Soạn bài Đàn ghi ta của Lorca (trang 48) - Ngắn nhất Ngữ văn 12 Kết nối tri thức
Với soạn bài Đàn ghi ta của Lorca (trang 48) Ngữ văn lớp 12 Kết nối tri thức sẽ giúp học sinh trả lời câu hỏi từ đó dễ dàng Soạn văn 12.
Soạn bài Đàn ghi ta của Lorca
* Trước khi đọc
Câu 1 (trang 48 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Theo bạn, sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ là gì? Hãy dẫn ra một câu thơ, câu văn hoặc một câu danh ngôn nói về điều này.
Trả lời:
Ý tưởng về sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ được thể hiện qua những khía cạnh như:
1. Trái tim nhạy cảm: Người nghệ sĩ cần có khả năng cảm nhận sâu sắc trước những biến cố, cảm xúc của cuộc đời. Trái tim dễ rung động trước "vang động của đời" giúp họ dễ dàng đồng cảm với nỗi đau, niềm vui của con người. Đó là sự liên kết tự nhiên giữa nghệ thuật và nhân loại.
2. Trải nghiệm và đồng cảm: Nghệ thuật đòi hỏi người nghệ sĩ phải trải qua những cảm xúc, biến cố cá nhân để từ đó có thể đồng cảm với những cảnh đời bất hạnh. Chính sự trải nghiệm này giúp người nghệ sĩ thấu hiểu và lên tiếng cho những con người "cùng đường tuyệt lộ", không thể làm ngơ trước những đau thương, bất công trong xã hội.
3. Sứ mệnh chữa lành: Người nghệ sĩ viết văn, sáng tác để an ủi và làm dịu những vết thương tinh thần của con người. Độc giả khi đến với tác phẩm văn chương không chỉ để giải trí, mà còn để tìm thấy sự đồng cảm, an ủi và thêm niềm tin vào cuộc sống. Như nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đã nói, người nghệ sĩ có thể mang vết thương của mình nhưng vẫn cố gắng chữa lành vết thương của người khác.
Câu 2 (trang 48 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Bạn biết gì về đất nước Tây Ban Nha? Nêu những nét văn hóa đặc trưng của đất nước này.
Đất nước Tây Ban Nha (Spain) là một quốc gia thuộc bán đảo Iberia ở Tây Nam châu Âu, nổi tiếng với lịch sử lâu đời và nền văn hóa phong phú, đa dạng. Dưới đây là một số nét văn hóa đặc trưng của Tây Ban Nha:
Vũ điệu Flamenco: Flamenco là một loại hình nghệ thuật kết hợp giữa âm nhạc, vũ đạo và ca hát, xuất phát từ miền Andalusia. Đây là biểu tượng nổi tiếng của văn hóa Tây Ban Nha, mang trong mình sự sôi động, đam mê và nồng nhiệt.
Lễ hội truyền thống: Tây Ban Nha nổi tiếng với nhiều lễ hội độc đáo, trong đó có lễ hội San Fermín (chạy đua với bò tót) ở Pamplona và lễ hội Tomatina (ném cà chua) tại Buñol. Các lễ hội này thể hiện tinh thần sống hết mình, sôi nổi và yêu đời của người dân Tây Ban Nha.
Kiến trúc: Tây Ban Nha sở hữu nhiều công trình kiến trúc tuyệt đẹp, từ thời kỳ La Mã cổ đại, Gothic đến thời kỳ hiện đại. Một ví dụ điển hình là Nhà thờ Sagrada Família ở Barcelona, do kiến trúc sư Antoni Gaudí thiết kế. Bên cạnh đó, Tây Ban Nha còn nổi bật với những lâu đài, cung điện và các công trình kiến trúc mang phong cách Hồi giáo Moorish, như Alhambra ở Granada.
Ẩm thực: Ẩm thực Tây Ban Nha rất đa dạng và đặc sắc, nổi bật với các món ăn như Paella (cơm thập cẩm), Tapas (món ăn nhẹ dùng kèm đồ uống), và Gazpacho (súp lạnh). Các món ăn này thường được chế biến từ nguyên liệu tươi ngon và thể hiện tính đặc trưng của các vùng miền.
Bóng đá: Tây Ban Nha là một quốc gia có tình yêu lớn với bóng đá, với các câu lạc bộ nổi tiếng như Real Madrid và FC Barcelona. Người dân Tây Ban Nha sống với niềm đam mê bóng đá mãnh liệt, và đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha cũng đã từng giành được nhiều danh hiệu lớn.
Nghệ thuật và văn học: Tây Ban Nha có một di sản văn hóa và nghệ thuật phong phú. Nhiều họa sĩ nổi tiếng như Pablo Picasso và Salvador Dalí đến từ Tây Ban Nha. Về văn học, tác phẩm Don Quixote của Miguel de Cervantes là một trong những tác phẩm văn học vĩ đại nhất thế giới.
Tây Ban Nha không chỉ nổi tiếng với những nét văn hóa đặc trưng trên mà còn là một đất nước đa dạng về lịch sử, ngôn ngữ và con người.
* Đọc văn bản
Gợi ý trả lời câu hỏi trong khi đọc:
1. Lời đề từ gợi điều gì về người nghệ sĩ Lor-ca?
Trả lời:
Lời đề từ “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” trong bài thơ về Lorca mang nhiều ý nghĩa sâu sắc và thể hiện tư tưởng, tình cảm của người nghệ sĩ:
Tình yêu nghệ thuật say đắm của Lorca: Lorca yêu âm nhạc và nghệ thuật như một phần không thể tách rời của cuộc sống. Cây đàn là biểu tượng của âm nhạc, của những sáng tạo nghệ thuật mà ông đã cống hiến suốt đời. Việc căn dặn "chôn cùng cây đàn" thể hiện mong muốn nghệ thuật được gìn giữ, tôn vinh và trở thành di sản của đời ông.
Tình yêu quê hương đất nước: Lorca luôn gắn bó với Tây Ban Nha, nơi ông sinh ra và sáng tạo nên những tác phẩm mang đậm dấu ấn dân tộc. Qua lời đề từ, ta cảm nhận được tình yêu tha thiết của ông với quê hương. Ông mong muốn mình được trở về với đất mẹ, nơi những sáng tạo nghệ thuật của ông đã được nuôi dưỡng.
Tư tưởng sáng tạo nghệ thuật nhân văn: Lorca nhận thức được rằng, dù là người nghệ sĩ sáng tạo, tác phẩm của ông cũng có thể trở thành rào cản cho thế hệ sau. Ông mong muốn nghệ thuật của mình không chỉ được tôn vinh mà còn phải được "chôn vùi" để những người đi sau tiếp tục con đường sáng tạo mới, không bị gò bó bởi những giá trị cũ. Đây là một tinh thần đổi mới, khuyến khích sự tiến bộ và phát triển trong nghệ thuật.
Lời đề từ này không chỉ là lời di chúc nghệ thuật mà còn là thông điệp sâu sắc về sự tiếp nối và phát triển trong nghệ thuật mà Lorca mong muốn để lại cho thế hệ sau.
2. Chú ý nhạc tính của dòng thơ miêu tả tiếng đàn.
Nhạc tính trong những dòng thơ miêu tả tiếng đàn trong bài thơ về Lorca được thể hiện rõ qua nhiều yếu tố như nhịp điệu, âm điệu và các biện pháp tu từ. Những yếu tố này kết hợp lại để tạo nên một không gian âm nhạc sống động, cảm xúc.
- Nhịp điệu:
+ "những tiếng đàn bọt nước": Nhịp 2/2/3 tạo cảm giác nhẹ nhàng, lãng đãng như bọt nước tan vỡ trong không trung.
+ "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt": Nhịp 4/3 với sự ngắt quãng mạnh mẽ, tạo cảm giác căng thẳng, mãnh liệt, giống như cảnh đấu bò.
+ "li-la-li-la-li-la": Nhịp 2/2 mang tính chất lặp lại, đều đặn, gợi âm thanh của tiếng đàn vang lên một cách nhẹ nhàng, du dương.
+ "đi lang thang về miền đơn độc": Nhịp 4/3 khiến người đọc cảm nhận được sự mệt mỏi, lê thê của một cuộc hành trình cô độc.
+ "với vầng trăng chếnh choáng": Nhịp 3/2 mang cảm giác chao đảo, chếnh choáng như trạng thái của ánh trăng mờ nhạt.
+ "trên yên ngựa mỏi mòn": Nhịp 3/3 chậm rãi, nặng nề, thể hiện sự mệt mỏi, cô đơn của người nghệ sĩ trên hành trình dài.
- Âm điệu:
+ Dòng thơ "những tiếng đàn bọt nước" sử dụng các phụ âm nhẹ như "b", "t", "n" và "l", tạo nên cảm giác mềm mại, uyển chuyển, như những giọt nước tan biến trong không trung.
+ Dòng thơ "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt" sử dụng phụ âm "t", "ch", "g" mạnh mẽ, tạo nên cảm giác căng thẳng và mãnh liệt, như màu áo choàng đỏ gắt của đấu sĩ.
+ Dòng thơ "li-la-li-la-li-la" với âm "i", "a" lặp lại nhiều lần, tạo cảm giác âm thanh mượt mà, giống như tiếng đàn ngân lên nhịp nhàng, du dương.
+ Dòng thơ "đi lang thang về miền đơn độc" với các âm "l", "n", "g", gợi cảm giác lẻ loi, buồn bã, lê thê.
+ Dòng thơ "với vầng trăng chếnh choáng" với âm "ê", "o", "a" kết hợp tạo nên cảm giác bấp bênh, mờ nhạt như ánh trăng chếnh choáng trên bầu trời đêm.
+ Dòng thơ "trên yên ngựa mỏi mòn" với các phụ âm "n", "g", "m" khiến âm điệu chậm rãi, nặng nề, gợi cảm giác mệt mỏi và kiệt sức.
- Biện pháp tu từ (BPTT):
+ Nhân hóa: "những tiếng đàn bọt nước" - tiếng đàn được so sánh với bọt nước, gợi sự tan biến, mong manh, nhưng cũng rất sống động.
+ Ẩn dụ: "áo choàng đỏ gắt" và "vầng trăng chếnh choáng" - những hình ảnh mang tính tượng trưng, diễn tả sự căng thẳng và trạng thái bấp bênh của tâm hồn.
+ So sánh: "li-la-li-la-li-la" gợi so sánh với tiếng đàn, âm thanh của sự nhịp nhàng, lặp đi lặp lại.
- Hiệu quả:
+ Sự kết hợp giữa nhịp điệu, âm điệu và các biện pháp tu từ tạo nên một không gian âm thanh đầy cảm xúc. Tiếng đàn của Lorca được tái hiện vừa du dương, vừa mãnh liệt, vừa cô đơn, đầy tính nghệ thuật và nhân văn. Những câu thơ không chỉ miêu tả tiếng đàn mà còn lột tả được nội tâm của người nghệ sĩ với những nỗi buồn, niềm khát vọng và sự cô đơn trong cuộc hành trình sáng tạo nghệ thuật của mình.
3. Hình ảnh áo choàng được nhắc lại ở đoạn thơ thứ hai thể hiện điều gì?
Hình ảnh "áo choàng đỏ gắt" được nhắc lại trong đoạn thơ thứ hai mang tính biểu tượng sâu sắc, tái hiện bi kịch của người nghệ sĩ Lorca. Chiếc áo choàng đỏ, ban đầu gợi nhắc đến đấu trường bò tót, trở thành biểu tượng của sự đối mặt giữa cái đẹp, nghệ thuật với cái ác và sự thảm khốc. Khi màu đỏ chuyển từ "gắt" sang "bê bết", nó không còn chỉ là hình ảnh thẩm mỹ mà trở thành màu của máu, gợi lên cái chết đau thương, bi thảm của Lorca.
Hệ thống hình ảnh như người nghệ sĩ, vầng trăng, yên ngựa, cây đàn ghi-ta đều góp phần xây dựng một bức tranh chân dung lãng mạn và đầy bi kịch về Lorca. Những hình ảnh này như đang nhún nhảy theo điệu nhạc "li-la-li-la", gợi cảm giác buồn bã, mệt mỏi. Từ "mỏi mòn" không chỉ biểu đạt trạng thái kiệt sức về thể chất, mà còn ám chỉ những khó khăn, áp lực tinh thần mà Lorca phải đối mặt trên con đường sáng tạo và đổi mới nghệ thuật.
Cái chết của Lorca, qua hình ảnh áo choàng bê bết đỏ, được diễn tả như một nỗi ám ảnh nghệ thuật, là minh chứng cho sự bi thảm và đơn độc của người nghệ sĩ chân chính trong cuộc đấu tranh vì cái đẹp và sự tự do trong sáng tạo. Những nỗ lực không ngừng nghỉ của ông trên con đường sáng tạo thơ ca cuối cùng đã đưa ông đến với một kết cục bi thương, nhưng cũng là biểu tượng cho sự hi sinh cao cả của người nghệ sĩ.
4. Những hình ảnh biểu tượng gợi cảm nhận thế nào về tiếng đàn?
Trong bài thơ về Lorca của Thanh Thảo, điệp ngữ "tiếng ghi ta" xuất hiện bốn lần, mỗi lần mang một tầng ý nghĩa khác nhau, kết hợp với nghệ thuật chuyển đổi cảm giác, tạo nên một tiếng nấc nghẹn ngào, diễn tả nỗi đau thương, tiếc nuối về cái chết oan khuất của Lorca.
+ "tiếng ghi ta nâu": Màu nâu gợi lên hình ảnh của đất đai, quê hương, những con đường đầy bụi và những mảnh đất hoang vu của Tây Ban Nha. Đây là biểu tượng của tình yêu sâu sắc mà Lorca dành cho đất nước mình.
+ "tiếng ghi ta lá xanh": Màu xanh của lá gợi sức sống mạnh mẽ, niềm tin vào sự sống và sự phát triển. Tiếng đàn ở đây tượng trưng cho tình yêu cuộc sống mãnh liệt của Lorca, khát vọng sống và cống hiến không ngừng nghỉ của ông.
+ "tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan": Hình ảnh bọt nước tròn trịa, mong manh, dễ vỡ là ẩn dụ cho số phận Lorca và cả sự nghiệp nghệ thuật dang dở của ông khi ông bị sát hại. Đây là tiếng đàn vang lên trong khoảnh khắc cái đẹp bị phá hủy.
+ "tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy": Hình ảnh máu chảy biểu tượng cho cái chết thảm khốc và oan khuất của Lorca. Tiếng đàn giờ đây trở thành tiếng thét đau đớn, dòng máu của người nghệ sĩ chảy ra cùng với sự sống của âm nhạc, của nghệ thuật.
- Ý nghĩa nghệ thuật:
+ Thanh Thảo đã sử dụng kỹ thuật chuyển đổi cảm giác khi liên kết âm thanh của tiếng đàn với màu sắc. Các màu nâu, xanh, bọt nước, máu không chỉ là màu sắc mà còn là biểu tượng của những cảm xúc và giá trị mà tiếng đàn mang lại, từ tình yêu quê hương, tình yêu cuộc sống, đến sự tan vỡ và bi kịch đau thương.
+ Qua đó, Thanh Thảo không chỉ thể hiện lòng tiếc thương đối với Lorca mà còn tôn vinh sức sống mãnh liệt của nghệ thuật. Tiếng đàn ghi-ta là biểu tượng của Lorca, và qua sự sáng tạo của Thanh Thảo, tiếng đàn này đã trở thành một sinh thể sống động, biết yêu, biết đau, và bị hủy diệt đầy bi kịch.
- Hiệu quả nghệ thuật:
+ Việc nhắc lại điệp ngữ “tiếng ghi ta” và kết hợp với những hình ảnh tượng trưng như màu nâu, lá xanh, bọt nước và máu đã tạo nên một bản nhạc da diết, buồn thương và đầy ám ảnh về cái chết của Lorca, đồng thời nhấn mạnh sự đau đớn trước sự tàn phá của bạo lực đối với nghệ thuật và con người. Thanh Thảo đã tạo nên sự đồng điệu sâu sắc với người nghệ sĩ Lorca, làm cho tiếng đàn của ông trở thành tiếng nói chung của nỗi đau và sự bất khuất.
5. Hình dung về cái chết và sự bất tử của Lor-ca.
- “Đường chỉ tay đã đứt” : Theo quan niệm dân gian, đường chỉ tay tượng trưng cho số phận con người. Khi đường chỉ tay bị đứt, nó báo hiệu sự kết thúc của cuộc đời. Trong trường hợp của Lorca, hình ảnh này có thể được hiểu là dự báo về cái chết bi thảm của ông trong một cuộc hành quyết.
- “Lor - ca bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc”: Việc bơi sang ngang tượng trưng cho hành trình giải thoát khỏi thế giới trần gian đầy đau khổ và phiền muộn. Chiếc ghi ta màu bạc có thể được hiểu là biểu tượng cho âm nhạc, nghệ thuật, là nơi mà Lorca tìm thấy sự an ủi và thanh thản.
* Đọc văn bản
Nội dung chính: Tác giả thể hiện nỗi đau và sự xúc động sâu sắc trước cái chết bi thảm của nghệ sĩ Lorca – một nghệ sĩ khao khát tự do, dân chủ, luôn mong muốn sự cách tân nghệ thuật và nghệ thuật đi tới không ngừng.
Gợi ý trả lời sau đọc bài:
Câu 1 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Xác định mạch cảm xúc trong bài thơ.
Trả lời:
Bài thơ "Đàn ghi-ta của Lor-ca" của Thanh Thảo khắc họa hình ảnh Lor-ca, một nghệ sĩ tài hoa và tự do, người có những tư tưởng đổi mới về nghệ thuật. Ông sống trong bối cảnh xã hội Tây Ban Nha đầy biến động với những cuộc đấu tranh chính trị khốc liệt. Lor-ca được biết đến là người đại diện cho nghệ thuật và lý tưởng tự do, nhưng cuối cùng ông bị sát hại một cách oan uổng bởi các thế lực độc ác.
Qua hình ảnh Lor-ca, tác giả bày tỏ nỗi đau xót, niềm tiếc thương và sự cảm phục đối với người nghệ sĩ vĩ đại này. Thanh Thảo không chỉ tôn vinh Lor-ca mà còn gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về số phận, sự giải thoát khỏi những áp bức và sự ra đi đầy bi tráng của ông. Những hình ảnh ẩn dụ trong bài thơ, như tiếng đàn ghi-ta – biểu tượng cho Lor-ca và nghệ thuật của ông – được sử dụng để truyền tải cảm xúc, nhấn mạnh sự vĩnh cửu của nghệ thuật dù Lor-ca đã mất.
Câu 2 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Nhạc tính của bài thơ được tạo nên bởi những yếu tố nào? Nhận xét về âm hưởng, giọng điệu của thi phẩm này.
Trả lời:
- Nhạc tính của bài thơ được tạo nên bởi các yếu tố:
+ Nhạc tính: “li-la li-la li-la” xuất hiện ở đầu và cuối bài thơ => tạo vòng lặp => Cụm từ này giống như âm thanh từ tiếng đàn ghi-ta, vừa nhẹ nhàng, vừa mang tính nhịp điệu. Nó gợi lên cảm giác du dương, phiêu lãng, và nhịp nhàng, khiến bài thơ trở thành một bản nhạc mang tính tự sự, đầy cảm xúc.
+ Phép điệp được nhà thơ sử dụng rất nhiều trong bài thơ, nhà thơ lặp lại hình ảnh tiếng ghi ta rất nhiều lần trong bài:
Hát nghêu ngao…
Tiếng ghi ta nâu…
Tiếng ghi ta là xanh…
Tiếng ghi ta tròn…
Tiếng ghi ta ròng ròng…
Tiếng như cỏ mọc hoang…
- Bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca" của Thanh Thảo là một tác phẩm mang đậm nhạc tính và âm hưởng phong phú, tạo nên sức lay động mạnh mẽ cho người đọc.
* Các âm hưởng nổi bật trong bài thơ bao gồm:
+ Âm hưởng bi tráng:
Ngay từ đầu, hình ảnh "tiếng đàn ghi ta nâu" vang lên giữa bầu trời u ám, thể hiện nỗi buồn sâu thẳm. Tiếng đàn ghi ta qua các cung bậc sôi nổi, da diết, rồi bi thương, và hình ảnh "máu chảy" cùng "cỏ mọc hoang" ở cuối bài thơ tô đậm sự hy sinh bi tráng của Lorca, khẳng định sức sống mãnh liệt của nghệ thuật trước cái chết.
+ Âm hưởng lãng mạn:
Thông qua hình ảnh "bầu trời cô gái ấy" và những âm thanh du dương, réo rắt của tiếng đàn ghi ta, bài thơ mang đến bầu không khí lãng mạn, trữ tình. Tình yêu Lorca dành cho nghệ thuật và quê hương tô điểm thêm cho âm hưởng này.
+ Âm hưởng hiện thực:
Hình ảnh "máu chảy" đại diện cho cái chết oan khuất của Lorca, một nạn nhân của chế độ độc tài Franco. Bài thơ cũng phản ánh hiện thực đau thương của những người yêu nghệ thuật bị áp bức, đồng thời thể hiện sự đồng cảm của tác giả.
+ Âm hưởng huyền bí:
Hình ảnh "cỏ mọc hoang" mang màu sắc huyền bí, gợi cảm giác kỳ bí và siêu thoát. Tiếng đàn ghi ta vang lên trong đêm tối, như lời gọi từ cõi xa xăm, tạo nên một không gian huyền ảo và ma mị.
Ngoài ra, bài thơ còn có những âm hưởng dân gian, thể hiện qua tiếng đàn ghi ta – biểu tượng của âm nhạc dân gian Tây Ban Nha, và âm hưởng phương Đông qua hình ảnh "cỏ mọc hoang" và "tiếng côn trùng."
* Giọng điệu của bài thơ cũng rất đa dạng:
+ Giọng điệu bi thương:
Giọng điệu này rõ rệt trong những hình ảnh mang nặng sự tiếc thương như "máu chảy," "cỏ mọc hoang," thể hiện sự đau xót của tác giả trước cái chết của Lorca.
+ Giọng điệu ngưỡng mộ:
Giọng điệu tôn vinh Lorca được thể hiện qua cách tác giả nhắc đến tài năng và phẩm chất cao quý của ông, qua những hình ảnh lãng mạn như "tiếng đàn ghi ta" hay "bầu trời cô gái ấy."
+ Giọng điệu phẫn nộ:
Thể hiện sự phẫn nộ trước chế độ độc tài đã giết hại Lorca, qua các hình ảnh biểu tượng mạnh mẽ như "máu chảy."
+ Giọng điệu hi vọng:
Hình ảnh "cỏ mọc hoang" không chỉ là biểu tượng của cái chết, mà còn thể hiện niềm tin vào sức sống của nghệ thuật và giá trị nhân văn không thể bị hủy diệt.
Sự kết hợp các giọng điệu tạo nên sự hài hòa, góp phần làm cho bài thơ trở thành một bản giao hưởng đa chiều, đầy cảm xúc, không chỉ nói về cuộc đời bi kịch của Lorca mà còn là lời tôn vinh nghệ thuật và sự giải thoát khỏi áp bức.
Câu 3 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Hình tượng Lor-ca được thể hiện như thế nào trong hai đoạn thơ đầu? Những chi tiết nào trong hai đoạn thơ cho thấy mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với đất nước Tây Ban Nha.
Trả lời
Hình tượng Lorca trong hai đoạn đầu bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca" được xây dựng qua nhiều lớp nghĩa, thể hiện sự tài hoa, yêu nước và bi kịch của người nghệ sĩ, đồng thời khẳng định sự bất tử của nghệ thuật Lorca.
- Lorca - nghệ sĩ tài hoa:
+ Hình ảnh "những tiếng đàn bọt nước" là ẩn dụ về nghệ thuật của Lorca, lung linh, huyền ảo nhưng cũng mong manh, dễ vỡ. Nó thể hiện sự sáng tạo không ngừng và tài năng của ông.
+ "Tiếng đàn ghi ta nâu" là biểu tượng cho nghệ thuật của Lorca, gắn liền với truyền thống âm nhạc Tây Ban Nha.
+ "Bầu trời cô gái ấy" tượng trưng cho thế giới nghệ thuật mà Lorca đã sáng tạo nên, một không gian tràn đầy cảm xúc, lãng mạn nhưng cũng mang nỗi buồn.
+ Hình ảnh "máu chảy" biểu trưng cho sự hy sinh của Lorca cho nghệ thuật và lý tưởng tự do.
- Lorca - người yêu nước:
+ "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt" là hình ảnh ẩn dụ về quê hương của Lorca và cuộc đấu tranh quyết liệt của dân tộc. Áo choàng đỏ liên tưởng đến màu cờ Tây Ban Nha, nhưng cũng gợi sự dữ dội, căng thẳng của các cuộc xung đột chính trị.
+ Hình ảnh này cho thấy Lorca không chỉ là một nghệ sĩ mà còn là một người yêu nước dũng cảm, dám đấu tranh cho tự do và dân chủ.
- Lorca - con người bi kịch:
+ Sự đối lập giữa "những tiếng đàn bọt nước" và "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt" tạo nên một bi kịch sâu sắc. Một mặt, nghệ thuật của Lorca đẹp đẽ, mong manh; mặt khác, ông phải đối mặt với cuộc chiến khốc liệt của dân tộc. Sự tương phản này thể hiện sự hy sinh của Lorca trong cuộc đấu tranh cho nghệ thuật và tự do.
- Lorca - người nghệ sĩ bất tử:
+ Hình ảnh "không ai chôn cất tiếng đàn/ tiếng đàn như cỏ mọc hoang" khẳng định sự bất tử của Lorca. Dù ông đã bị sát hại, tiếng đàn - biểu tượng cho nghệ thuật của ông - vẫn vang vọng mãi, không thể bị vùi lấp.
+ "Cỏ mọc hoang" biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật Lorca, tựa như sự vươn lên của những giá trị nghệ thuật giữa sự tàn bạo của chế độ độc tài.
- Lorca - biểu tượng cho những giá trị tốt đẹp: Hình tượng Lorca không chỉ đại diện cho sự tài hoa nghệ thuật mà còn cho lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh cho tự do, dân chủ, và sự bất tử của các giá trị tốt đẹp.
Hai đoạn thơ đầu còn thể hiện sự tiếc thương và lòng ngưỡng mộ của tác giả đối với Lorca, cũng như niềm tin vào sức sống mãnh liệt của nghệ thuật.
- Mối quan hệ giữa Lorca và đất nước Tây Ban Nha:
+ Tiếng đàn ghi ta nâu tượng trưng cho sự gắn kết giữa Lorca và văn hóa, truyền thống Tây Ban Nha.
+ Bầu trời cô gái ấy là hình ảnh ẩn dụ cho đất nước Tây Ban Nha đang phải chịu đựng những biến động khốc liệt.
+ Tiếng đàn ghi ta vang lên trong bầu trời u ám thể hiện sự gắn bó của Lorca với quê hương. Tiếng đàn là tiếng nói của ông, mang theo nỗi lòng yêu nước.
+ Các cung bậc của tiếng đàn (sôi nổi, da diết, bi thương) đại diện cho cảm xúc của Lorca trước những đau khổ và bất công mà người dân Tây Ban Nha phải gánh chịu.
+ Tiếng đàn vang vọng mãi trong lòng người dân thể hiện sức sống bền bỉ của nghệ thuật Lorca và niềm tin vào sự hồi sinh của đất nước.
Kết lại, hai đoạn thơ đầu thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa Lorca và Tây Ban Nha. Ông không chỉ là một nghệ sĩ tài ba mà còn là một người yêu nước, người đã cống hiến cả cuộc đời và nghệ thuật của mình cho lý tưởng cao đẹp của quê hương.
Câu 4 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Đọc hai đoạn thơ 3,4 và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Chỉ ra và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ được tác giả sử dụng khi miêu tả tiếng đàn.
b. Nêu ý nghĩa của những hình ảnh mang tính biểu tưởng trong hai đoạn thơ.
Trả lời
a. Miêu tả tiếng đàn “li-la li-la li-la…” => tác giả sử dụng biện pháp tu từ láy âm => gợi hợp âm, giai điệu của tiếng đàn.
b. Hình ảnh mang tính biểu tượng:
- “tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy” => cái chết đầy đau thương của người nghệ sĩ.
- “không ai chôn cất tiếng đàn” => sức sống mãnh liệt của tình yêu nghệ thuật
Câu 5 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Phân tích những hình ảnh đan xen giữa thực và ảo thể hiện cái chết và sự bất tử của Lorca trong hai đoạn thơ cuối. Câu thơ kết có thể đem lại ấn tượng và cảm xúc gì cho người đọc?
Trả lời
Trong hai khổ thơ cuối của bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca," những hình ảnh đan xen giữa thực và ảo được sử dụng để thể hiện cái chết bi thương và sự bất tử của Lorca, mang đậm tính biểu tượng về sự hy sinh và sức sống vĩnh hằng của nghệ thuật.
- Hình ảnh "đường chỉ tay đã đứt":
+ Đây là hình ảnh thực, biểu thị sự kết thúc cuộc đời của Lorca. "Đường chỉ tay" thường liên quan đến số phận con người, và khi "đứt," nó ám chỉ cái chết không tránh khỏi của Lorca.
+ Hình ảnh này cũng mang tính biểu tượng, thể hiện sự đứt đoạn giữa Lorca và cuộc sống, nhưng đồng thời cũng phản ánh sự chia cắt giữa ông và thế giới nghệ thuật mà ông cống hiến.
- Hình ảnh "dòng sông rộng vô cùng":
+ Là hình ảnh ảo, tượng trưng cho thế giới bên kia, một không gian vô tận, nơi Lorca sẽ bước vào sau cái chết.
+ Dòng sông này là biểu tượng của sự vĩnh hằng và bất diệt, mở ra cõi vĩnh cửu, thể hiện rằng cái chết không phải là sự kết thúc hoàn toàn mà là một hành trình chuyển tiếp.
- Hình ảnh "chàng ném lá bùa cô gái Di gan/ vào xoáy nước":
+ Hình ảnh này mang tính biểu tượng. "Chàng" tượng trưng cho Lorca, còn "lá bùa" tượng trưng cho nghệ thuật của ông, được truyền cảm hứng từ âm nhạc dân gian Tây Ban Nha (được đại diện qua hình ảnh "cô gái Di gan").
+ Hành động "ném lá bùa vào xoáy nước" thể hiện sự tuyệt vọng của Lorca, khi ông cảm thấy nghệ thuật của mình đang đối diện với sự lãng quên và hủy diệt bởi bạo lực. "Xoáy nước" chính là biểu tượng của sự huỷ diệt, nhưng cũng gợi lên sự tiếc nuối và niềm tin vào sức sống vĩnh cửu của nghệ thuật, dù có thể tạm thời bị chìm vào quên lãng.
- Hình ảnh "Lor-ca bơi sang ngang/ trên chiếc ghi ta màu bạc":
+ Đây là hình ảnh ảo, thể hiện Lorca đang bơi sang một thế giới khác, nơi nghệ thuật của ông vẫn tiếp tục cất tiếng. Chiếc ghi ta màu bạc là biểu tượng cho nghệ thuật của Lorca, một phần không thể tách rời khỏi con người ông.
+ Hình ảnh này tượng trưng cho sự bất tử của nghệ thuật. Dù Lorca đã qua đời, nghệ thuật của ông vẫn tiếp tục vang lên, vượt qua không gian và thời gian, như một hành trình bất tận của sáng tạo và khát vọng tự do.
- Hình ảnh "chàng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt":
+ Hình ảnh này kết hợp giữa thực và ảo. Trái tim tượng trưng cho sự sống và tình yêu nghệ thuật của Lorca, trong khi "lặng yên" có thể là cái chết. Hành động này thể hiện sự hy sinh cao cả của Lorca cho lý tưởng nghệ thuật, đồng thời cũng là một lời khẳng định về sức sống bất diệt của nghệ thuật trong sự tĩnh lặng.
+ Hình ảnh này gợi lên cảm xúc tiếc thương sâu sắc cho số phận của Lorca, nhưng đồng thời cũng thể hiện niềm tin vào sức sống mãnh liệt của nghệ thuật, không thể bị dập tắt bởi bạo lực hay cái chết.
Câu 6 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Xác định yếu tố tượng trưng, yếu tố siêu thực trong bài thơ và nhận xét về tác dụng của chúng.
Trả lời
- Biểu tượng "Đàn ghi ta" trong nhan đề:
+ Đàn ghi ta là nhạc cụ đặc trưng của Tây Ban Nha, gắn liền với âm nhạc dân gian và tinh thần tự do của đất nước này. Trong bài thơ, đàn ghi ta tượng trưng cho nghệ thuật của Lorca, âm nhạc của ông vừa lãng mạn, vừa đau đớn, phản ánh khát vọng tự do và niềm đau về số phận.
+ Đàn ghi ta của Lorca trở thành biểu tượng cho phẩm cách nghệ sĩ, sự cống hiến của Lorca cho nghệ thuật và lý tưởng dân tộc. Nó là hiện thân của cuộc đấu tranh không chỉ vì nghệ thuật mà còn vì tự do và nhân quyền.
- Cái chết của Lorca – một hình ảnh siêu thực:
+ Cái chết của Lorca được tác giả Thanh Thảo miêu tả như một sự kiện mang tính siêu thực, vượt ra khỏi giới hạn của hiện thực. Lorca không chỉ là một người bị sát hại mà cái chết của ông trở thành biểu tượng cho sự mất mát lớn trong nghệ thuật đương đại của Tây Ban Nha. Sự hy sinh của Lorca không đơn thuần là sự ra đi của một cá nhân, mà là sự mất mát to lớn của một nền văn hóa, nghệ thuật, và lý tưởng cao đẹp.
+ Bất diệt và vĩnh hằng: Dù Lorca đã chết, nhưng nghệ thuật và tinh thần của ông vẫn sống mãi. Đây là ý nghĩa vĩnh cửu của cái chết của Lorca – nghệ thuật của ông không thể bị tiêu diệt, nó vẫn tồn tại và vang vọng trong lòng người dân Tây Ban Nha và toàn thế giới.
Câu 7 (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Bài thơ gợi cho bạn suy nghĩ gì về sức mạnh của nghệ thuật trong đời sống.
Trả lời
Nghệ thuật có sức mạnh to lớn trong đời sống con người. Một tác phẩm nghệ thuật không chỉ là một nguồn cảm hứng và niềm vui mà còn có khả năng khơi dậy những cảm xúc mạnh mẽ, thậm chí còn thúc đẩy sự sáng tạo và suy ngẫm. Nghệ thuật có thể kết nối con người với nhau, tạo nên sự giao tiếp thông qua những trải nghiệm tinh thần chung.
Nghệ thuật không chỉ tồn tại đơn thuần như một phương tiện giải trí, mà nó còn đóng góp vào việc xây dựng bản sắc và văn hóa của một cộng đồng. Những tác phẩm nghệ thuật mang theo giá trị lịch sử, xã hội, và văn hóa, giúp con người tìm thấy ý nghĩa sâu xa trong cuộc sống. Đó là lý do tại sao nghệ thuật luôn được coi là một phần không thể thiếu của sự phát triển và tồn tại của xã hội loài người.
Kết nối đọc - viết
Đề bài (trang 50 SGK Ngữ Văn 12 Tập 1): Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về một nét đặc sắc trong hình thức biểu đạt của bài thơ.
Đoạn văn tham khảo
Trong bài thơ "Tiếng đàn của Lorca," Thanh Thảo đã khéo léo sử dụng các hình ảnh ẩn dụ để tạo nên chiều sâu và sức gợi cảm cho tác phẩm. Hình ảnh "tiếng đàn ghi ta nâu" không chỉ là âm thanh của nhạc cụ mà còn tượng trưng cho sự kết nối sâu sắc giữa nghệ sĩ Lorca và quê hương Tây Ban Nha, phản ánh sự hòa quyện giữa tài năng nghệ thuật và lòng yêu nước. "Bầu trời cô gái ấy" hiện lên như một ẩn dụ cho đất nước Tây Ban Nha trong thời kỳ biến động, với vẻ u ám phản ánh những khó khăn và thử thách mà dân tộc phải đối mặt dưới chế độ độc tài. Hình ảnh "máu chảy" biểu thị sự hy sinh của Lorca trong cuộc đấu tranh chống lại sự áp bức, đồng thời là sự tôn vinh những cống hiến và sự phản kháng của ông. Cuối cùng, "cỏ mọc hoang" mang ý nghĩa biểu tượng cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật và tinh thần bất khuất của Lorca, dù ông đã ra đi nhưng tư tưởng và nghệ thuật của ông vẫn sống mãi. Các hình ảnh ẩn dụ này không chỉ làm nổi bật tinh thần đấu tranh và sức sống của người nghệ sĩ mà còn tạo nên một không gian nghệ thuật vừa hiện thực vừa trừu tượng, kích thích người đọc suy ngẫm và cảm nhận tác phẩm theo nhiều chiều hướng khác nhau.
Xem thêm các bài Soạn văn lớp 12 sách Kết nối tri thức hay, ngắn gọn khác:
Viết bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm thơ
Xem thêm các chương trình khác: