Soạn bài Nỗi buồn chiến tranh (trang 19) - Ngắn nhất Ngữ văn 12 Kết nối tri thức
Với soạn bài Nỗi buồn chiến tranh (trang 19) Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng Soạn văn 12.
Soạn bài Nỗi buồn chiến tranh
* Trước khi đọc bài:
Câu hỏi 1 (Trang 19 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): “Chiến tranh” - hai tiếng ấy gợi cho bạn những ấn tượng, suy nghĩ gì? Nêu một số kênh thông tin đã đưa lại cho bạn những hiểu biết nhất định về chiến tranh.
Trả lời:
* “Chiến tranh” luôn gợi lên hình ảnh đau thương và tổn hại vô cùng. Dù xảy ra ở bất kỳ thời đại nào, nó không chỉ tạo ra sự tàn phá ngay lập tức mà còn để lại những vết thương dài lâu. Những ảnh hưởng của chiến tranh thường tiếp tục dai dẳng, tác động sâu rộng đến đời sống của các thế hệ sau, trở thành những ký ức không thể phai mờ cho nhân loại.
* Một số kênh thông tin cung cấp hiểu biết về chiến tranh:
+ Đài truyền hình Việt Nam VTV: Cung cấp các chương trình tin tức và tài liệu về lịch sử và hiện trạng chiến tranh, với nhiều thông tin từ góc độ chính trị và xã hội.
+ Các trang web và báo điện tử chính thống của chính phủ và quốc gia: Cung cấp thông tin chi tiết và chính xác về các cuộc xung đột, các sự kiện chiến tranh lịch sử, và các tác động của chúng.
+ Các cuốn tiểu thuyết viết về chiến tranh: Những tác phẩm văn học như "Nỗi buồn chiến tranh" của Bảo Ninh giúp người đọc cảm nhận sâu sắc về những trải nghiệm cá nhân và cảm xúc trong thời kỳ chiến tranh, cũng như tác động lâu dài của nó.
Câu hỏi 2 (Trang 19 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Bạn đã học, đã đọc những tác phẩm văn học nào viết về đề tài chiến tranh? Nêu ấn tượng nổi bật của bạn về một trong số những tác phẩm ấy.
Trả lời
- Những tác phẩm văn học nào viết về đề tài chiến tranh đã học, đã đọc:
+ Đồng chí - Chính Hữu
+ Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật
+ Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê
+ Chiếc lược ngà - Nguyễn Quang Sáng
+ Nhật ký Đặng Thùy Trâm - Đặng Thùy Trâm,...
- Ấn tượng về truyện Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm: Nhật ký của Đặng Thùy Trâm mang đến một cái nhìn chân thực và cảm động về cuộc sống của một bác sĩ quân y trong chiến tranh. Những dòng chữ của chị không chỉ phản ánh sự tàn khốc của chiến tranh mà còn bộc lộ những suy tư, nỗi đau và hy vọng của một người lính và người bác sĩ. Chị miêu tả những ngày dài làm việc dưới áp lực và sự đau đớn khi chứng kiến thương vong, nhưng đồng thời cũng thể hiện sự kiên cường và lòng yêu nước mãnh liệt. Đặc biệt, nhật ký phản ánh sự nhạy cảm và lòng nhân ái của Đặng Thùy Trâm trong công việc cứu chữa bệnh nhân và lính chiến. Những trang viết của chị không chỉ là sự ghi chép về công việc hàng ngày mà còn là sự chia sẻ về những tình cảm sâu sắc, những nỗi đau cá nhân và sự hi sinh vì li tưởng cao cả.
* Đọc văn bản:
Gợi ý trả lời câu hỏi trong bài đọc
1. Theo dõi: Yếu tố ngoài cảnh nào đã góp phần làm sống dậy kí ức chiến tranh của nhân vật Kiên?
- Đêm tối và cơn mưa nhỏ: Trong đêm tối và khi cơn mưa nhỏ đang tràn ngập không khí, cảm giác u ám và lạnh lẽo tạo ra một bầu không khí khiến nhân vật cảm thấy cô đơn và lạc lõng. Môi trường này có thể làm sống dậy những ký ức buồn đau từ quá khứ chiến tranh.
- Gió mùa Đông Bắc: Gió mùa Đông Bắc thổi mạnh tạo ra cảm giác lạnh lẽo và cô quạnh. Những yếu tố khí hậu này có thể gợi nhắc nhân vật về những điều kiện khắc nghiệt mà anh đã trải qua trong chiến tranh, từ đó làm tăng cường ký ức và cảm xúc đau thương.
2. Theo dõi: Kiên đã sống trong trạng thái như thế nào khi bị kí ức chiến tranh khuấy đảo?
- Giật mình
- Hồn phách xiêu lạc, ý thức mờ mịt, lú lẫn, mê mẩn Kiên đi đi lại lại, kí ức lóe chớp
- Tay mỏi tê, run lên, tim như rách dần, cả hai buồng phổi nghẹn khói thuốc, miệng, khô đắng, cổ tắc lại, nấc,…
3. Theo dõi: Điều gì để lại ấn tượng nặng nề nhất trong kí ức của Kiên?
Để lại ấn tượng nặng nề nhất trong kí ức của Kiên đó chính là “trận tử chiến truông Gọi Hồn với những diễn biến nặng nề của nó và số phận bi thảm của tiểu đoàn anh”.
4. Theo dõi: Có thể hiểu như thế nào về ý tưởng: con người Kiên sẽ được “phục sinh trong chuỗi dài tái hiện”?
- Khái Niệm Phục Sinh: trong ngữ cảnh rộng, "phục sinh" thường được hiểu là quá trình tái sinh hoặc sống lại sau cái chết, thường gắn liền với một sự chuyển đổi lớn hoặc sự trở về trong một trạng thái mới. Trong nhiều nền văn hóa và tôn giáo, phục sinh là việc trở lại sự sống sau cái chết, hoặc sự phục hồi, tái sinh của con người trong một hình thức mới.
- Trong đoạn trích từ “Nỗi buồn chiến tranh”, phục sinh chính là khi nhân vật Kiên trải qua chiến tranh trở về với cuộc sống hòa bình, nhưng những ký ức đau thương từ chiến trường vẫn ám ảnh anh. Dù về lý thuyết là “sống lại” trong một thế giới bình yên hơn, tâm trí nhưng Kiên vẫn sống trong sự ám ảnh, day dứt. Kiên được “phục sinh”, phục sinh sau cái chết chóc nơi chiến trường nhưng sự “phục sinh” ấy là “chuỗi dài tái hiện” vì từng phút từng giây anh không thể nào quên được những khoảnh khắc trong chiến tranh, không thể quên tiểu đội mình đã hi sinh như thế nào nên đó chính là ý của câu “con người Kiên sẽ được “phục sinh trong chuỗi dài tái hiện”.
5. Theo dõi: Tác giả đã miêu tả như thế nào về quá trình phục hiện của thế giới kí ức?
Miêu tả tâm trạng nội tâm của nhân vật Kiên:
- “Con người nội tâm trong anh cô quạnh, âu sầu không hề cảm thấy gió lạnh chiều tà”: Kiên cảm thấy cô đơn và âu sầu đến mức không còn cảm nhận được sự hiện diện của những yếu tố xung quanh như gió lạnh. Sự cô đơn trong anh không chỉ là trạng thái đơn độc mà còn là một nỗi đau sâu sắc, thể hiện sự tách biệt hoàn toàn khỏi thế giới bên ngoài.
- “lặng lẽ đưa mắt nhìn vượt khỏi tầm mắt, vươn tới cõi xa xăm bên ngoài biên giới của tư duy, đạt đến cõi hòa đồng của người sống và người chết…”: Kiên có sự khao khát mãnh liệt để vượt ra ngoài những ranh giới của thế giới hiện tại và kết nối với những người đồng đội đã mất của mình.
- “Và, trên một vùng không gian tinh thần ấy Kiên thấy hiện rõ rệt một cách bí ẩn…. một gương mặt mà đã từ lâu anh đã quên lãng”. Trong trạng thái tinh thần này, một gương mặt mà anh đã quên lãng từ lâu bỗng hiện ra. Điều này gợi nhớ đến một người bạn hoặc đồng đội cũ, từ đó dẫn đến sự tái hiện của nhiều ký ức khác liên quan đến khoảng thời gian chiến tranh.
- Nối tiếp sau gương mặt ấy là một loạt các kí ức trong đoạn đời, kỉ niệm khác lần lượt kế tiếp nhau như những kí ức từ những ngày mùa khô, những ngày mưa lũ, đến những bờ suối và những gương mặt đàn bà xa lạ lần lượt hiện ra. Các kí ức này thể hiện những khoảnh khắc đáng nhớ và đau thương trong quá khứ của Kiên.
+“Kí ức về trưa mùa khô rực rỡ nắng, hoa đầy trong những khoảnh khắc rừng thưa…”
+“Kí ức về một ngày mưa lũ gian truân bên bờ Sa Thầy vào rừng hái măng đào củ
+“Những bờ suối, bãi lai, buôn nhỏ hoang tàn”
+“Những gương mặt đàn bà mến thương xa lạ gợi niềm nhớ nhung âu yếm… niềm đau của mối tình…”
* Miêu tả kí ức nhân vật:
+ Ngôn Ngữ và Biện Pháp Tu Từ: Tác giả sử dụng các từ ngữ như "xa vời", "trập trùng", "lạnh lẽo", "khắc nghiệt", và "thẳm sâu" để thể hiện sự sâu xa và phức tạp của kí ức. Những từ này gợi cảm giác về một thế giới kí ức rộng lớn và đầy thử thách.
+ So Sánh: Kí ức được so sánh với "rừng như núi trong lòng chiều ấy", làm nổi bật tính chất mơ hồ và không thể đoán trước của quá khứ. Điều này cho thấy kí ức không chỉ phong phú mà còn đầy rẫy những hình ảnh và cảm xúc, làm cho tâm hồn Kiên không thể dừng lại ở một điểm nào cụ thể.
→ Như vậy, việc miêu tả quá trình phục sinh của kí ức qua tâm trạng và cảm xúc của nhân vật Kiên không chỉ làm rõ sự đấu tranh nội tâm của anh mà còn phản ánh cách kí ức có thể tái sinh và sống động trong tâm trí con người.
6. Theo dõi: Dưới tác động của kí ức, kết cấu cuốn tiểu thuyết mà Kiên đang viết phát triển theo chiều hướng nào?
- “Những chương sau như là điệp khúc của các chương phía trước. Những khung cảnh và những tình tiết đã có tự phần đầu rốt cuộc lại đang chờ Kiên ở phần chót” => Cuốn tiểu thuyết bị cuốn vào một vòng lặp của các tình tiết đã được giới thiệu từ phần đầu, dẫn đến cảm giác như các chương sau là điệp khúc của các chương trước. Điều này thể hiện sự thiếu sáng tạo và mới mẻ trong mạch truyện.
- “Tuy nhiên ấy là bởi dòng trôi của tiểu thuyết này nó như thế, tự nó chứ không phải tự Kiên”
- “Tác phẩm tự nó cấu trúc như thế nên thời gian của nó, tự định hướng, chọn luồng và tự chọn lấy một bến bờ. Còn Kiên, anh chỉ là người viết, bền bỉ và lặng lẽ hòa nhập thân phận mình vào cộng đồng số phận các nhân vật” à Kiên không làm chủ được câu chuyện.
- “Nói chung anh hết sức thụ động, hầu như trở thành bất khả tri trước các trang viết của mình… anh như hoàn toàn cam chịu cái logic bí ẩn của trí nhớ và tưởng tượng”. à Kí ức và nỗi ám ảnh về những năm tháng chiến tranh khiến Kiên không thể kiểm soát được ngòi bút của mình, dẫn đến việc mạch truyện bị cuốn theo cảm xúc và kí ức đau thương.
=> Kết cấu cuốn tiểu thuyết mà Kiên đang viết bị chi phối bởi ký ức và cảm xúc của chính anh, dẫn đến sự lặp lại và thiếu sự mới mẻ, đồng thời thể hiện sự bất lực của nhân vật trước sự chi phối của quá khứ.
7. Theo dõi: Sự thờ ơ của người đời đối với Kiên nói lên điều gì?
- Sự thờ ơ từ những người xung quanh: Sự thờ ơ này chỉ ra rằng xã hội thường không nhìn thấy hoặc không hiểu sâu sắc những trải nghiệm đau thương của những người đã sống sót qua chiến tranh. Người đời không thể cảm nhận được mức độ đau đớn và mất mát mà Kiên phải gánh chịu, cho thấy sự thiếu đồng cảm và thấu hiểu từ phía cộng đồng.
- Sự thờ ơ cũng phản ánh sự lãng quên của xã hội về những hậu quả dài lâu của chiến tranh. Khi xã hội chọn cách không đối diện với quá khứ chiến tranh và các nỗi đau của những người đã trải qua nó, những nỗi đau đó dường như bị xóa nhòa hoặc trở thành điều không đáng quan tâm.
- Như vậy, sự thờ ơ của người đời đối với Kiên không chỉ là biểu hiện của sự thiếu quan tâm mà còn là chỉ dấu cho sự thiếu đồng cảm, lãng quên và khó khăn trong việc đối mặt với quá khứ đau thương của chiến tranh.
8. Chú ý: Sự xuất hiện của người kể chuyện xưng “tôi”
- Sự dịch chuyển ngôi kể và điểm nhìn:
+ Sự lựa chọn ngôi kể và điểm nhìn là dụng ý nghệ thuật của nhà văn. Ở phần một, tác giả kể ở ngôi thứ ba theo điểm nhìn của nhân vật Kiên và ở phần hai là kể ở ngôi thứ nhất theo điểm nhìn của người kể chuyện xưng “tôi”.
+ Trong phần một, ngôi kể thứ ba với điểm nhìn bên trong, điểm nhìn từ nhân vật Kiên, nhà văn có thể kể những gì xảy ra trong cuộc sống của Kiên, đồng thời cũng diễn tả một cách tự nhiên diễn biến tinh tế nhất trong nội tâm của nhân vật như sự đấu tranh, giằng xé, những ám ảnh, những trạng thái của tâm hồn,…
+ Sự dịch chuyển ngôi kể và điểm nhìn tạo một cuộc đối thoại giữa hai người viết về tác phẩm của Kiên: “Tôi” và Bảo Ninh. “Tôi” nói về ấn tượng và suy nghĩ của mình trước “núi giấy” do nhân vật Kiên bỏ lại, qua đó, gián tiếp “tiết lộ bí mật” về kết cấu của chính cuốn tiểu thuyết đang trình hiện trước người đọc.
9. Theo dõi: Người kể chuyện gặp khó khăn gì khi đọc những trang bản thảo do “nhà văn của phường chúng tôi” để lại?
Tác phẩm của Kiên là những dòng kí ức lộn xộn, vì anh chỉ cắm cúi viết những kí ức tràn về chứ không hề có dụng ý sắp xếp. Vì người kể không hề biết về những kí ức gãy đứt đó của Kiên nên gặp khó khăn trong việc đọc bản thảo. Người kể chuyện nhận xét về cuốn tiểu thuyết đang viết dở của Kiên: “bản thảo tiểu thuyết của Kiên dầy dần lên và dần đến đoạn kết, song đồng thời cũng như thể mỗi ngày một thêm dang dở. Những chương sau như là điệp khúc của các chương phía trước.”, “Có vẻ nhưng chẳng một trình tự nào hết. Trang nào cũng hầu như là trang đầu, trang nào cũng có vẻ như trang cuối.”, “đây vẫn là một sáng tác dựa trên cảm hứng chủ đạo của sự rối bời.”, “sự mất bố cục, sự thiếu mạch lạc, thiếu bao quát nhiều khi chứng tỏ sự hụt hẫng của tư duy người viết, chứng tỏ cái vẻ “lực bất tòng tâm” của y
10. Theo dõi: Giữa người kể chuyện và Kiên có những điểm chung gì?
- Cả hai đều mang trong mình nỗi buồn sâu sắc về chiến tranh, một nỗi buồn lớn lao hơn cả hạnh phúc và vượt qua mọi đau khổ. Đó là nỗi buồn ám ảnh, gắn liền với những mất mát, đau thương mà họ đã trải qua.
- Nhờ nỗi buồn mà thoát khỏi chiến tranh, thoát khỏi bị chôn vùi trong cảnh chém giết triền miên, trong cảnh khốn khổ của những tay súng…. Chính nhờ nỗi buồn này, họ tìm được lối thoát, trở về với cuộc sống cá nhân, dù cuộc đời không hề dễ dàng.
- Cả người kể chuyện và Kiên đều chia sẻ một mong muốn chung, đó là khát khao hòa bình. Dù cuộc đời đầy khó khăn và tội lỗi, họ vẫn hi vọng vào một cuộc sống đẹp đẽ hơn, thoát khỏi cảnh đau thương của chiến tranh.
12. Theo dõi: Vì sao người kể chuyện lại xem dòng hồi tưởng của Kiên thể hiện “niềm cảm hứng, niềm lạc quan quay ngược về quá khứ”?
Bởi vì nhờ những dòng kí ức đó mà Kiên được “vĩnh viễn sống trong những ngày tháng đau thương nhưng huy hoàng, những ngày bất hạnh nhưng chan chứa tình người… ngày mà tất cả đều còn rất son trẻ, trong trắng và chân thành”.
+ Những kỉ niệm không bị lãng quên và xói mòn trong tâm hồn Kiên thể hiện sự trân trọng của anh đối với những giá trị tinh thần quý báu mà anh đã trải qua trong chiến tranh.
+ Dù trong cuộc sống hiện tại, nhiều người có thể đã lãng quên hoặc biến đổi những tình cảm đó, nhưng Kiên vẫn giữ chúng trong tâm hồn mình. Những tình cảm như tình yêu, tình bạn, tình đồng chí đã giúp Kiên vượt qua những đau khổ của chiến tranh, trở thành niềm tự hào và sức mạnh tinh thần không thể phai nhạt. + Đối với Kiên, những tháng ngày chiến tranh, dù đầy đau thương, vẫn là thời kì huy hoàng, chan chứa tình người, là một phần không thể thiếu trong cuộc đời anh.
à Qua đó, có thể thấy rằng kỉ niệm không bao giờ quên của những người lính, đó là niềm tự hào của những người đã hết mình vì đất nước.
* Sau khi đọc
Nội dung chính: Đoạn trích thể hiện nỗi niềm dằn vặt, giằng xé trong tâm hồn của nhân vật Kiên với những ám ảnh vô hình mà chiến tranh để lại, sự đồng cảm và thấu hiểu của nhân vật tôi; đồng thời phản ánh sự kinh hoàng của chiến tranh cũng như những tác hại của nó gây ảnh hưởng mãi về sau với những người đã từng đi qua nó.
Gợi ý trả lời câu hỏi sau khi đọc
Câu 1 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Nêu ấn tượng ban đầu của bạn về nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã học
Trả lời:
Ấn tượng ban đầu của tôi về nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã học nằm ở sự khai thác sâu sắc tâm lí nhân vật và cách thể hiện ký ức chiến tranh. Thay vì tập trung vào những sự kiện hay hành động, đoạn trích đi sâu vào nội tâm Kiên, qua đó phản ánh nỗi buồn chiến tranh dai dẳng và ám ảnh. Điều này khác biệt so với nhiều tiểu thuyết chiến tranh khác, nơi mà những cảnh tượng hùng tráng, những trận đánh hoặc sự hi sinh anh dũng thường được làm nổi bật.
Ngoài ra, việc sử dụng kỹ thuật dòng ý thức và cấu trúc phi tuyến tính làm cho đoạn trích trở nên phức tạp và giàu tính suy tư hơn. Nhân vật Kiên không chỉ là một người lính mà còn là một người kể chuyện, một người viết, cố gắng tái hiện lại những kú ức đã qua trong khi vẫn đang chiến đấu với những ám ảnh và nỗi đau trong lòng mình. Sự pha trộn giữa hiện thực và quá khứ, giữa những nỗi buồn cá nhân và khát khao hòa bình, tạo nên một sự khác biệt nổi bật so với các tiểu thuyết chiến tranh thông thường.
Câu 2 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Tóm tắt nội dung từng phần của đoạn trích. Qua nội dung đó, bạn hiểu thêm điều gì về yếu tố sự kiện vốn được xem là một vật liệu cơ bản dùng để xây dựng tác phẩm truyện (trong đó có tiểu thuyết)?
Trả lời:
- Tóm tắt:
+ Phần 1: Người kể chuyện ngôi thứ ba kể về trạng thái luôn sống với kí ức chiến tranh của nhân vật Kiên – dòng kí ức đã thôi thức anh cầm bút để ghi chép lại tất cả trải nghiệm của một đoạn đời đặc biệt.
+ Phần 2: Người kể chuyện ngôi thứ nhất (xưng “tôi”) kể về những ấn tượng, cảm xúc và suy tư của mình khi đối diện với “núi bản thảo” bộn bề mà Kiên bỏ lại. Đó là ấn tượng, cảm xúc và suy tư về nhân vật Kiên, về quyền được nhớ lại, về niềm hạnh phúc đang chờ đợi những ai muốn đi ngược thời gian để sống trọn vẹn với những gì đã xảy ra trong khác khứ, về chiến tranh, về ý thức bảo vệ phẩm giá ở mỗi người trong hoàn cảnh thử thách khốc liệt,…
- Đoạn trích không có bối cảnh cụ thể mà chủ yếu xoay quanh vấn đề tâm lí của nhân vật. Trong đoạn trích, nổi bật là dòng tâm tư bất định của nhân vật Kiên cùng những suy tưởng miên man của người kể chuyện xưng “tôi”. Đặc điểm này đã gây ra không ít bối rối cho những độc giả vốn quen đọc truyện, tiểu thuyết truyền thống có hệ thống sự kiện, biến cố, tình tiết, chi tiết kết nối với nhau chặt chẽ, được phân lớp tường minh.
Câu 3 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Trạng thái tâm lí thường trực của nhân vật Kiên là gì? Liệt kê những từ ngữ đã được tác giả sử dụng để miêu tả trạng thái tâm lí đó.
Trả lời:
- Trạng thái tâm lí thường trực của nhân vật Kiên chính là trạng thái mơ màng, buồn bã, cô đơn và tuyệt vọng.
- Những từ ngữ được tác giả sử dụng để miêu tả tâm lí đó: giật mình; hồn xiêu phách lạc, ý thức mờ mịt, lú lẫn, mê mẩn; cô quạnh, âu sầu; lực bất tòng tâm….
Câu 4 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Trong hồi ức của Kiên, chiến tranh đã hiện lên với “khuôn mặt” như thế nào? Theo hiểu biết của bạn, đây có phải là “khuôn mặt” duy nhất của chiến tranh không? Vì sao?
Trả lời:
- Trong hồi ức của Kiên, chiến tranh hiện lên với “khuôn mặt” đau khổ, tàn khốc:
+ Dữ tợn, chết chóc, phi nhân tính, gây ám ảnh nặng nề và nỗi buồn đau không dứt cho những ai từng trực tiếp trải qua. Để lại ấn tượng nặng nề trong kí ức của Kiên là “trận từ chiến truông Gọi Hồn với những diễn biến nặng nề của nó và số phận bi thảm của tiểu đoàn anh”.
+ Đây không là “khuôn mặt” duy nhất của chiến tranh. Từ góc nhìn kahcs, người ta có thể thấy vẻ hào hùng, lãng mạn của nó, bất chấp những thực tế khốc liệt như sự phản ánh của các tác phẩm Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật, Những ngôi sao xa xôi – Lê Minh Khuê,…
Câu 5 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Quan đoạn trích, bạn hiểu như thế nào về ý nghĩa của sự nhớ lại đối với đời sống tinh thần của một con người?
Trả lời:
- Nhớ lại giúp con người tái hiện ký ức, sống lại những kỉ niệm huy hoàng từ quá khứ, từ đó nhận ra giá trị, niềm tin và định hình bản thân. Điều này có thể thấy qua nhân vật Kiên, người đã dùng ký ức đau buồn làm nguồn động lực để đối diện với cuộc sống hiện tại.
- Ngoài ra, sự nhớ lại còn giúp mở rộng và phong phú hóa trải nghiệm của con người. Những ký ức và hình ảnh từ quá khứ không chỉ là dấu vết của thời gian mà còn là nguồn cảm hứng, là bài học quý giá cho cuộc sống hiện tại và tương lai. Việc hồi tưởng giúp nhân vật không chỉ sống lại những kỷ niệm mà còn tìm thấy ý nghĩa sâu xa trong những điều đã qua, điều này giúp nhân vật vượt qua nỗi đau và tìm lại được bản ngã của mình.
→ Sự kết hợp giữa quá khứ và hiện tại trong đoạn trích tạo ra một không gian tinh thần phong phú, nơi mà những kí ức trở thành cầu nối giữa hai thời đại, giúp nhân vật hiểu rõ hơn về bản thân và cuộc đời mình.
Câu 6 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Người kể chuyện đã nêu những nhận xét gì về cuốn tiểu thuyết mà nhân vật Kiên đang viết dở? Những nhận xét đó liên hệ tới đặc điểm nào của tiểu thuyết hiện đại?
Trả lời:
- Người kể chuyện đã nhận xét về cuốn tiểu thuyết: lúc đầu không thể hiểu nổi, vì bản thảo quá lộn xộn, không theo trật tự nào cả nhưng sau đó anh đã hiểu ra và nhận định “khá cuốn hút”.
+ “Là một sáng tác dựa trên nguồn cảm hứng chủ đạo của sự rối bời”
+ “Mạch truyện không ngừng đứt gãy. Tác phẩm từ đầu đến cuối không hề có nổi một tuyến chung… như thể rơi vào một kẽ nứt nào đó của thời gian tác phẩm”.
+ “Ta vẫn gọi đó là mất bố cục. Sự thiếu mạch lạc, thiếu bao quát…”
- Những nhận xét trên của người kể chuyện khiến ta liên hệ tới đặc điểm thể hiện nội dung đa dạng và bao quát một phạm vi hiện thực rất rộng của tiểu thuyết.
Câu 7 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Trong đoạn trích, phần kể lại chuyện Kiên bỏ đi và “tôi” đọc lại bản thảo của Kiên góp phần soi tỏ điều gì về bản chất nỗi đau buồn của nhân vật chính, về công việc viết tiểu thuyết?
Trả lời:
- Trong đoạn trích, phần kể lại chuyện Kiên bỏ đi và “tôi” đọc lại bản thảo của Kiến góp phần soi tỏ sự bất lực, đau đớn đến ám ảnh của một người cầm bút để sáng tác ra một tác phẩm tiểu thuyết.
+ Khi “tôi” đọc lại bản thảo của Kiên, có thể thấy rằng công việc viết tiểu thuyết của Kiên là một hành trình để đối diện và giải tỏa nỗi đau của mình. Việc viết là cách Kiên cố gắng tái hiện lại những kí ức và đối mặt với chúng, một cách để anh thể hiện và chuyển hóa những cảm xúc đau buồn thành ngôn từ. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra một sự thách thức lớn cho Kiên, bởi quá trình viết không phải là quá trình dễ dàng. Nó đòi hỏi Kiên phải đối diện với những ký ức mà anh muốn quên, nhưng đồng thời cũng là cách duy nhất để anh có thể đối diện với nỗi đau và tìm thấy sự thanh thản trong lòng.
+ Đoạn trích cũng cho thấy sự phức tạp và khó khăn trong công việc viết tiểu thuyết của Kiên. Dường như Kiên bị cuốn vào một vòng lặp của những kí ức và cảm xúc, khiến anh không thể thoát ra được. Việc viết của anh không chỉ là sự sáng tạo mà còn là một cách để tự chữa lành, dù rằng quá trình này có thể đầy đau đớn và ám ảnh.
Câu 8 (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Nêu nhận xét khái quát về sự ý thức của tác giả Bảo Ninh đối với việc lựa chọn hình thức viết phù hợp thể hiện vấn đề “nỗi buồn chiến tranh”?
Trả lời:
- Nỗi buồn chiến tranh có một tiểu thuyết trong tiểu thuyết. Khi kể về việc viết tiểu thuyết của Kiên, nhà văn có ý thức rất rõ về việc chọn hình thức viết phù hợp với vấn đề “nỗi buồn chiến tranh”.
- Để làm nổi bật sự “dị biệt” của Kiên - một người mãi lang thang trên hành trình trở về quá khứ đẫm màu bi thương, cách viết phi tuyến tính, chồng xếp lẫn lộn các bình diện thời gian, không gian, nương theo dòng tâm tư nặng nề nhưng cũng đầy biến động của nhân vật là một sự lựa chọn hợp lí. Bảo Ninh hiểu rõ rằng "nỗi buồn chiến tranh" không chỉ đơn giản là một cảm xúc, mà là một hệ thống phức tạp của các cảm xúc, trải nghiệm và suy tư. Ông thể hiện điều này thông qua việc phân lớp và đa chiều hóa những nhân vật, sự kiện và cảm xúc trong tác phẩm.
- Bảo Ninh thể hiện sự tỉ mỉ và từng thấu trong việc miêu tả và phân tích nỗi đau và sự đau khổ của những người lính trong chiến tranh. Ông không tránh khỏi sự khó khăn, nhưng cố gắng đưa ra cái nhìn sâu sắc và tinh tế về tâm trạng và trạng thái tinh thần của con người trong hoàn cảnh khó khăn. Ông đưa việc kiên viết tiểu thuyết rồi sau đó bỏ đi đâu chẳng rõ, cái nhìn của Kiên về chiến tranh rất dễ trở thành cái nhìn mang tính chất áp đặt, chi phối cảm giác, nhận thức của người đọc. Nhưng trên thực tế, Kiên đã được tác giả cho hiện diện như “ca tâm lí” đặc biệt cần quan sát, lí giải một cách tường tận.
- Việc tác giả để nhân vật "tôi" người kể chuyện - người chưa từng gặp Kiên ngoài đời - nhận xét về Kiên từ một góc nhìn khách quan là một cách khéo léo để đưa thêm một lớp phân tích vào tác phẩm. Sự hiện diện của "tôi" như một quan sát viên bên ngoài không chỉ làm tăng tính khách quan, mà còn giúp người đọc có cơ hội đánh giá và cảm nhận về Kiên theo nhiều góc độ khác nhau.
- Đến lượt độc giả, tâm trạng và hành xử của Kiên lại lần nữa được soi xét. Người đọc chủ động nêu đánh giá riêng về Kiên và về tất cả những gì được thể hiện trong Nỗi buồn chiến tranh. Điều này làm cho tác phẩm không chỉ là một câu chuyện về nỗi buồn chiến tranh, mà còn là một bài học về cách con người đối diện với những chấn thương tâm lý và cố gắng tìm lại ý nghĩa trong cuộc sống sau những biến cố đau thương.
→ Qua tiểu thuyết này có thể thấy nhà văn Bảo Ninh là nhà văn thực sự có cái nhìn đa chiều, toàn diện về chiến tranh; có trách nhiệm với lịch sử và độc giả.
Kết nối đọc - viết:
Đề bài (trang 25 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về sự lựa chọn của nhân vật Kiên: nhớ và viết để được phục sinh về tinh thần.
Trả lời
Trong đoạn trích của tiểu thuyết “Nỗi buồn chiến tranh”, nhân vật Kiên hiện lên là một người mang chồng chất những nỗi đau, cả ở quá khứ và cả ở hiện tại, vậy nhưng nhân vật Kiên trong tác phẩm của Bảo Ninh đã chọn con đường nhớ và viết để phục sinh tinh thần mình, một sự lựa chọn vừa đau thương vừa sâu sắc. Nhớ về quá khứ không chỉ là việc hồi tưởng mà còn là cách anh tìm kiếm sự giải thoát khỏi nỗi ám ảnh của chiến tranh. Qua việc viết, Kiên không chỉ ghi lại những kí ức đau đớn mà còn làm sống lại những cảm xúc, những kỉ niệm bị chôn vùi. Việc viết trở thành một hành trình chữa lành, giúp anh đối diện với quá khứ, giải tỏa những nỗi buồn và tìm lại phần nào sự bình yên nội tâm. Chính nhờ sự lựa chọn này, Kiên có cơ hội phục sinh tinh thần, từ một con người bị tổn thương thành một người có thể nhìn nhận quá khứ với một góc nhìn mới và sâu sắc hơn. Như nhân vật “tôi” đã nói sau khi đọc số bản thảo tưởng như lộn xộn, khó hiểu của Kiên sau đó chúng ta mới biết rằng đó chính là “niềm cảm hứng, niềm lạc quan quay ngược về quá khứ”. Nơi quá khứ đó tưởng như đau đớn nhưng lại chan chứa tình người, ngày son trẻ, trong trắng và chân thành.
Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 sách Kết nối tri thức hay, ngắn gọn khác:
Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
Xem thêm các chương trình khác: