Lý thuyết Di truyền liên kết KHTN lớp 9 (Kết nối tri thức)

Lý thuyết KHTN 9 Bài 45: Di truyền liên kết

I - QUY LUẬT DI TRUYỀN LIÊN KẾT

1. Thí nghiệm của Morgan

- Thomas Hunt Morgan (1866 - 1945) là nhà di truyền học người Mĩ, ông là người đầư tiên phát hiện hiện tượng di truyền liên kết trên ruồi giấm vào năm 1910.

- Cách tiến hành và kết quả thí nghiệm của Morgan được trình bày dưới đây:

P_tc: Ruồi thân xám, cánh dài × Ruồi thân đen, cánh cụt

F₁: 100% ruồi thân xám, cánh dài

Cho ruồi đực F₁ lai phân tích:

♂ F₁ ruồi thân xám, cánh dài × ♀ ruồi thân đen, cánh cụt

F_a: 50% ruồi thân xám, cánh dài : 50% ruồi thân đen, cánh cụt

Thí nghiệm phát hiện hiện tượng di truyền liên kết của Morgan

2. Giải thích thí nghiệm

- P thuần chủng, F₁ thu được 100% ruồi thân xám, cánh dài, nên thân xám và cánh dài là tính trạng trội, thân đen và cánh cụt là tính trạng lặn → Quy ước gene: Gene B quy định thân xám, allele b quy định thân đen; gene V quy định cánh dài, allele v quy định cánh cụt.

- P thuần chủng khác nhau về 2 tính trạng tương phản → F₁ dị hợp 2 cặp gene → Nếu gene quy định các tính trạng màu thân và chiều dài cánh phân li độc lập thì kết quả phép lai phân tích hai tính trạng có tỉ lệ kiểu hình là 1 : 1 : 1 : 1. Trong khi đó, kết quả phép lai phân tích trên chỉ thu được hai loại kiểu hình với tỉ lệ 1 : 1 nên không di truyền theo quy luật phân li độc lập.

- Mặt khác, tính trạng thân xám luôn đi cùng với tính trạng cánh dài, tính trạng thân đen luôn đi cùng với tính trạng cánh cụt nên hai cặp gene (Bb, Vv) quy định hai tính trạng này cùng nằm trên một cặp NST tương đồng và di truyền cùng nhau.

- Sự phân li và tổ hợp của hai cặp gene nằm trên một cặp NST tương đồng trong giảm phân và thụ tinh được thể hiện như sau:

Giải thích thí nghiệm của Morgan

3. Khái niệm và đặc điểm về di truyền liên kết

- Khái niệm di truyền liên kết: Di truyền liên kết là hiện tượng các gene quy định các tính trạng cùng nằm trên một NST có xu hướng di truyền cùng nhau trong quá trình giảm phân.

- Đặc điểm của di truyền liên kết:

+ Các cặp allele quy định các tính trạng cùng nằm trên một cặp NST tương đồng.

+ Có sự phân li và tổ hợp cùng nhau của các allele cùng nằm trên một cặp NST trong giảm phân và thụ tinh.

+ Di truyền liên kết làm hạn chế sự xuất hiện biến dị tổ hợp, đảm bảo sự di truyền bền vững của nhóm tính trạng luôn đi cùng với nhau.

- Phân biệt di truyền liên kết với phân li độc lập:

II - ỨNG DỤNG VỀ DI TRUYỀN LIÊN KẾT

- Ứng dụng để chọn và tạo được những nhóm tính trạng tốt luôn đi kèm với nhau, tạo các tổ hợp gene quy định các tính trạng mong muốn phù hợp với mục tiêu sản xuất của con người. Ví dụ: Chuyển gene để tạo thành nhóm gene quy định cây trồng có sức đề kháng với thuốc diệt cỏ, thuốc diệt côn trùng, tăng sản lượng hoặc nâng cao giá trị dinh dưỡng.

- Các trình tự nucleotide đặc biệt di truyền liên kết với các gene liên quan đến đặc tính nào đó của sinh vật được dùng để làm chỉ thị cho đặc tính ấy, phát hiện ra cá thể mang đặc tính quan tâm ở giai đoạn sớm. Ví dụ: Trong lai tạo giống lúa, những cây kháng bệnh đạo ôn có thể được phát hiện nhờ chỉ thị DNA liên kết với gene kháng bệnh đạo ôn ở giai đoạn cây non.

Trắc nghiệm: Di truyền liên kết

Câu 1. Hiện tượng nhiều gene cùng phân bố trên chiều dài của nhiễm sắc thể hình thành nên

A. các cặp gene tương phản.

B. nhóm gene độc lập.

C. nhóm gene liên kết.

D. cặp nhiễm sắc thể tương đồng.

Câu 2. Cơ thể ruồi giấm đực có kiểu gene $\frac{AB}{ab}$ sẽ cho mấy loại giao tử, biết quá trình giảm phân diễn ra bình thường và không có trao đổi chéo?

Trả lời: ………………..

Câu 3. Khi nghiên cứu về hiện tượng di truyền liên kết, Morgan đã sử dụng đối tượng nào?

A. Chuột bạch.

B. Tinh tinh.

C. Ruồi giấm.

D. Đậu hà lan.

Câu 4. Theo lí thuyết, phép lai nào sau đây được xem là phép lai phân tích ở ruồi giấm?

A. Thân xám, cánh cụt × Thân đen, cánh dài.

B. Thân xám, cánh dài × Thân xám, cánh dài.

C. Thân xám, cánh cụt × Thân đen, cánh cụt.

D. Thân xám, cánh dài × Thân đen, cánh cụt.

Câu 5. Trong tế bào sinh dưỡng ở một loài sinh vật, nhận thấy có 24 nhóm gene liên kết. Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của loài này là bao nhiêu?

A. 12.

B. 24.

C. 96.

D. 48.

Câu 6. Ai là người phát hiện ra hiện tượng di truyền liên kết ở sinh vật?

A. Morgan.

B. Mendel.

C. Paplop.

D. Lamarck.

Câu 7. Đặc điểm nào sau đây không phải là của ruồi giấm?

A. Đẻ nhiều, vòng đời ngắn.

B. Dễ nuôi trong ống nghiệm.

C. Số lượng nhiễm sắc thể nhiều.

D. Có nhiều biến dị dễ quan sát.

Câu 8. Khi nghiên cứu về hiện tượng di truyền liên kết trên ruồi giấm, Morgan đã lựa chọn những tính trạng nào?

A. Màu sắc mắt và kích thước cơ thể.

B. Chiều dài chân và màu sắc mắt.

C. Màu sắc bụng và độ dày của cánh.

D. Màu sắc thân và chiều dài cánh.

Câu 9. Hiện tượng di truyền liên kết có ý nghĩa gì?

A. Đảm bảo sự di truyền bền vững của nhóm tính trạng.

B. Tăng cường sự trao đổi chéo giữa các nhiễm sắc thể.

C. Làm xuất hiện nhiều biến dị tổ hợp, tạo ra sự đa dạng cho sinh giới.

D. Quy định giới tính của các loài động vật.

Câu 10. Morgan đã dùng phép lai nào sau đây để phát hiện ra hiện tượng di truyền liên kết ở ruồi giấm?

A. Lai trở lại (cho cơ thể F₁ lai với P).

B. Lai giữa các con lai F₁ với nhau.

C. Lai xa (cho lai giữa hai loài khác nhau).

D. Lai phân tích.

Câu 11. Trong thí nghiệm với ruồi giấm, điều gì trong kết quả thí nghiệm đã khiến Morgan phát hiện ra hiện tượng di truyền liên kết?

A. Tỉ lệ đời con ở phép lai phân tích là 50% thân xám, cánh dài : 50% thân đen, cánh cụt.

B. Tỉ lệ kiểu hình đời con ở phép lai phân tích không giống nhau giữa giới tính đực và cái.

C. Lai hai dòng thuần chủng có kiểu gene khác nhau, đời con 100% có kiểu gene giống nhau.

D. Luôn chỉ có hai kiểu gene thuần chủng là thân xám, cánh dài hoặc thân đen, cánh cụt.

Câu 12. Ở một loài côn trùng, gene quy định màu mắt và chiều dài cánh cùng nằm trên một nhiễm sắc thể. Hiện tượng này được gọi là gì?

A. Di - nhập gene.

B. Đột biến gene.

C. Liên kết gene.

D. Hoán vị gene.

Câu 13. Ở ruồi giấm, tính trạng thân xám trội so với thân đen, tính trạng cánh dài trội so với cánh cụt. Khi lai ruồi thân xám, cánh dài thuần chủng với ruồi thân đen, cánh cụt thu được F₁ toàn thân xám, cánh dài. Khi con đực F₁ lai với con cái thân đen, cánh cụt sẽ cho ra đời con có bao nhiêu kiểu hình? Biết các gene quy định hai tính trạng trên cùng nằm trên một cặp nhiễm sắc thể tương đồng.

Trả lời: ………………….

Câu 14. Phép lai nào sau đây cho kết quả phân li kiểu hình: 50% thân cao, chín sớm : 50% thân thấp, chín muộn? Biết A quy định thân cao, a quy định thân thấp, B quy định chín sớm, b quy định chín muộn; các gene quy định hai tính trạng này cùng nằm trên một cặp NST tương đồng.

A. $\frac{AB}{AB}\times \frac{ab}{ab}$

B. $\frac{AB}{ab}\times \frac{AB}{ab}$

C. $\frac{ab}{ab}\times \frac{ab}{ab}$

D. $\frac{AB}{ab}\times \frac{ab}{ab}$

Câu 15. Di truyền liên kết có thể xảy ra khi

A. cặp bố mẹ thuần chủng và khác nhau bởi hai tính trạng tương phản.

B. các cặp gene quy định các tính trạng nằm trên cùng một cặp nhiễm sắc thể tương đồng.

C. các gene nằm trên các cặp nhiễm sắc thể khác nhau.

D. không có hiện tượng di truyền liên kết với giới tính.

Xem thêm tóm tắt lý thuyết Khoa học tự nhiên 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết khác:

Lý thuyết Bài 46: Đột biến nhiễm sắc thể

Lý thuyết Bài 47: Di truyền học với con người

Lý thuyết Bài 48: Ứng dụng công nghệ di truyền vào đời sống

Lý thuyết Bài 49: Khái niệm tiến hoá và các hình thức chọn lọc

Lý thuyết Bài 50: Cơ chế tiến hoá

Xem thêm tài liệu Khoa học tự nhiên lớp 9:

Giải KHTN 9 Bài 45: Di truyền liên kết

Giải SBT KHTN lớp 9Bài 45: Di truyền liên kết

Giáo án điện tử Bài 45: Di truyền liên kết lớp 9