Soạn bài Phân tích một tác phẩm truyện (trang 26) - Ngắn nhất Ngữ văn 8 Cánh diều

Soạn bài Phân tích một tác phẩm truyện

1. Định hướng

1.1. Khái niệm:

- Là kiểu bài nghị luận văn học mà trong đó, người viết dùng lí lẽ và bằng chứng để làm rõ một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Bài viết phải nêu được chủ đề; dẫn ra và phân tích được tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật được dùng trong tác phẩm; từ đó, nêu lên nhận xét, đánh giá về những nét đặc sắc này.

1.2. Để viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện, cần chú ý:

- Việc phân tích và nhận xét, đánh giá về truyện phải bám sát nội dung, hình thức của tác phẩm.

- Trước khi viết, cần tìm ý và lập dàn ý. Căn cứ vào đề bài để xác định cách tìm ý cho phù hợp (đặt câu hỏi hoặc suy luận)

- Các nhận xét, đánh giá trong bài văn về tác phẩm truyện, đặc biệt là các nét đặc sắc nghệ thuật, phải rõ ràng, đúng đắn, có lí lẽ và bằng chứng thuyết phục. Nên kết hợp nêu các yếu tố cần phân tích với việc phát biểu những nhận xét, cảm nghĩ của bản thân về yếu tố ấy.

- Bài văn phân tích tác phẩm truyện cần có bố cục mạch lạc, lời văn chuẩn xác, gợi cảm.

2. Thực hành

2.1. Thực hành viết theo các bước

Đề tài (trang 27 SGK Ngữ Văn 8 Tập 2): Phân tích truyện ngắn “Lão Hạc” của Nam Cao.

a) Chuẩn bị

- Xem lại nội dung đọc hiểu văn bản Lão Hạc của Nam Cao.

- Nắm vững các thông tin liên quan (thể loại, chủ đề, các nhân vật cần chú ý và các nét đặc sắc nghệ thuật của truyện).

b) Tìm ý và lập dàn ý

– Tìm ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:

+ Cốt truyện tác phẩm Lão Hạc của Nam Cao có gì đặc sắc?

+ Chủ đề của truyện là gì? Ấn tượng chung của em sau khi đọc văn bản như thế nào?

+ Nhân vật nào cần chú ý phân tích?

+ Nét đặc sắc và tác dụng của một số yếu tố hình thức trong truyện là gì?

+ Có thể rút ra những bài học nào từ văn bản truyện?

+ Với em, điều gì sâu sắc và đáng nhớ nhất sau khi đọc truyện?

- Lập dàn ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần:

- Dựa vào dàn ý đã làm để luyện tập kĩ năng viết bài.

- Lần lượt phân tích các yếu tố đặc sắc của truyện theo trình tự hợp lí. Với mỗi yếu tố, cần chú ý điểm nổi bật, bằng chứng kèm theo và tác dụng của chúng.

- Trong khi phân tích, chú ý tạo điểm nhấn cho yếu tố hình thức được phân tích bằng những đánh giá, nhận xét xác đáng, tinh tế.

* Bài viết mẫu tham khảo:

Số phận người nông dân trước cách mạng tháng 8 luôn là đề tài được các nhà văn hiện thực hướng ngòi bút của mình để khai thác, khám phá và bày tỏ niềm cảm thông sâu sắc. Bên cạnh những cây bút tài năng như Kim Lân, Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng… phải kể đến sự đóng góp tích cực của nhà văn hiện thực xuất sắc - Nam Cao. Với truyện ngắn Lão Hạc, nhà văn đã đồng cảm với số phận người nông dân và ngợi ca phẩm chất cao quý của họ.

Tác phẩm được kể theo ngôi thứ nhất qua lời kể của ông giáo, ta biết được gia cảnh buồn của lão Hạc: vợ mất sớm, đứa con trai duy nhất phẫn chí đi làm phu đồn điền cao su. Kỷ vật duy nhất con trai để lại là con chó mà lão vẫn hay trìu mến gọi là cậu Vàng, Nhưng rồi, cảnh đói kém bủa vây. Một trận ốm đã làm cho số tiền tích cóp của lão cạn dần. Lão quyết định bán cậu vàng, lão vô cùng đau đớn. Sau khi gửi số tiền bán chó và làm vườn cho ông Giáo, lão sống qua ngày bằng những gì kiếm được. Cuối cùng lão tự tử bằng bả chó.

Tác phẩm phản ánh cuộc sống cùng khổ và ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của người nông dân lương thiện.

Trước hết, lão là một người giàu tình yêu thương, tình yêu thương đó được thể hiện ngay cả với một con vật: lão gọi chú là cậu Vàng như gọi một đứa trẻ, lão chăm sóc nó chu đáo, cho ăn cơm trong bát như một nhà giàu,… cậu Vàng làm lão bớt cô đơn. Mặc dù rất yêu thương con chó Vàng nhưng lão Hạc cũng đành phải bán đi vì không nuôi nổi nó và sợ tiêu lạm vào số tiền lâu nay lão đã dành dụm cho đứa con trai, đứa con vì nghèo mà phẫn chí bỏ làng đi.

Nỗi đau của người cha bất hạnh này là ở chỗ đó. Lão Hạc toan tính mãi, dằn vặt và do dự mãi mới quyết định gọi người tới bán. Khi trò chuyện với ông giáo về việc bán chó “lão cố làm ra vui vẻ nhưng trông lão cười như mếu”. Tình cảm của lão Hạc với con chó Vàng là sự thể hiện gián tiếp tình yêu thương sâu nặng của lão đối với con trai. Lão Hạc ân hận thấy mình có lỗi vì không lo liệu nổi cho con. Lão cố tâm dành dụm để khỏa lấp mặc cảm ấy! Do vậy, dù rất thương cậu Vàng nhưng đến nỗi này thì lão cũng phải bán. Việc bán cậu Vàng cho thấy tình thương con của lão Hạ sâu nặng biết bao nhiêu.

Tình cảnh túng quẫn, đói khổ ngày càng đe dọa lão Hạc và đẩy lão vào cõi chết để tìm một lối thoát cuối cùng, đủ thấy số phận bi thảm của những người nông dân nghèo khổ ở những năm đen tối trước cách mạng tháng Tám.

Nhưng suy cho cùng, việc lão tìm đến cái chết một cách tự nguyện là cũng vì con. Nên nhớ, khi đó lão Hạc còn ba mươi đồng bạc (một số tiền khá lớn thời bấy giờ) và mảnh vườn ba sào. Nhưng lão nhất quyết không tiêu phạm vào cái vốn liếng cuối cùng mà lão đã dành cho con. Lão Hạc chết là để dành phần sống cho con trai lão. Lão cũng là người đầy khó tiết, có lòng tự trọng.

Qua những điều lão Hạc thu xếp và nhờ ông cậy ông giáo, ta thấy lão là người cẩn thận, chu đáo, hay suy nghĩ và nhận biết rõ tình cảnh của mình khi đó. Lão đau đáu một nỗi lo không giữ được ba sào vườn cho con trai. Lão tự trọng, không muốn gây phiền hà cho lối xóm bà con nên đã âm thầm lo liệu mọi đường cho cái chết của mình từ khi bán cậu Vàng.

Nhà văn Nam Cao rất điêu luyện trong việc xây dựng nhân vật lão Hạc. Bằng phương pháp đối lập, nhà văn tạo vẻ bề ngoài cho lão Hạc dường như lẩm cẩm, gàn dở nhưng bên trong lão lại là một người có vẻ đẹp tâm hồn cao quý, đáng kính trọng.

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Đọc lại bài văn đã viết. Đối chiếu với những yêu cầu đã nêu ở các bước (chuẩn bị, tìm ý và lập dàn ý) để kiểm tra và chỉnh sửa theo bảng hướng dẫn SGK/28.

2.2. Rèn luyện kĩ năng phân tích tác dụng của yếu tố hình thức truyện

a. Cách thức

Hiểu một tác phẩm truyện không phải chỉ hiểu nội dung như chủ đề, tình cảm, thái độ của nhà văn... mà cần nhận biết và hiểu được các yếu tố hình thức và tác dụng của chúng trong việc biểu đạt nội dung. Các yếu tố hình thức của truyện thường được chú ý phân tích là nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện, ngôi kể, tình tiết, lời văn,...

b. Bài tập.

Đề bài (trang 29 sgk Ngữ Văn 8 lớp 8 Tập 2): Viết đoạn văn phân tích tác dụng của cách kết thúc truyện Lão Hạc (Nam Cao).

* Đoạn văn tham khảo:

Cách kết thúc truyện Lão Hạc đã để lại trong lòng bạn đọc nhiều suy ngẫm. Lão đã chọn một cái chết trong còn hơn phải sống khổ, sống nhục. Chỉ còn bằng cách này, lão mới khỏi phạm vào mảnh đất thiêng dành cho con lão và mới có thể chấm dứt kiếp sống héo úa, lay lắt của mình. Để bảo toàn nhân cách của mình, không có con đường nào khác là phải chủ động tìm đến cái chết. Không chỉ là một cái chết mà là hai: cậu Vàng – bạn tinh thần của lão và chính lão. Mà chết để làm gì, nếu không phải là để cấy cái sống cho tiền đồ của đứa con chưa báo hiệu điều gì hứa hẹn! Đó là một lựa chọn tột cùng đau đớn của thân phận con người. Ý nghĩa câu chuyện chủ yếu được phát sát từ điểm then chốt này.

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 8 sách Cánh diều hay, ngắn gọn khác:

Kiến thức ngữ văn trang 3

Lão Hạc

Trong mắt trẻ

Thực hành tiếng Việt trang 19

Người thầy đầu tiên

Phân tích một tác phẩm truyện

Trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội

Cố hương

Hướng dẫn tự học trang 37