Lý thuyết KHTN 9 Bài 26 (Cánh diều): Glucose và saccharose

Lý thuyết KHTN 9 Bài 26: Glucose và saccharose

I. CARBOHYDRATE

- Carbohydrate là tên gọi cho một nhóm các hợp chất có chứa các nguyên tố C, H, O và có công thức chung là C_n(H₂O)_m trong đó $n\ge m$

Ví dụ: Glucose (C₆H₁₂O₆), saccharose (C₁₂H₂₂O₁₁),…

II. GLUCOSE

1. Trạng thái tự nhiên và tính chất vật lí

- Glucose có công thức phân tử là C₆H₁₂O₆.

- Trong thiên nhiên, glucose có trong hầu hết các bộ phận của cây, nhiều nhất trong quả chín. Glucose cũng có trong cơ thể người và động vật.

- Ở điều kiện thường, glucose là chất rắn, dạng tinh thể không màu, vị ngọt, không mùi, tan tốt trong nước, có khối lượng riêng là 1,56 g/cm³.

2. Tính chất hoá học

a) Phản ứng tráng bạc

- Glucose tác dụng với hợp chất của bạc trong dung dịch NH₃ tạo ra Ag.

Phương trình hoá học:

$C_6{H}_{12}{O}_6+A{g}_{2}O\stackrel{DdN{H}_3,t^{°}}{\to }{C}_6{H}_{12}{O}_7+2Ag$

Phản ứng trên được gọi là phản ứng tráng bạc.

b) Phản ứng lên men rượu

- Dưới tác dụng của enzyme ở nhiệt độ thích hợp, glucose trong dung dịch sẽ chuyển thành ethylic alcohol theo phương trình hoá học:

$C_6{H}_{12}{O}_6\stackrel{Enzyme,t^{°}}{\to }2C_2{H}_{5}OH+2C{O}_2$

- Phản ứng này được sử dụng để sản xuất bia, rượu hay các loại đồ uống có cồn khác.

III. SACCHAROSE

1. Trạng thái thiên nhiên và tính chất vật lí

- Saccharose có công thức phân tử là C₁₂H₂₂O₁₁.

- Trong tự nhiên, saccharose có trong nhiều loài thực vật như mía, củ cải đường, thốt nốt,… Trong nước ép mía, nồng độ saccharose có thể đạt tới 13%.

- Trong điều kiện thường, saccharose là chất rắn, dạng tinh thể không màu, vị ngọt, không mùi, tan tốt trong nước, có khối lượng riêng là 1,59 g/cm³.

2. Tính chất hoá học

- Ở nhiệt độ thích hợp, khi có mặt acid hoặc enzyme làm xúc tác, saccharose sẽ tác dụng với nước tạo thành glucose và fructose theo phương trình hoá học sau:

$\begin{array}{l}{C}_{12}{H}_{22}{O}_{11}+H_{2}O\stackrel{acid/enzyme}{\to }{C}_6{H}_{12}{O}_6+C_6{H}_{12}{O}_6\\ Glucose Fructose\end{array}$

Phản ứng trên gọi là phản ứng thuỷ phân.

- Fructose có cấu tạo phân tử khác với glucose và ngọt hơn glucose. Trong tự nhiên, đường fructose có nhiều trong mật ong.

IV. ỨNG DỤNG

1. Vai trò và ứng dụng của glucose

- Glucose đóng vai trò quan trọng đối với cơ thể người và động vật:

+ Glucose là nguồn năng lượng cho hoạt động của các tế bào trong cơ thể, đặc biệt là các tế bào não, hồng cầu và tế bào cơ.

+ Glucose luôn được duy trì ổn định trong máu và được dự trữ trong gan dưới dạng glycogen.

- Trong công nghiệp, glucose được sử dụng làm nguyên liệu cho công nghiệp dược phẩm: sản xuất vitamin C, dịch truyền,…

2. Ứng dụng, vai trò của saccharose với sức khoẻ

- Saccharose là loại đường phổ biến, có nhiều ứng dụng trong đời sống và trong công nghiệp:

- Saccharose là một chất dinh dưỡng được cơ thể hấp thụ và chuyển hoá dễ dàng thành glucose.

- Khi ăn quá nhiều các loại thực phẩm có chứa saccharose (các loại bánh ngọt, kẹo,…) có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, béo phì, sâu răng,… Vì vậy, cần sử dụng một cách hợp lí các thực phẩm có chứa saccharose để đảm bảo sức khoẻ và tránh mắc phải một số bệnh.

Trắc nghiệm: Glucose và saccharose

Câu 1: Công thức chung của carbohydrate là

A. C_n(H₂O)_n.

B. C_n(H₂O)_m (m > n).

C. C_n(H₂O)_m (n ≥ m).

D. C_n(H₂O)_m (n ≤ m).

Câu 2: Chất nào sau đây không là carbohydrate?

A. C₆H₁₂O₆.

B. C₁₂H₂₂O₁₁.

C. (C₆H₁₀O₅)_n.

D. C₆H₆O.

Câu 3: Tính chất nào là tính chất vật lí của glucose?

A. Chất kết tinh, không màu, vị ngọt, dễ tan trong nước.

B. Chất rắn màu trắng, vị ngọt, dễ tan trong nước.

C. Chất rắn không màu, vị ngọt, dễ tan trong nước.

D. Chất kết tinh, màu trắng, vị ngọt, dễ tan trong nước.

Câu 4: Khi bị ốm mất sức, nhiều người bệnh thường được truyền dịch đường để bổ sung nhanh năng lượng. Chất trong dịch truyền có tác dụng trên là

A. saccharose.

B. fructose.

C. glucose.

D. maltose.

Câu 5: Ứng dụng nào sâu đây không phải của glucose?

A. Làm thực phẩm dinh dưỡng và nước tăng lực.

B. Tráng gương, tráng ruột phích.

C. Nguyên liệu sản xuất ethylic alcohol.

D. Nguyên liệu sản xuất PVC.

Câu 6: Đường mía dùng trong gia đình có công thức phân tử là

A. C₁₂H₂₂O₁₁.

B. C₆H₁₂O₆.

C. C₆H₁₂O₇.

D. (-C₆H₁₀O₅-)_n.

Câu 7: Cho các phát biểu sau:

(1) Glucose tham gia phản ứng tráng bạc.

(2) Glucose có công thức phân tử là C₆H₁₂O₆.

(3) Khi thủy phân saccharose trong môi trường acid chỉ thu được glucose.

(4) Saccharose có nhiều trong mía, củ cải đường.

(5) Saccharose có khả năng tham gia phản ứng tráng gương.

Số phát biểu đúng là

A. 2.

B. 3.

C. 4.

D. 5.

Câu 8: Có 3 lọ chứa các dung dịch không màu sau: ethylic alcohol, acetic acid, glucose. Có thể phân biệt 3 dung dịch trên bằng

A. giấy quỳ tím và Na.

B. Na và Ag₂O/NH₃.

C. Na và dung dịch HCl.

D. giấy quỳ tím và Ag₂O/NH₃.

Câu 9: Saccharose có những ứng dụng trong thực tế là

A. nguyên liệu trong công nghiệp thực phẩm, thức ăn cho người, pha chế thuốc.

B. nguyên liệu sản xuất thuốc nhuộm, sản xuất giấy, là thức ăn cho người.

C. làm thức ăn cho người, tráng gương, tráng ruột phích.

D. làm thức ăn cho người, sản xuất gỗ, giấy, thuốc nhuộm.

Câu 10: Glucose tham gia phản ứng hóa học nào sau đây?

A. Phản ứng trùng hợp.

B. Phản ứng lên men rượu.

C. Phản ứng xà phòng hóa.

D. Phản ứng ester hóa với acetic acid.

Câu 11: Phát biểu dưới đây đúng hay sai?

Câu 12: Các nhận định sau đây đúng hay sai?

Câu 13: Thông thường nước mía chứa 13% saccharose. Nếu tinh thế 10 tấn mía trên thì hàm lượng saccharose thu được là bao nhiêu? Biết hiệu suất tinh chế đạt 80%.

Đáp án: ……………………………………………………………………………

Câu 14: Hòa tan 16,12 gam hỗn hợp glucose và saccharose vào nước thu được dung dịch X. Cho dung dịch X phản ứng với Ag₂O/NH₃ thu được 3,24 gam Ag. Tính khối lượng saccharose trong hỗn hợp ban đầu.

Đáp án: ……………………………………………………………………………

Câu 15: Cho 10 kg glucose (chứa 10% tạp chất) lên men thành ethylic alcohol. Biết ethylic alcohol nguyên chất có khối lượng riêng là 0,8 g/mL và trong quá trình chế biến rượu bị hao hụt mất 5%. Thể tích ethylic alcohol 46^o thu được là bao nhiêu?

Đáp án: ……………………………………………………………………………