Soạn bài Thực hành Tiếng Việt trang 51 lớp 12 Tập 1 - Ngắn nhất Ngữ văn 12 Kết nối tri thức

Soạn bài Thực hành Tiếng Việt trang 51

Tác dụng của một số biện pháp tu từ trong thơ

Câu 1 (trang 51 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hoá trong các ngữ liệu dưới đây:

a. Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người

(Quang Dũng, Tây Tiến)

a. Trời thu thay áo mới,

Trong biếc, nói cười thiết tha.

(Nguyễn Đình Thi, Đất nước)

Trả lời

a. Nhân hóa:

- "Thác gầm thét": Việc sử dụng hành động "gầm thét" làm tăng sự dữ dội và mạnh mẽ của thiên nhiên. Thác nước không chỉ đơn thuần chảy mà còn tạo ra âm thanh giống như một mãnh thú, nhấn mạnh sự hoang sơ và nguy hiểm của cảnh vật.

- "Cọp trêu người": Gán cho cọp hành động "trêu người" tạo ra hình ảnh một con vật hoang dã, không chỉ gây ra sự đe dọa mà còn mang lại cảm giác cảnh giác và sợ hãi. Điều này làm nổi bật sự hiểm trở và sự tồn tại của những nguy hiểm trong thiên nhiên.

Tác dụng:

+ Khắc họa sinh động cảnh thiên nhiên Tây Bắc: Những hình ảnh nhân hóa này giúp người đọc cảm nhận được sự hùng vĩ và hoang dã của thiên nhiên Tây Bắc, từ sự dữ dội của thác nước đến sự nguy hiểm của cọp.

+ Thể hiện tâm trạng con người: Nhân hóa cũng phản ánh tâm trạng của con người khi đối mặt với thiên nhiên hoang vu, thể hiện sự sợ hãi và bất lực trước sức mạnh của thiên nhiên.

b. Nhân hóa

- "Trời thu thay áo mới": Việc gán cho trời thu hành động "thay áo mới" thể hiện sự chuyển giao mùa và làm nổi bật sự tươi mới và sự đổi mới của thiên nhiên trong mùa thu.

- "Trong biếc, nói cười thiết tha": Gán cho trời thu trạng thái "trong biếc" và hành động "nói cười thiết tha" tạo ra hình ảnh một mùa thu đầy sức sống và vẻ đẹp rực rỡ, làm nổi bật sự tươi đẹp của cảnh vật.

Tác dụng:

+ Khắc họa bức tranh thiên nhiên mùa thu sinh động: Những hình ảnh nhân hóa này giúp tạo ra một bức tranh thiên nhiên mùa thu rõ nét và sống động, từ bầu trời trong xanh đến không khí mát mẻ.

+ Thể hiện niềm tự hào, yêu mến đất nước: Nhân hóa cũng phản ánh tình yêu và niềm tự hào của con người đối với vẻ đẹp của đất nước trong mùa thu, làm nổi bật sự trân trọng và cảm xúc tích cực đối với cảnh vật.

Câu 2 (trang 51 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Làm rõ mục đích và cách tác giả sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ trong đoạn thơ sau:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

(Quang Dūng, Tây Tiến)

Trả lời:

- “Đoàn binh không mọc tóc” => những cơn sốt rét rừng là rụng tóc => sự khó khăn, gian khổ của những ngày hành quân.

- “Quân xanh màu lá dữ oai hùm” => ốm nên da dẻ xanh xao, nhưng đối diện với quân thù thì vẫn hùng dũng, hiên ngang.

- “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” => những người lính ra đi theo tiếng gọi của Tổ quốc khi còn trẻ, trong lòng có những bóng dáng nàng thơ.

Câu 3 (trang 51 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Biện pháp tu từ điệp ngữ đã được sử dụng như thế nào và đạt hiệu quả gì trong các đoạn thơ sau:

a.

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

(Quang Dũng, Tây Tiến)

b.

tiếng ghi ta nâu

bầu trời cô gái ây

tiếng ghi ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi ta ròng ròng

máu chảy

(Thanh Thảo, Đàn ghi ta của Lor-ca)

Trả lời:

a. Trong bài thơ "Tây Tiến" của Quang Dũng:

- Điệp từ "dốc":

Tác dụng: Việc lặp lại từ "dốc" không chỉ nhấn mạnh sự hiểm trở của con đường mà còn tạo ra một cảm giác mạnh mẽ về sự gian khổ mà các chiến sĩ phải trải qua. Điều này giúp người đọc hình dung rõ hơn về sự khó khăn trong cuộc hành quân.

- Hình ảnh hùng vĩ: Sự lặp lại này cũng góp phần làm nổi bật vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc, tạo ra một hình ảnh tráng lệ và đầy thử thách.

- Điệp ngữ "ngàn thước":

Tác dụng: Lặp lại "ngàn thước" làm tăng cảm giác về độ cao và độ dốc của núi, phản ánh sự khó khăn và nguy hiểm trong hành trình của các chiến sĩ. Điều này làm nổi bật sự khắc nghiệt của thiên nhiên mà các nhân vật phải đối mặt.

b. Trong bài thơ "Đàn ghi ta của Lor-ca" của Thanh Thảo:

- Điệp ngữ "tiếng ghi ta":

Tác dụng: Việc lặp lại "tiếng ghi ta" không chỉ nhấn mạnh âm thanh chủ đạo của bài thơ mà còn tạo ra một hiệu ứng âm nhạc, phản ánh sự ám ảnh và đau đớn của tác giả trước sự hy sinh của Lorca. Nó cũng góp phần tạo ra một không gian nghệ thuật đặc biệt cho bài thơ.

- Điệp ngữ "máu chảy":

Tác dụng: Lặp lại "máu chảy" làm nổi bật sự hy sinh của Lorca và những người yêu nghệ thuật. Nó tạo ra một hình ảnh bi tráng và thể hiện sự phẫn nộ trước chế độ độc tài. Điều này làm tăng sức nặng cảm xúc và tính chất kịch tính của bài thơ.

Câu 4 (trang 51 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): So sánh cách sử dụng biện pháp tu từ đối trong các ngữ liệu dưới đây:

a.

Gặp thời đồ điếu công thành dễ,

Lỡ vận anh hùng hận xót xa.

Phò chúa dốc lòng nâng trục đất,

Tây binh khôn lối kéo Ngân Hà.

(Đặng Dung, Cảm hoài, Nguyễn Khắc Phi dịch)

b.

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Quang Düng, Tây Tiến)

Trả lời

a. Biện pháp tu từ đối trong thơ:

- Đối ý: "Gặp thời đồ điếu công thành dễ" và "Lỡ vận anh hùng hận xót xa":

Tác dụng: Câu đối ý này tạo ra sự đối lập rõ rệt giữa hai tình huống: khi thời thế thuận lợi và khi thời thế không thuận. Việc đối ý giúp làm nổi bật sự khác biệt giữa thành công và thất bại, đồng thời nhấn mạnh rằng dù có tài năng và lòng trung thành, con người vẫn bị ảnh hưởng bởi hoàn cảnh lịch sử và xã hội.

- Đối ngữ: "Phò chúa dốc lòng nâng trục đất" và "Tẩy binh không lối kéo Ngân Hà":

Tác dụng: Sự đối ngữ giữa hành động cụ thể và hình ảnh ẩn dụ tạo ra một sự cân xứng và nhịp nhàng trong câu thơ. Điều này làm nổi bật ý chí và lòng trung thành của tác giả, đồng thời cũng làm tôn vinh tài năng phi thường của ông. Sự đối ngữ làm tăng sức mạnh diễn đạt và tạo ra một hình ảnh sống động về lòng trung thành và tài năng.

b. Biện pháp tu từ đối trong thơ:

- Đối cảnh: "Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi" và "Mường Lát hoa về trong đêm hơi":

Tác dụng: Sự đối cảnh giữa cảnh tượng gian khổ và cảnh tượng thơ mộng làm nổi bật sự tương phản giữa khó khăn và vẻ đẹp của thiên nhiên. Điều này không chỉ giúp thể hiện sự vất vả của đoàn quân mà còn phản ánh tâm hồn lãng mạn và cái nhìn tích cực của Quang Dũng về thiên nhiên. Sự tương phản này làm cho bức tranh toàn cảnh của bài thơ trở nên phong phú và sâu sắc hơn.

Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 sách Kết nối tri thức hay, ngắn gọn khác:

Tri thức Ngữ văn trang 40

Cảm hoài

Tây Tiến

Đàn ghi ta của Lorca

Thực hành Tiếng Việt trang 51

Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm thơ

Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm thơ

Củng cố, mở rộng trang 59

Bài thơ số 28