Lý thuyết Khái quát về di truyền học KHTN lớp 9 (Kết nối tri thức)

Lý thuyết KHTN 9 Bài 36: Khái quát về di truyền học

I - DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ

1. Di truyền

- Khái niệm: Di truyền là hiện tượng truyền đạt các tính trạng của bố mẹ, tổ tiên cho các thế hệ con cháu.

- Ví dụ: Bố mẹ đều thuận tay phải, con sinh ra thuận tay phải; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm máu A; cây bố mẹ đều hoa đỏ, các cây con có hoa đỏ;…

2. Biến dị

- Khái niệm: Biến dị là hiện tượng con sinh ra có các đặc điểm khác nhau và khác bố mẹ.

- Ví dụ: Bố mẹ đều thuận tay phải, con sinh ra thuận tay trái; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm máu O; cây bố mẹ đều hoa đỏ, các cây con có hoa trắng;…

3. Di truyền học

- Khái niệm: Di truyền học là khoa học nghiên cứu về tính di truyền và biến dị ở các sinh vật.

- Gene được xem là trung tâm của di truyền học do gene quy định sự di truyền và biến dị ở sinh vật.

Gene là trung tâm của di truyền học

II - MENDEL - NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO DI TRUYỀN HỌC

Grego Johann Mendel (1822 - 1884) là người đầu tiên vận dụng phương pháp khoa học vào việc nghiên cứu di truyền.

1. Thí nghiệm của Mendel

a. Đối tượng nghiên cứu

- Mendel đã chọn đậu hà lan (Pisum sativum) là đối tượng nghiên cứu chính.

Các cặp tính trạng tương phản của cây đậu hà lan được Mendel nghiên cứu

- Những đặc điểm thuận lợi của đậu hà lan trong nghiên cứu di truyền:

+ Thụ phấn nghiêm ngặt → dễ tạo dòng thuần và thực hiện các phép lai theo ý muốn.

+ Các tính trạng biểu hiện có sự tương phản → dễ theo dõi.

+ Vòng đời ngắn → nhanh có kết quả, ít chi phí.

+ Số lượng đời con lớn → các kiểu hình có cơ hội biểu hiện.

- Đặc điểm khác biệt giữa các cá thể đậu hà lan như màu hoa, màu hạt, hình dạng hạt,... được Mendel gọi là tính trạng.

- Những trạng thái biểu hiện trái ngược nhau của một loại tính trạng như hạt vàng, hạt xanh,... được gọi là tính trạng tương phản.

b. Các bước tiến hành thí nghiệm

- Các bước tiến hành các thí nghiệm của Mendel:

+ Bước 1: Tạo dòng thuần chủng về từng tính trạng sau đó cho giao phấn giữa các dòng thuần chủng.

+ Bước 2: Theo dõi sự di truyền của từng cặp bố mẹ đem lai ở các đời con F₁, F₂, F₃,…

+ Bước 3: Thống kê phân tích số liệu thu được để đưa ra giả thuyết nhằm giải thích kết quả.

+ Bước 4: Dùng phép lai kiểm nghiệm để kiểm tra các giả thuyết, từ đó, rút ra các quy luật di truyền.

- Ví dụ: Thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan.

+ Tiến hành thí nghiệm:

Thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan

+ Kết quả: Ở đời F₁: 100% cây hoa tím. Ở đời F₂: 3 cây hoa tím : 1 cây hoa trắng.

+ Giải thích kết quả thí nghiệm:

Ở thế hệ F₁ và F₂ không xuất hiện dạng màu hoa pha trộn giữa hoa tím và hoa trắng. Như vậy, tính trạng hoa tím di truyền không hòa trộn vào tính trạng hoa trắng.

Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở thế hệ P) không biến mất trong phép lai vì F₂ vẫn xuất hiện hoa trắng.

→ Như vậy, nhân tố quy định hoa trắng bị che khuất khi đứng cạnh nhấn tố quy định hoa tím, hoa tím là tính trạng trội, hoa trắng là tính trạng lặn.

+ Hình thành giải thuyết: Mendel cho rằng mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy định (sau này gọi là gene), mỗi nhân tố di truyền là một allele, các nhân tố di truyền không hoà trộn vào nhau.

2. Ý tưởng của Mendel về nhân tố di truyền

- Nhân tố di truyền chính là gene hay allele tồn tại trong nhân tế bào, quy định tính trạng của cơ thể sinh vật.

- Mendel cho rằng mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền (ngày nay gọi là cặp gene hay cặp allele, kí hiệu bằng cùng một chữ cái) quy định; các nhân tố di truyền không pha trộn vào nhau.

→ Ý tưởng về nhân tố di truyền của Mendel là cơ sở cho những nghiên cứu về gene sau này.

III - MỘT SỐ THUẬT NGỮ VÀ KÍ HIỆU DÙNG TRONG NGHIÊN CỨU DI TRUYỀN

1. Một số thuật ngữ

2. Một số kí hiệu

- P: cặp bố mẹ xuất phát.

- × : kí hiệu phép lai.

- G: giao tử.

- ♂: giao tử đực hoặc cơ thể đực.

- ♀: giao tử cái hoặc cơ thể cái.

- F: thế hệ con, F₁: thế hệ con lai đời thứ nhất, F₂: thế hệ con sinh ra từ F₁ tự thụ phấn hoặc giao phấn giữa các cá thể F₁;…

Trắc nghiệm: Khái quát về di truyền học

Câu 1. Dòng thuần là các cơ thể

A. dị hợp về một cặp gene.

B. dị hợp về tất cả các cặp gene.

C. đồng hợp về tất cả các cặp gene.

D. đồng hợp về một cặp gene.

Câu 2. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Tính trạng lặn được biểu hiện ra kiểu hình khi có kiểu gene dị hợp đồng hợp trội đồng hợp lặn .

Câu 3. Đâu là cặp tính trạng tương phản ở cây đậu hà lan?

A. Hạt xanh và hạt trơn.

B. Hoa trắng và hạt nhăn.

C. Hạt trơn và hạt nhăn.

D. Hạt vàng và hoa tím.

Câu 4. Cặp bố mẹ thế hệ xuất phát được kí hiệu là

A. X.

B. F.

C. G.

D. P.

Câu 5. Trong quá trình nghiên cứu, để phát hiện ra các quy luật di truyền, Mendel đã sử dụng đối tượng nào dưới đây?

A. Đậu hà lan.

B. Cà chua.

C. Ruồi giấm.

D. Cỏ tranh.

Câu 6. Hiện tượng biến dị có thể xuất hiện ở loài nào dưới đây?

A. Thủy tức.

B. Sao biển.

C. Trùng roi.

D. Sư tử.

Câu 7. Trong thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan, thế hệ đời con thứ nhất có kiểu hình gì?

A. 25% hoa tím và 75% hoa trắng.

B. 100% hoa tím nhạt.

C. 100% hoa tím.

D. 75% hoa tím và 25% hoa trắng.

Câu 8. Hiện tượng biến dị không xuất hiện ở những loài nào dưới đây?

A. Voi.

B. Trùng biến hình.

C. San hô.

D. Ong.

E. Mèo.

F. Chuột.

Câu 9. Hoàn thành thông tin dưới đây.

Allele Nhân tố di truyền Kiểu hình Kiểu gene là tổ hợp toàn bộ tính trạng của cơ thể sinh vật.

Câu 10. Ghép nối thông tin ở hai cột dưới đây sao cho phù hợp.

Câu 11. Điền từ thích hợp vào chỗ trống.

Một cặp vợ chồng đều có mắt nâu, người con thứ nhất của họ có mắt xanh, đây là ví dụ về hiện tượng ………………….; người con thứ hai của họ có mắt nâu, đây là ví dụ về hiện tượng………………….

Câu 12. Hãy xác định tính trạng tương phản, tính trạng trội, tính trạng lặn trong phép lai của Mendel bằng cách ghép nối thông tin ở hai cột dưới đây.

Câu 13. Cơ thể có kiểu gene nào dưới đây được xem là thuần chủng?

A. aaBb.

B. AaBb.

C. aabb.

D. Aabb.

Câu 14. Ở cây đậu hà lan, tiến hành lai giữa các cá thể thuần chủng hạt vàng với hạt xanh. F₁ thu được 100% cây hạt vàng. F₂ thu được cả cây hạt vàng và cây hạt xanh với tỉ lệ 3 cây hạt vàng : 1 cây hạt xanh.

Trong thí nghiệm trên, tính trạng nào là tính trạng trội?

A. Hạt xanh.

B. Hạt vàng.

C. Hạt trơn.

D. Hạt nhăn.

Câu 15. Hiện tượng con sinh ra khác nhau và khác với bố mẹ được gọi là

A. biến dị.

B. nguyên phân.

C. thụ tinh.

D. di truyền.

Xem thêm tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết khác:

Lý thuyết Bài 37: Các quy luật di truyền của Mendel

Lý thuyết Bài 38: Nucleic acid và gene

Lý thuyết Bài 39: Tái bản DNA và phiên mã tạo RNA

Lý thuyết Bài 40: Dịch mã và mối quan hệ từ gene đến tính trạng

Lý thuyết Bài 41: Đột biến gene

Xem thêm tài liệu Khoa học tự nhiên lớp 9:

Giải KHTN 9 Bài 36: Khái quát về di truyền học

Giải SBT KHTN 9 Bài 36: Khái quát về di truyền học

Giáo án Khái quát về di truyền học lớp 9

Giáo án điện tử Khái quát về di truyền học lớp 9