Lý thuyết KHTN 9 Bài 19 (Cánh diều): Giới thiệu về chất hữu cơ

Lý thuyết KHTN 9 Bài 19: Giới thiệu về chất hữu cơ

I. HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ HOÁ HỌC HỮU CƠ

1. Khái niệm hợp chất hữu cơ

- Hợp chất của carbon là hợp chất hữu cơ (trừ CO, CO₂, muối carbonate,…).

- Ví dụ hợp chất hữu cơ: carbonhydrate, protein, lipid, vitamin,…

- Các hợp chất hữu cơ đóng vai trò quan trọng trong đời sống của con người, động vật và thực vật.

2. Phân loại hợp chất hữu cơ

- Dựa vào thành phần phân tử, các hợp chất hữu cơ được chia thành hai loại theo sơ đồ:

3. Hoá học hữu cơ

- Hoá học hữu cơ là ngành hoá học nghiên cứu về các hợp chất hữu cơ.

- Chất dẻo, tơ sợi tổng hợp, cao su tổng hợp, nhiều loại thuốc chữa bệnh, vitamin, mĩ phẩm,… là những sản phẩm của ngành hoá học hữu cơ.

II. ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO PHÂN TỬ HỢP CHẤT HỮU CƠ

1. Hoá trị và liên kết giữa các nguyên tử

- Trong các hợp chất hữu cơ, liên kết giữa các nguyên tử chủ yếu là liên kết cộng hoá trị, hoá trị của carbon luôn là IV, hydrogen là I, oxygen là II,…

+ Trong hợp chất hữu cơ, các nguyên tử liên kết với nhau bằng cách tạo ra các cặp electron dùng chung. Một số ví dụ về sự góp chung electron của các nguyên tử trong một số phân tử như sau:

+ Thay mỗi cặp electron dùng chung bằng một nét gạch (-) giữa hai nguyên tử để biểu diễn liên kết giữa chúng, ta có:

Liên kết giữa hai nguyên tử bằng một cặp electron dùng chung là liên kết đơn, biểu thị bằng một nét gạch; bằng hai cặp electron dùng chung là liên kết đôi, biểu thị bằng hai nét gạch nối giữa hai nguyên tử.

2. Mạch carbon

- Trong phân tử hợp chất hữu cơ, nguyên tử C không chỉ liên kết với nguyên tử H mà còn trực tiếp liên kết với nhau tạo thành mạch carbon (mạch hở không phân nhánh, mạch hở phân nhánh, mạch vòng).

3. Trật tự liên kết giữa các nguyên tử

- Mỗi hợp chất hữu cơ có một trật tự liên kết xác định giữa các nguyên tử trong phân tử. Sự thay đổi trật tự liên kết giữa các nguyên tử sẽ làm thay đổi tính chất của hợp chất hữu cơ.

- Ví dụ: Với công thức phân tử C₂H₆O, có hai trật tự liên kết khác nhau giữa các nguyên tử

III. CÔNG THỨC PHÂN TỬ VÀ CÔNG THỨC CẤU TẠO TRONG HỢP CHẤT HỮU CƠ

1. Công thức phân tử

- Công thức phân tử cho biết thành phần nguyên tố và số lượng nguyên tử của mỗi nguyên tố trong phân tử.

- Ví dụ: Công thức phân tử của methane là CH₄, của acetic acid là C₂H₄O₂.

2. Công thức cấu tạo

- Công thức cấu tạo cho biết trật tự và cách thức liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử.

- Ví dụ:

Trắc nghiệm: Giới thiệu về chất hữu cơ

Câu 1: Thành phần các nguyên tố trong hợp chất hữu cơ

A. nhất thiết phải có carbon, thường có H, hay gặp O, N, sau đó đến halogen, S, P,…

B. gồm có C, H và các nguyên tố khác.

C. bao gồm tất cả các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.

D. thường có C, H hay gặp O, N sau đó đến halogen, S, P.

Câu 2: Cho các chất CH₄, C₂H₂, HCN, NaHCO₃, C₂H₅OH. Có bao nhiêu chất là hợp chất hữu cơ?

A. 2.

B.3.

C.4.

D.5.

Câu 3: Chất nào sau đây là hydrocarbon?

A. CH₃Cl.

B. C₁₂H₂₂O₁₁.

C. C₈H₁₈.

D. CCl₄.

Câu 4: Hợp chất hữu cơ không có đặc điểm cấu tạo nào?

A. Trong hợp chất hữu cơ, liên kết giữa các nguyên tử chủ yếu là liên kết cộng hóa trị.

B. Trong hợp chất hữu cơ, hóa trị của carbon là IV, oxygen là II, hydrogen là I,…

C. Trong các phân tử hữu cơ, nguyên tử C không chỉ liên kết với các nguyên tử nguyên tố khác mà còn trực tiếp liên kết với nhau tạo thành mạch carbon.

D. Trong hợp chất hữu cơ, sự thay đổi trật tự liên kết hóa học giữa các nguyên tử không làm thay đổi tính chất của chất.

Câu 5: Các nguyên tử C liên kết trực tiếp với nhau tạo thành các dạng mạch carbon là

A. mạch vòng, mạch thẳng.

B. mạch vòng, mạch hở phân nhánh, mạch hở không phân nhánh.

C. mạch vòng, mạch hở không phân nhánh.

D. mạch hở không phân nhánh, mạch hở phân nhánh.

Câu 6. Công thức cấu tạo dưới đây là của hợp chất nào?

A. C₂H₄Br.

B. C₂H₂Br.

C. C₂H₅Br.

D. CH₃Br.

Câu 7: Cho các công thức cấu tạo sau:

Các công thức cấu tạo trên biểu diễn mấy chất?

A. 1.

B. 2.

C. 3.

D. 4.

Câu 8: Cho các công thức cấu tạo sau, số công thức biểu diễn sai là

A. 3.

B. 4.

C. 2.

D. 1.

Câu 9: Hợp chất C₃H₈O có thể có bao nhiêu công thức cấu tạo khác nhau?

A. 3.

B. 2.

C. 4.

D. 1.

Câu 10: Dãy nào gồm các chất chỉ có liên kết đơn trong phân tử?

A. CH₄, C₂H₂, C₃H₈.

B. C₂H₆, C₃H₆, CH₄.

C. C₂H₆, C₃H₈, CH₄.

D. C₂H₄, C₃H₆, CH₄.

Câu 11: Phát biểu dưới đây đúng hay sai?

Câu 12: Các nhận định sau đây đúng hay sai?

Câu 13: Từ tinh dầu hồi, người ta tách được anethol là một chất thơm được dùng sản xuất kẹo cao su. Anethol có tỉ khối so với N₂ là 5,286. Phân tích nguyên tố cho thấy, anethol có phần trăm khối lượng carbon và hydrogen tương ứng là 81,08%; 8,10%, còn lại là oxygen. Xác định công thức phân tử của anethol.

Đáp án: ……………………………………………………………………………

Câu 14: Xăng là hỗn hợp của các chất hydrocarbon không thơm (aliphatic hydrocarbon). Nói cách khác, xăng là nhóm hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C_nH_2n+2, gồm mạch carbon thẳng chứa từ 7 – 11 nguyên tử C và các nguyên tử hydrogen. Một gallon xăng (3,85 lít) khi bị đốt cháy hoàn toàn sẽ sinh ra 2,5 kg khí carbonic và thải vào khí quyển. Một xe hon da vision có dung tích 4,9 lít với mức tiêu hao năng lượng 1,85 l/100km, chạy trên đường từ Hà Nội về thành phố Thanh Hóa với quãng đường 170km. Xác định lượng khí carbonic xe thải ra môi trường.

Đáp án: ……………………………………………………………………………

Câu 15: Eugenol là thành phần chính trong tinh dầu hương nhu chiếm khoảng 65%. Chất này được sử dụng làm chất diệt nấm, dẫn dụ côn trùng. Phân tích phần trăm khối lượng các nguyên tố cho thấy eugenol có 73,17% carbon; 7,31% hydrogen, còn lại là oxygen. Lập công thức phân tử của eugenol, biết rằng kết quả phân tích phổ khối lượng cho thấy phân tử khối eugenol là 164.

Đáp án: ……………………………………………………………………………