Lý thuyết KHTN 9 Bài 26 (Chân trời sáng tạo): Lipid và chất béo

Lý thuyết KHTN 9 Bài 26: Lipid và chất béo

1. Khái niệm về lipid – chất béo

a. Khái niệm về lipid

- Lipid là một số hợp chất hữu cơ có trong tế bào sống gồm: chất béo, sáp,…

- Lipid có đặc điểm không tan trong nước nhưng tan trong một số dung môi hữu cơ (xăng, chloroform,…).

b. Khái niệm chất béo

- Chất béo là triester của glycerol với các aicd béo. Chất béo đơn giản có công thức chung: (RCOO)₃C₃H₅ với R là kí hiệu các gốc hydrocarbon như C₁₇H₃₅-, C₁₅H₃₁-, C₁₇H₃₃-,…

Ví dụ: Một số chất béo đơn giản thường gặp như tristearin (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅, tripalmitin (C₁₅H₃₁COO)₃C₃H₅,…

2. Tính chất của chất béo

a. Tính chất vật lí của chất béo

- Ở điều kiện thường, chất béo có thể ở thể rắn (mỡ động vật, bơ) hoặc thể lỏng (dầu thực vật).

- Chất béo không tan trong nước, tan trong một số dung môi hữu cơ (xăng, chloroform,…).

b. Tính chất hoá học của chất béo

- Khi đun nóng chất béo với dung dịch NaOH hoặc dung dịch KOH, ta thu được glycerol và muối sodium hoặc potassium của acid béo (dùng để sản xuất xà phòng). Phản ứng này được gọi là phản ứng xà phòng hoá.

- Phương trình hoá học:

(RCOO)₃C₃H₅ + 3NaOH $\stackrel{t^{°}}{\to }$ 3RCOONa + C₃H₅(OH)₃

3. Vai trò của lipid

- Lipid cung cấp và tích luỹ năng lượng cho cơ thể, tham gia vào cấu tạo màng tế bào.

- Lipid hoà tan được vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E,… giúp cơ thể hấp thụ được các chất dinh dưỡng.

4. Ứng dụng của chất béo

- Chất béo được dùng chế biến một số thực phẩm, điều chế xà phòng và glycerol.

- Một số quốc gia (Hoa Kì), Canada, Úc,… tái chế dầu thực vật đã qua sử dụng để làm nhiên liệu cho động cơ diesel.

- Sử dụng chất béo trong việc ăn uống hằng ngày để có cơ thể khoẻ mạnh, tránh được bệnh béo phì: Cần ăn đủ lượng chất béo, kết hợp vận động (thể dục, thể thao) một cách phù hợp để tránh béo phì.

Trắc nghiệm: Lipid và chất béo

Câu 1. Chất nào sau đây không phải là acid béo?

A. C₁₇H₃₅COOH.

B. C₁₇H₃₃COOH.

C. C₁₅H₃₁COOH.

D. C₂H₅COOH.

Câu 2.Để làm sạch vết dầu ăn dính vào quần áo cần làm gì?

A. Giặt quần áo bằng nước lạnh.

B. Giặt kỹ quần áo bằng xà phòng.

C. Dùng acid mạnh để tẩy.

D. Giặt quần áo bằng nước muối.

Câu 3.Phản ứng hóa học đặc trưng của chất béo là

A. tác dụng với alcohol.

B. phản ứng trung hòa.

C. phản ứng xà phòng hóa.

D. tác dụng với hydrogen.

Câu 4.Phản ứng giữa chất béo với dung dịch kiềm (NaOH, KOH) được gọi là

A. phản ứng trung hòa.

B. phản ứng trùng hợp.

C. phản ứng xà phòng hóa.

D. phản ứng thế.

Câu 5. Xà phòng hóa chất nào sau đây thu được glycerol?

A. (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅.

B. CH₃COOCH₃.

C. HCOOCH₃.

D. CH₃COOC₆H₅.

Câu 6. Hợp chất không tan trong nước là

A. dầu lạc.

B. đường glucose.

C. ethylic alcohol.

D. acetic acid.

Câu 7. Thủy phân chất béo trong môi trường kiềm thu được

A. glycerol và acid béo.

B. glycerol và muối của acid béo.

C. glycerol và acid hữu cơ.

D. ethanol và muối của acid béo.

Câu 8.Xà phòng được điều chế bằng cách nào?

A. Phân hủy chất béo.

B. Thủy phân chất béo trong môi trường acid.

C. Hòa tan chất béo trong dung môi hữu cơ.

D. Thủy phân chất béo trong môi trường kiềm.

Câu 9. Tính chất vật lý của chất béo là

A. chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước, tan được trong benzene, dầu hỏa, xăng.

B. chất béo nặng hơn nước, tan trong nước, không tan trong benzene, dầu hỏa, xăng…

C. chất béo nhẹ hơn nước, tan trong nước, tan được trong benzene, dầu hỏa, xăng…

D. chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước, không tan được trong benzene, dầu hỏa, xăng…

Câu 10.Đâu không phải chất béo trong các chất sau?

A. Dầu luyn.

B. Dầu lạc.

C. Dầu dừa.

D. Dầu mè.

Câu 11.

Câu 12.

Câu 13. Để tác dụng hết với lượng chất béo có trong 500 g dầu dừa, người ta cần vừa đủ 90 g NaOH. Giả thiết hiệu suất phản ứng là 100%, tính khối lượng xà phòng thu được từ quá trình này.

Câu 14. Thủy phân hoàn toàn 17,16 kg một loại chất béo cần vừa đủ 2,4 kg NaOH, sản phẩm thu được gồm 1,84 kg glycerol và hỗn hợp muối của các acid béo. Khối lượng hỗn hợp các muối là bao nhiêu?

Câu 15.Đun nóng 8,9 gam chất béo (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ với dung dịch KOH, sau phản ứng thu được m gam glycerol. Giá trị của m là