Lý thuyết KHTN 9 Bài 5 (Cánh diều): Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên lớp 9 Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính ngắn gọn, chi tiết sách Cánh diều sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức trọng tâm, ôn luyện để học tốt KHTN 9.

1 534 26/07/2025

Trang trước

Trang sau

Lý thuyết KHTN 9 Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

I. Thấu kính

1. Các loại thấu kính

Thấu kính là một khối trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc một mặt phẳng và một mặt cong.

Thấu kính rìa mỏng

Thấu kính rìa dày

Đặc điểm

Phần rìa của thấu kính mỏng hơn ở phần giữa.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Phần rìa của thấu kính dày hơn phần ở giữa.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Chùm ánh sáng song song chiếu qua

Cho các tia ló tập trung (hội tụ) tại một điểm.
$\Rightarrow$ Thấu kính hội tụ.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Cho các tia ló tác ra xa nhau (phân kì).
$\Rightarrow$ Thấu kính phân kì.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

2. Nguyên lí hoạt động của thấu kính

Thấu kính rìa mỏng

Thấu kính rìa dày

Các lăng kính có đáy hướng về phía trục đối xứng nên chùm tia ló hội tụ.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Các lăng kính có đáy hướng ra xa trục đối xứng nên chùm tia ló phân kì.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

3. Trục chính và quang tâm của thấu kính

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

II. Sự khúc xạ của một số tia sáng qua thấu kính

- Các tia tới quang tâm O của thấu kính đều truyền thẳng.

- Các tia tới song song với trục chính của thấu kính, cho tia ló cắt trục chính hoặc có đường kéo dài cắt trục chính tại điểm F – tiêu điểm chính của thấu kính.

- Khoảng cách từ tiêu điểm chính đến quang tâm OF = f gọi là tiêu cự của thấu kính.

Lý thuyết KHTN 9 Cánh diều Bài 5: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Trắc nghiệm: Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính

Phần I: Trắc nghiệm nhiều lựa chọn

Câu 1. Thấu kính hội tụ có đặc điểm biến đổi chùm tia tới song song thành

A. chùm tia phản xạ.

B. chùm tia ló hội tụ.

C. chùm tia ló phân kì.

D. chùm tia ló song song khác.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Thấu kính hội tụ có đặc điểm biến đổi chùm tia tới song song thành chùm tia ló hội tụ.

Câu 2. Thấu kính hội tụ là loại thấu kính có

A. phần rìa dày hơn phần giữa.

B. phần rìa mỏng hơn phần giữa.

C. phần rìa và phần giữa bằng nhau.

D. hình dạng bất kì.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Thấu kính hội tụ có phần rìa mỏng hơn phần giữa, được làm bằng vật liệu trong suốt.

Câu 3. Tia tới đi qua quang tâm của thấu kính hội tụ cho tia ló

A. đi qua tiêu điểm.

B. song song với trục chính.

C. truyền thẳng theo phương của tia tới.

D. có đường kéo dài đi qua tiêu điểm.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: C

Tia tới đi qua quang tâm thì tia ló tiếp tục đi thẳng (không bị khúc xạ) theo phương của tia tới.

Câu 4. Trục chính của thấu kính hội tụ là đường thẳng

A. bất kì đi qua quang tâm của thấu kính.

B. đi qua hai tiêu điểm của thấu kính.

C. tiếp tuyến của thấu kính tại quang tâm.

D. đi qua một tiêu điểm và song song với thấu kính.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Trục chính của thấu kính hội tụ là đường thẳng đi qua hai tiêu điểm của thấu kính.

Câu 5. Quan sát hình vẽ, tia ló nào vẽ sai?

Trắc nghiệm KHTN 9 Cánh diều Bài 5 (có đáp án): Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính | Khoa học tự nhiên 9

A. Tia 1.

B. Tia 2.

C. Tia 3.

D. Cả 3 tia đều vẽ sai.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Tia 2 vẽ sai. Vì tia tới có đường kéo dài đi qua tiêu điểm cho tia ló song song với trục chính.

Câu 6. Thấu kính phân kì là thấu kính

A. được tạo bởi hai mặt cong.

B. có phần giữa mỏng hơn phần rìa.

C. có phần giữa dày hơn phần rìa.

D. được tạo bởi một mặt phẳng và một mặt cong.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Thấu kính phân kì là thấu kính có phần giữa mỏng hơn phần rìa.

Câu 7. Trong các hình bên dưới, hình nào mô tả sai đường đi của tia sáng qua thấu kính?

Trắc nghiệm KHTN 9 Cánh diều Bài 5 (có đáp án): Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính | Khoa học tự nhiên 9

A. Hình a.

B. Hình b.

C. Hình c.

D. Hình d.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: D

d – sai. Vì đây là thấu kính phân kì nên tia ló phải có đường kéo dài đi qua F’.

Câu 8. Khoảng cách giữa hai tiêu điểm của thấu kính phân kì bằng

A. tiêu cự của thấu kính.

B. hai lần tiêu cự của thấu kính.

C. bốn lần tiêu cự của thấu kính.

D. một nửa tiêu cự của thấu kính.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: B

Thấu kính có 2 tiêu điểm F, F′ nằm về hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm.

=> Khoảng cách giữa hai tiêu điểm của thấu kính phân kì bằng FF’ = 2OF = 2f

Câu 9. Trên hình vẽ, điểm O gọi là điểm gì của thấu kính?

Trắc nghiệm KHTN 9 Cánh diều Bài 5 (có đáp án): Sự khúc xạ ánh sáng qua thấu kính | Khoa học tự nhiên 9

A. Điểm sáng O.

B. Tiêu điểm phụ.

C. Quang tâm của thấu kính.

D. Tiêu điểm chính.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: C

Điểm O gọi là quang tâm của thấu kính. Mọi tia sáng tới điểm này đều truyền thẳng, không đổi hướng.

Câu 10. Chiếu một tia sáng qua quang tâm của một thấu kính phân kì, tia ló ra khỏi thấu kính sẽ đi theo

A. phương loe rộng ra.

B. phương thu hẹp lại.

C. phương cũ.

D. phương bất kì.

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: C

Chiếu một tia sáng qua quang tâm của một thấu kính phân kì, tia ló ra khỏi thấu kính sẽ đi theo phương cũ.

Phần II: Trắc nghiệm đúng, sai

Câu 11. Trục chính và quang tâm của thấu kính là các khái niệm quan trọng trong quang học.

Phát biểu	Đúng	Sai
a) Trục chính của thấu kính là đường thẳng đi qua quang tâm O và vuông góc với thấu kính.
b) Quang tâm O là điểm chính giữa của thấu kính mà mọi tia tới O đều truyền thẳng qua không bị lệch hướng.
c) Điểm F trên trục chính là tiêu điểm của thấu kính, nơi các tia sáng song song hội tụ.
d) Khoảng cách từ quang tâm O đến tiêu điểm F được gọi là bán kính của thấu kính và phụ thuộc vào loại thấu kính.

Hiển thị đáp án

a) Đúng

b) Đúng

c) Đúng

d) Khoảng cách từ quang tâm O đến tiêu điểm F được gọi là tiêu cự của thấu kính.

Câu 12. Đối với thấu kính phân kì

Phát biểu	Đúng	Sai
a) Tia sáng đi qua quang tâm O sẽ truyền thẳng.
b) Tia sáng tới song song với trục chính thì tia ló sẽ đi qua tiêu điểm ảnh chính F’.
c) Tia sáng tới có phương kéo dài qua tiêu điểm vật chính F thì tia ló song song với trục chính.
d) Thấu kính phân kìcó phần rìa mỏng hơn phần giữa.

Hiển thị đáp án

a) Đúng

b) Sai - Tia sáng tới song song với trục chính thì tia ló sẽ có đường kéo dài đi qua tiêu điểm ảnh chính F’.

c) Đúng

d) Sai - Thấu kính phân kì có phần rìa dày hơn phần giữa.

Phần III: Trắc nghiệm trả lời ngắn

Câu 13. Cho một thấu kính hội tụ có khoảng cách giữa hai tiêu điểm là 60 cm. Tiêu cự của thấu kính là bao nhiêu?

Đáp án: ……………………………………………………………………………….

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: 30 cm

Giải thích:

Tiêu cự của thấu kính là $f = \frac{F F'}{2} = \frac{60}{2} = 30 c m$

Câu 14. Cho một thấu kính có tiêu cự là 20 cm. Độ dài FF’ giữa hai tiêu điểm của thấu kính là bao nhiêu ?

Đáp án: ……………………………………………………………………………….

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là: 40 cm

Giải thích:

Độ dài FF’ giữa hai tiêu điểm của thấu kính là: FF′ = 2f = 2.20 = 40 cm.

Câu 15.

a) Tia tới song song với trục chính một thấu kính phân kì cho tia ló có đường kéo dài cắt trục chính tại một điểm cách quang tâm O của thấu kính 15 cm. Độ lớn tiêu cự của thấu kính này là bao nhiêu?

b) Một thấu kính phân kì có tiêu cự 25 cm. Khoảng cách giữa hai tiêu điểm F và F' là bao nhiêu?

Đáp án

a)…………………………………………………………………………………

b)…………………………………………………………………………………

Hiển thị đáp án

Đáp án đúng là:

a) 15 cm

b) 50 cm

Giải thích:

a) Tia tới song song với trục chính thì tia ló kéo dài đi qua tiêu điểm. Khoảng cách từ tiêu điểm đến quang tâm O chính là tiêu cự.

=> Độ lớn tiêu cự của thấu kính này là OF = 15 cm

b) Khoảng cách giữa hai tiêu điểm F và F' là:

FF′ = 2f = 2.25 = 50 cm.

1 534 26/07/2025

Trang trước

Trang sau

Xem thêm các chương trình khác: