Lý thuyết Đột biến gene KHTN lớp 9 (Kết nối tri thức)

Lý thuyết KHTN 9 Bài 41: Đột biến gene

I - KHÁI NIỆM ĐỘT BIẾN GENE

- Khái niệm:

+ Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene.

+ Đột biến điểm là đột biến gene chỉ liên quan đến một cặp nucleotide.

Đột biến gene

- Phân loại: Một số dạng đột biến liên quan tới một cặp nucleotide điển hình gồm mất một cặp nucleotide, thêm một cặp nucleotide, thay thế một cặp nucleotide.

Các dạng đột biến điểm

a – đột biến mất một cặp nucleotide, b – đột biến thêm một cặp nucleotide,

c – đột biến thay thế một cặp nucleotide

- Đặc điểm:

+ Ở mỗi gene, đột biến có thể phát sinh theo nhiều hướng khác nhau tạo ra nhiều allele khác nhau của gene đó.

+ Đột biến gene là biến dị di truyền, có tính vô hướng (bất cứ gene nào, vào thời điểm nào cũng có thể bị đột biến và đột biến theo nhiều hướng khác nhau).

+ Tần số xảy ra đột biến với mỗi gene là rất thấp từ 10^-6 - 10^-4. Tần số đột biến gene có thể thay đổi, phụ thuộc vào: loại tác nhân đột biến, cường độ, liều lượng tác nhân và đặc điểm cấu trúc của gene.

+ Đột biến gene có thể có lợi, có hại hoặc trung tính. Tính chất có lợi hay có hại của đột biến gene còn phụ thuộc vào chức năng gene, các điều kiện môi trường bên trong và bên ngoài cơ thể.

II - Ý NGHĨA VÀ TÁC HẠI CỦA ĐỘT BIẾN GENE

1. Ý nghĩa của đột biến gene

a. Đối với đa dạng sinh học

- Đột biến gene làm xuất hiện nhiều allele mới. Qua giao phối sẽ xuất hiện nhiều loại kiểu gene và kiểu hình mới, góp phần tạo nên sự đa dạng sinh học.

Đa dạng sinh học

- Ví dụ: Gene I quy định nhóm máu ở người (hệ thống ABO), do đột biến đã tạo ra ba allele: I^A, I^B, I^O, qua giao phối đã tạo ra sáu loại kiểu gene và bốn loại kiểu hình trong quần thể người. Trong đó:

+ Nhóm máu A gồm 2 kiểu gen I^AI^A, I^AI^O.

+ Nhóm máu B gồm 2 kiểu gen I^BI^B, I^BI^O.

+ Nhóm máu AB có kiểu gen I^AI^B.

+ Nhóm máu O có kiểu gen I^OI^O.

Kiểu gene của các loại nhóm máu ở người

b. Đối với thực tiễn

Đột biến gene cung cấp nguyên liệu cho chọn giống:

- Có những đột biến gene làm thay đổi cấu trúc và chức năng của protein theo hướng có lợi cho thể đột biến.

+ Ví dụ: Giống lúa CM5 (do Viện Di truyền Nông nghiệp, Việt Nam tạo ra) mang gene bị biến đổi cấu trúc, dẫn đến thay đổi chức năng protein do gene mã hoá. Kết quả là giống lúa CM5 biểu hiện những tính trạng tốt: năng suất cao, chịu rét, chống chịu sâu bệnh khá và đặc biệt là chịu mặn tốt.

- Các nhà khoa học đã và đang sử dụng tác nhân vật lí, hoá học và kĩ thuật di truyền để chủ động gây đột biến gene trên nhiều đối tượng sinh vật phục vụ cho công tác tạo giống mới. Ví dụ: Sử dụng tia gamma (γ) để tạo nấm sợi đột biến có hiệu suất sản sinh kháng sinh penicillin gấp nhiều lần so với dạng tự nhiên.

Nấm sợi đột biến có hiệu suất sản sinh kháng sinh penicillin cao

2. Tác hại của đột biến gene

- Đa số đột biến gene là lặn và có hại cho thể đột biến do làm phá vỡ sự hài hòa trong kiểu gene; ảnh hưởng đến quá trình sinh lí, sinh hóa trong tế bào khiến cơ thể dễ mắc các bệnh, tật di truyền.

Trắc nghiệm: Đột biến gene

Câu 1. Đột biến gene có thể gây ra những hậu quả nào sau đây?

A. Tăng số lượng gene trong hệ gene.

B. Làm mất chức năng gene.

C. Giảm số lượng gene trong hệ gene.

D. Tạo ra allele mới của gene.

Câu 2. Đột biến gene có thể gây ra hậu quả gì cho sinh vật?

A. Không gây hậu quả gì.

B. Chắc chắn có lợi.

C. Chắc chắn có hại.

D. Có thể có lợi, có hại hoặc không.

Câu 3. Đột biến gene nào sau đây không làm thay đổi số lượng nucleotide trong gene?

A. Thêm một cặp nucleotide.

B. Thay thế một cặp nucleotide.

C. Lặp một đoạn nucleotide.

D. Mất một cặp nucleotide.

Câu 4. Các đột biến gene thường xảy ra liên quan đến

A. số lượng phân tử DNA.

B. một đoạn phân tử DNA.

C. một/ một vài cặp nucleotide.

D. cấu trúc một nucleotide.

Câu 5. Nối các hình ảnh dưới đây với dạng đột biến điểm phù hợp.

Câu 6. Đột biến điểm là dạng đột biến gene liên quan đến

A. một gene.

B. một nucleotide.

C. một phân tử DNA.

D. một cặp nucleotide.

Câu 7. Đột biến gene có ý nghĩa gì đối với đa dạng sinh học?

A. Tạo ra nucleotide mới.

B. Tạo ra các allele mới.

C. Tạo ra loài mới.

D. Tạo ra cấu trúc gene mới.

Câu 8. Đột biến gene có thể khiến gene bị bất hoạt (không hoạt động). Thành tựu nào sau đây của đột biến gene là ứng dụng của hiểu biết trên?

A. Tạo giống nấm sợi sản xuất nhiều kháng sinh hơn.

B. Tạo giống ngô ngọt có hàm lượng đường cao hơn.

C. Tạo giống lúa có khả năng chịu mặn tốt.

D. Loại bỏ gene gây lùn ở giống lúa dại.

Câu 9. Đột biến gene có thể có lợi, có hại hay trung tính, phụ thuộc vào các yếu tố nào sau đây?

A. Tần số đột biến gene.

B. Chức năng của gene.

C. Môi trường bên trong/ngoài cơ thể.

D. Dạng đột biến gene.

Câu 10. Môi trường sống thiếu lành mạnh, hóa chất ô nhiễm, thức ăn độc hại,... tác động như thế nào đến đột biến gene?

A. Làm tăng tần số đột biến gene.

B. Tạo ra các dạng đột biến mới.

C. Trực tiếp gây ra đột biến gene.

D. Làm suy giảm hệ miễn dịch.

Câu 11. Các nhà khoa học sử dụng tia phóng xạ có thể tạo ra các giống cây trồng mới có nhiều đặc tính tốt. Có thể làm được điều này bởi tia phóng xạ đã

A. chuyển gene tốt từ tế bào này sang tế bào kia.

B. gây ra đột biến nhiễm sắc thể.

C. làm đứt gãy, phá hủy phân tử DNA.

D. tác động vào DNA gây ra đột biến gene.

Câu 12. Đột biến gene có những ý nghĩa nào sau đây?

A. Điều trị, chữa các bệnh di truyền.

B. Tạo các giống vật nuôi, cây trồng mới.

C. Hạn chế ô nhiễm môi trường.

D. Góp phần đa dạng sinh học.

Câu 13. Đột biến allele Hbβ⁺ làm xuất hiện allele Hbβ gây bệnh hồng cầu hình liềm xảy ra do loại đột biến nào sau đây?

A. Thay thế một cặp nucleotide.

B. Mất một cặp nucleotide.

C. Thêm một cặp nucleotide.

D. Thay thế một nucleotide.

Câu 14. Con người có thể chủ động gây ra đột biến gene bằng cách sử dụng các nhân tố nào sau đây?

A. Nhiệt độ cao.

B. Tia phóng xạ.

C. Vi khuẩn.

D. Ánh sáng đỏ.

Câu 15. Đột biến gene là những biến đổi trong

A. cấu trúc của gene.

B. số lượng gene.

C. hình dạng gene.

D. vị trí của gene.

Xem thêm tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết khác:

Lý thuyết Bài 42: Nhiễm sắc thể và bộ nhiễm sắc thể

Lý thuyết Bài 43: Nguyên phân và giảm phân

Lý thuyết Bài 44: Nhiễm sắc thể giới tính và cơ chế xác định giới tính

Lý thuyết Bài 45: Di truyền liên kết

Lý thuyết Bài 46: Đột biến nhiễm sắc thể

Xem thêm tài liệu Khoa học tự nhiên lớp 9:

Giải KHTN 9 Bài 41: Đột biến gene

Giải SBT KHTN 9Bài 41: Đột biến gene

Giáo án Đột biến gene lớp 9

Giáo án điện tử Đột biến gene lớp 9