trẻ?

Trả lời:

Các câu thoại ở đây cho thấy bọn trẻ rất ngưỡng mộ, thích thú với chiếc áo mùa đông của Sơn và ao ước rằng mình cũng có được một chiếc áo như thế

Câu 7 (trang 22 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Chú ý hoàn cảnh của Hiên.

Trả lời:

Hiên là cô bé có hoàn cảnh đáng thương:

Mẹ cái Hiên rất nghèo, chỉ có nghề mò cua bắt ốc.

- Trong cái rét buốt giá của ngày chớm đông, Hiên co ro đứng bên cột quán”, chỉ mặc có “manh áo rách tả tơi hở cả lưng và tay”;

Câu 8 (trang 22 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tại sao Sơn thấy "ấm áp vui vui"?

Trả lời:

Sơn thấy “ấm áp, vui vui” vì cậu bé đã cảm nhận được niềm hạnh phúc, ấm áp của sự trao tặng yêu thương, san sẻ sự đủ đầy. Hành động thể hiện yêu thương vô tư, trong sáng của Sơn.

Câu 9 (trang 22 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Tâm trạng lo sợ của hai chị em Sơn được thể hiện qua những chi tiết nào?

Trả lời:

Chi tiết:

- Dù sắp ăn nhưng Sơn bỏ đũa đứng dậy.

- Sơn vội vàng ra đi tìm cái Hiên.

- Hai chị em tìm khắp cánh đồng những không gặp Hiên.

Câu 10 (trang 23 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Vì sao chị em Sơn cho cái áo ấy lại có thể bị mẹ mắng?

Trả lời:

Vì đó là chiếc áo kỉ vật gắn với kí ức còn nguyên về một đứa con đã mất của người mẹ, một đứa em ruột thịt của Lan và Sơn.

Câu 11 (trang 23 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Câu nói của mẹ Hiên thể hiện điều gì?

Trả lời:

Câu nói của mẹ Hiên thể hiện đức tính "đói cho sạch, rách cho thơm" của một người mẹ tuy nghèo nhưng giàu lòng tự trọng.

Câu 12 (trang 23 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Kết thúc truyện có gì bất ngờ?

Trả lời:

Kết thúc truyện, mẹ Sơn và Lan không hề trách mắng mà “âu yếm ôm con vào lòng” với sự trìu mến, yêu thương. Người mẹ đã hiểu và cảm thông cho hành động của hai con nên không hề trách mắng mà hơn thế còn hiểu và muốn giúp đỡ gia đình Hiên. Sự giúp đỡ của người mẹ đã xua tan lạnh lẽo, đem đến sự ấm áp cho ngày đông bằng tình yêu thương.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Hãy tóm tắt nội dung chính của truyện Gió lạnh đầu mùa. Xét về cốt truyện, văn bản Gió lạnh đầu mùa (Thạch Lam) và Tôi đi học (Thanh Tịnh) có gì giống nhau?

Trả lời:

- Tóm tắt: Vào một buổi sáng, gió bấc mùa đông chợt đến làm không khí vô cùng lạnh lẽo. Sơn tỉnh dậy đã được mẹ chuẩn bị cho chiếc áo dạ đỏ và cả chiếc áo thâm dài ấm áp. Hai chị em Sơn ra chợ chơi với lũ trẻ con, Sơn thấy trời rét nhưng lũ trẻ ăn mặc chẳng khác khi ngày thường môi chúng nó tím lại và da thịt thì thâm đi. Đặc biệt là cái Hiên nó vẫn mặc chiếc áo rách tả tơi hở cả vai và lưng. Sơn thấy vậy bảo chị Lan cho Hiên chiếc áo bông cũ ở nhà, Sơn và Lan rất vui vì việc mình đã làm. Nhưng không vui được bao lâu Sơn lo lắng vì sợ sẽ bị mợ mắng vì cho Hiên chiếc áo bông cũ. Về nhà hai chị em bất ngờ khi thấy hai mẹ con Hiên ở nhà mình để gửi lại chiếc áo bông ban sáng. Mẹ Sơn không những không trách mắng hai con mà còn cho mẹ Hiên mượn năm hào để may áo cho Hiên.

- Xét về cốt truyện, văn bản Gió lạnh đầu mùa và Tôi đi học giống nhau ở việc xây dựng cốt truyện nhẹ nhàng nhưng hấp dẫn; bố cục theo dòng cảm xúc của nhân vật.

Câu 2 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Những chi tiết nào trong truyện giúp em hình dung ra bối cảnh chị em Sơn cho chiếc áo bông? Bối cảnh ấy cho em biết gì về cuộc sống được miêu tả trong truyện?

Trả lời:

- Những chi tiết trong truyện giúp em hình dung ra bối cảnh chị em Sơn cho chiếc áo bông:

+ Các bạn mặc không khác gì mọi ngày, những bộ quần áo nâu đã vá nhiều chỗ; môi chúng tím tái, da thịt thâm đi, người run lên, hàm răng va đập vào nhau;

+ Hiên co ro đứng bên cột quán”, chỉ mặc có “manh áo rách tả tơi hở cả lưng và tay”.

- Bối cảnh ấy cho biết về cuộc sống của những đứa trẻ nghèo được miêu tả trong truyện. Đó là một cuộc sống thiếu thốn, nghèo khổ, cơ cực.

Câu 3 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Phân tích diễn biến tâm trạng của Sơn trước và sau khi cho chiếc áo. Chi tiết nào làm em chú ý và xúc động nhất? Vì sao?

Trả lời:

- Diễn biến tâm trạng của Sơn:

- Chi tiết làm em chú ý và xúc động nhất: Sơn thấy động lòng thương trước hoàn cảnh của Hiên và muốn đem chiếc áo bông cũ cho Hiên. Điều đó cho thấy Sơn là cậu bé sống tình cảm, giàu lòng trắc ẩn, sẵn sàng sẻ chia, giúp đỡ với những hoàn cảnh bất hạnh ngoài xã hội.

Câu 4 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Nhận xét về thái độ và cách ứng xử của hai bà mẹ (mẹ Sơn và mẹ Hiên) trong phần cuối của truyện. Theo em, vì sao mẹ Sơn lại không hài lòng khi chị em Sơn cho Hiên chiếc áo bông ấy?

Trả lời:

* Thái độ và cách ứng xử của hai bà mẹ:

- Mẹ Hiên: Mang trả mẹ Sơn chiếc áo bông

=> Cách ứng xử thể hiện đức tính "đói cho sạch, rách cho thơm" của một người mẹ tuy nghèo nhưng giàu lòng tự trọng.

- Mẹ Sơn:

+ Nhìn con nghiêm nghị bảo: Kìa, hai cô cậu đã về kia. Thế áo bông của tôi đâu mà tự tiện đem cho đấy?

+ Cho mẹ Hiên mượn tiền để may áo cho Hiên.

+ Vẫy hai con lại gần, rồi âu yếm ôm vào lòng mà bảo "Hai con tôi quý quá, dám tự do lấy áo đem cho người ta không sợ mẹ mắng ư?"

=> Cách ứng xử của một người mẹ vừa nghiêm khắc, vừa ấm áp yêu thương, vừa tế nhị (giúp các con hiểu rằng: không nên tự tiện lấy áo đem cho mà cần phải xin phép mẹ; nhưng mẹ vui vì các con biết chia sẻ, giúp đỡ người khác).

* Mẹ Sơn không hài lòng khi chị em Sơn cho Hiên chiếc áo bông ấy là vì đó là kỉ vật thiêng liêng của người con đã mất nên không thể tùy ý cho đi.

Câu 5 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Có người cho rằng, truyện Gió lạnh đầu mùa chỉ có ý nghĩa đơn giản là việc cho chiếc áo bông cũ. Em có đồng ý không? Vì sao? Theo em, truyện ngắn này có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

- Em không đồng ý với ý kiến vì ẩn sau câu chuyện về chiếc áo bông cũ là câu chuyện về tình người. Cuộc sống mỗi người một số phận, những chúng ta hãy biết yêu thương, đồng cảm, chia sẻ với những hoàn cảnh thiếu thốn, bất hạnh.

- Ý nghĩa của truyện: gửi gắm đến chúng ta bài học ý nghĩa về tình yêu thương, lòng chia sẻ đồng thời nhắc nhở mỗi người về đạo lí tốt đẹp của dân tộc: “Thương người như thể thương thân”.

Câu 6 (trang 24 SGK Ngữ Văn 8 Tập 1): Vẻ đẹp của truyện Gió lạnh đầu mùa không chỉ hiện lên qua hình thức (câu chữ, hình ảnh,...) mà còn ở tình cảm trong sáng của những tấm lòng nhân hậu bao dung. Hãy viết đoạn văn (khoảng 10 – 12 dòng) làm rõ nhận xét đó.

Trả lời:

Khi đọc truyện Gió lạnh đầu mùa, người đọc không chỉ ấn tượng với vẻ đẹp được hiện lên qua hình thức (câu chữ, hình ảnh,...) mà còn ở tình cảm trong sáng của những tấm lòng nhân hậu bao dung. Điều đó được thể hiện qua hai nhân vật Sơn và Lan. Cả hai đều là những đứa trẻ ngây thơ, lương thiện. Dù sống trong một gia đình khá giả, nhưng Sơn và Lan luôn tỏ ra thân thiện và chơi cùng với bọn trẻ con trong xóm. Khi nhìn thấy Hiên đang đứng “co ro” bên cột quán, trong gió lạnh chỉ mặc có manh áo “rách tả tơi”, “hở cả lưng và tay”, Sơn đã “động lòng thương” Lan và Sơn đã bàn với nhau cho cái Hiên chiếc áo bông cũ. Cái áo cũ mà chị em Sơn đem cho cái Hiên chứa đựng biết bao tình người, thể hiện tình cảm san sẻ của một đứa trẻ có một trái tim giàu tình yêu thương. Và mẹ Sơn sau khi nghe rõ việc, đã cho mẹ Hiên mượn năm hào về may áo ấm cho con. Còn với hai chị em Sơn, bà chẳng những không tức giận mà còn “vẫy hai con lại gần, rồi âu yếm”. Điều đó cho thấy mẹ Sơn cũng là một người phụ nữ nhân hậu, giàu lòng vị tha và yêu thương. Như vậy, có thể thấy, truyện Gió lạnh đầu mùa là một tác phẩm giàu giá trị và thật đẹp đẽ.

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 8 sách Cánh diều hay, ngắn gọn khác:

Kiến thức ngữ văn trang 12

Tôi đi học

Gió lạnh đầu mùa

Thực hành tiếng Việt trang 24

Người mẹ vườn cau

Kể lại một chuyến đi hoặc một hoạt động xã hội

Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội

Chuỗi hạt cườm màu xám

Hướng dẫn tự học trang 39