Lý thuyết KHTN 9 Bài 35 (Cánh diều): Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể

Lý thuyết KHTN 9 Bài 35: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể

I. NHIỄM SẮC THỂ

1. Khái niệm và đặc điểm

- Khái niệm: Ở sinh vật nhân thực, nhiễm sắc thể là thể bắt màu được cấu tạo bởi DNA và protein histone.

- Vị trí: Ở sinh vật nhân thực, nhiễm sắc thể nằm trong nhân tế bào; trong khi, nhiễm sắc thể của sinh vật nhân sơ nằm ở vùng nhân của tế bào.

- Hình thái:

+ Hình thái đặc trưng của nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực được quan sát dưới kính hiển rõ nhất tại kì giữa của quá trình phân bào vì khi đó chúng co xoắn cực đại. Khi đó, nhiễm sắc thể ở trạng thái kép, mỗi nhiễm sắc thể chứa hai nhiễm sắc tử (chromatid) chị em liên kết với nhau tại tâm động, hai bên tâm động là cánh nhiễm sắc thể.

+ Khi nhiễm sắc thể duỗi xoắn thì được gọi là sợi nhiễm sắc (nhiễm sắc thể đơn). Mỗi sợi nhiễm sắc chứa 1 phân tử DNA quấn quanh các phân tử protein histon tạo nên chuỗi nucleosome. Chuỗi nucleosome được xếp cuộn qua nhiều cấp độ khác nhau tạo thuận lợi cho sự phân chia nhiễm sắc thể trong quá trình phân bào.

- Trong một tế bào lưỡng bội, nhiễm sắc thể tồn tại thành từng cặp tương đồng. Cặp nhiễm sắc thể tương đồng là cặp nhiễm sắc thể có cùng hình thái và tập hợp gene, trong đó, một nhiễm sắc thể được nhận từ bố và một nhiễm sắc thể được nhận từ mẹ.

- Nhiễm sắc thể là cấu trúc mang gene. Mỗi gene nằm trên nhiễm sắc thể tại một vị trí nhất định gọi là locus của gene. Do nhiễm sắc thể tồn tại thành cặp tương đồng nên gene cũng tồn tại thành từng cặp allele.

2. Nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính

- Bộ NST trong tế bào của đa số sinh vật nhân thực bao gồm NST thường và NST giới tính.

II. BỘ NHIỄM SẮC THỂ

- Khái niệm: Bộ nhiễm sắc thể là tập hợp các nhiễm sắc thể trong nhân tế bào của một loài.

- Tính đặc trưng của bộ nhiễm sắc thể:

+ Mỗi loài sinh vật có bộ nhiễm sắc thể đặc trưng về số lượng và hình thái. Bộ NST của các loài có thể giống nhau về số lượng NST nhưng hình dạng và đặc biệt là cấu trúc NST sẽ khác nhau.

+ Sự khác nhau về số lượng NST trong bộ NST lưỡng bội giữa các loài sinh vật không phản ánh sự khác nhau về mức độ tiến hoá (thời kì phát sinh loài) giữa chúng. Ví dụ: Bộ nhiễm sắc thể của người là 2n = 46; bộ nhiễm sắc thể của gà là 2n = 78.

- Bộ nhiễm sắc thể đơn bội và bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội:

III. THỰC HÀNH QUAN SÁT TIÊU BẢN NHIỄM SẮC THỂ

1. Chuẩn bị

- Kính hiển vi quang học gắn vật kính 10×, 40×, 100×; dầu kính.

- Tiêu bản cố định của bộ nhiễm sắc thể của một số loài (người, hành ta,...).

- Một số hình ảnh bộ nhiễm sắc thể của một số loài (hình 35.6).

2. Tiến hành

- Đặt tiêu bản lên bàn kính hiển vi và quan sát ở vật kính 10× (độ phóng đại 100 lần). Lựa chọn vị trí các tế bào chứa bộ nhiễm sắc thể dễ quan sát. Di chuyển vị trí đã chọn vào giữa trường kính.

- Chuyển sang vật kính 40× (độ phóng đại 400 lần), 100× (độ phóng đại 1 000 lần) để quan sát. Với tiêu bản ở hành ta có thể sử dụng vật kính 40×; tiêu bản ở người cần sử dụng vật kính 100× để quan sát. Khi quan sát vật kính 100× cần sử dụng dầu kính.

- Đếm số lượng và xác định hình thái nhiễm sắc thể. Vẽ hình minh họa các nhiễm sắc thể quan sát được trên tiêu bản.

3. Báo cáo

Hoàn thành phiếu báo cáo kết quả thực hành.

Xem thêm tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên lớp 9 Cánh diề

Trắc nghiệm: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể

Câu 1. Trình tự tâm động ở NST đóng vai trò gì?

A. Gắn với thoi phân bào.

B. Bảo vệ NST.

C. Bảo quản thông tin di truyền.

D. Truyền đạt thông tin di truyền.

Câu 2. Khi tâm động nằm ở vị trí giữa của NST thì được gọi là

A. tâm mút.

B. tâm giữa.

C. tâm cân.

D. tâm lệch.

Câu 3. Vị trí của gene trên nhiễm sắc thể được gọi là

A. allele.

B. trình tự.

C. locus.

D. tính trạng.

Câu 4. Nhiễm sắc thể phân bố ở đâu trong tế bào?

A. Màng tế bào.

B. Thành tế bào.

C. Nhân tế bào.

D. Tế bào chất.

Câu 5. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Mỗi NST kép gồm ……………. chromatid chị em, gắn với nhau ở tâm động.

Câu 6. Nhiễm sắc thể thường được kí hiệu là

A. Y.

B. A.

C. Z.

D. X.

Câu 7. Nhiễm sắc thể được cấu tạo bởi những thành phần nào dưới đây?

A. RNA và glucose.

B. DNA và ribosome.

C. DNA và protein histone.

D. RNA và lipid.

Câu 8. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Trong nhân tế bào, các gene được sắp xếp theo chiều dọc chiều ngang chiều sâu trên nhiễm sắc thể.

Câu 9. Loại protein nào dưới đây tham gia cấu tạo nên nhiễm sắc thể ở sinh vật nhân thực?

A. Papain.

B. Glucagon.

C. Histone.

D. ATPase.

Câu 10. Nhiễm sắc thể trong hình ảnh dưới đây có hình dạng gì?

A. Hình chữ X.

B. Hình que.

C. Hình hạt.

D. Hình chữ V.

Câu 11. Đậu hà lan có bộ NST lưỡng bội là

A. n = 14.

B. 2n = 14.

C. 2n = 28.

D. n = 7.

Câu 12. Bộ NST lưỡng bội chứa bao nhiêu NST của mỗi cặp NST tương đồng?

A. 4.

B. 3.

C. 2.

D. 1.

Câu 13. Hệ NST quy định giới tính ở động vật có vú là

A. X - 0.

B. Y - 0.

C. Z - W.

D. X - Y.

Câu 14. Dưa hấu có bộ NST 2n = 18. Tế bào rễ của loài này có số lượng NST là

A. 20.

B. 9.

C. 36.

D. 18.

Câu 15. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n) ở người có

A. 24 nhiễm sắc thể.

B. 23 nhiễm sắc thể.

C. 46 nhiễm sắc thể.

D. 48 nhiễm sắc thể.

Câu 16. Ruồi giấm có bộ NST lưỡng bội là

A. 2n = 16.

B. n = 8.

C. 2n = 8.

D. n = 16.

Câu 17. Khi nói về cặp NST tương đồng, phát biểu nào dưới đây là đúng?

A. Mỗi cặp NST tương đồng gồm hai NST giống nhau về hình thái và kích thước, trong đó, một NST có nguồn gốc từ bố, một NST có nguồn gốc từ mẹ.

B. Mỗi cặp NST tương đồng gồm hai NST giống nhau về hình thái và kích thước, có nguồn gốc từ bố hoặc từ mẹ.

C. Mỗi cặp NST tương đồng gồm hai NST khác nhau về hình thái và kích thước, trong đó, một NST có nguồn gốc từ bố, một NST có nguồn gốc từ mẹ.

D. Mỗi cặp NST tương đồng gồm hai NST khác nhau về hình thái, kích thước, có nguồn gốc từ bố hoặc từ mẹ.

Câu 18. Khi nói về nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể, các phát biểu dưới đây là đúng hay sai?

(Nhấp vào ô màu vàng để chọn đúng / sai)

Câu 19. Tế bào đơn bội của tinh tinh là có 24 nhiễm sắc thể, số nhiễm sắc thể trong tế bào lưỡng bội của loài này là

A. 48.

B. 96.

C. 24.

D. 12.

Câu 20. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Câu 21. Các tế bào lưỡng bội của gà chứa 78 nhiễm sắc thể, số nhiễm sắc thể trong tế bào đơn bội của loài này là

A. 156.

B. 39.

C. 19.

D. 78.

Câu 22. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Câu 23. Ở lúa mạch đen có bộ NST 2n = 14 và tổng số cặp nucleotide là 1,6 x 10¹⁰. Số NST và số cặp nucleotide trong hạt phấn lần lượt là

A. 7 và 0,8 × 10¹⁰.

B. 14 và 1,6 × 10¹⁰.

C. 28 và 3,2 × 10¹⁰.

D. 14 và 0,8 × 10¹⁰.

Câu 24. Khi nói về nhiễm sắc thể X và Y ở người, phát biểu nào dưới đây là đúng?

A. Cả hai đều có mặt trong mọi tế bào của nam và nữ.

B. Hoàn toàn tương đồng với nhau, chỉ có tên gọi là khác nhau.

C. Có kích thước và trình tự gene như nhau.

D. Có vai trò trong việc quy định giới tính của cá thể.

Câu 25. Ở giai đoạn nào của quá trình phân bào, nhiễm sắc thể cuộn xoắn cực đại, có thể quan sát hình thái và kích thước rõ nhất?

A. Kì sau.

B. Kì giữa.

C. Kì cuối.

D. Kì đầu.