Lý thuyết Tin học 12 (Cánh diều): Giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng

Lý thuyết Tin học 12 Bài: Giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng

1. Ưu điểm của giao tiếp trong không gian mạng

Giao tiếp qua không gian mạng sử dụng các phương tiện kỹ thuật số như email, mạng xã hội, và chat trực tuyến để kết nối mọi người một cách nhanh chóng và tiện lợi, không bị giới hạn bởi thời gian và khoảng cách

Ưu điểm của giao tiếp qua không gian mạng bao gồm:

- Không phụ thuộc vào thời gian và địa điểm: Có thể diễn ra mọi lúc, mọi nơi mà không cần hai bên cùng có mặt.

- Cho phép nhiều người cùng tham gia: Hữu ích cho các cuộc họp trực tuyến với số lượng lớn người ở nhiều địa điểm khác nhau.

- Lưu trữ thông tin thuận lợi: Nội dung trò chuyện có thể được lưu lại để tham khảo sau này, giúp tiết kiệm thời gian và công sức.

- Giảm nhẹ các rào cản giao tiếp ban đầu: Giúp học sinh nhút nhát hoặc người bình thường giao tiếp dễ dàng hơn với thầy cô, lãnh đạo cấp cao, người nổi tiếng.

- Hỗ trợ người khuyết tật: Tạo điều kiện cho người khiếm khuyết ngoại hình, khiếm thính, hoặc khiếm ngôn giao tiếp mà không cần người hỗ trợ.

2. Một số vấn đề tiềm ẩn của giao tiếp qua không gian mạng

Giao tiếp qua không gian mạng mất đi nhiều ưu điểm của giao tiếp trực tiếp và tiềm ẩn một số vấn đề như:

- Thiếu ngôn ngữ hình thể và tín hiệu cảm xúc: Dễ xảy ra hiểu lầm do diễn giải sai ý nghĩa lời văn. Ví dụ, một trò đùa có thể bị hiểu lầm là chuyện nghiêm túc.

- Kỹ năng viết kém: Dễ dãi khi viết tin nhắn dẫn đến sai chính tả, sai ngữ pháp, và sử dụng từ viết tắt tùy tiện.

- Lười biếng: Lạm dụng công nghệ, như gửi tin nhắn cho người ở cùng phòng thay vì trò chuyện trực tiếp.

- Nguy cơ nghiện Internet: Dành quá nhiều thời gian trên mạng dẫn đến ít trải nghiệm cuộc sống thực, giao tiếp ngây ngô, và khó hòa nhập với cộng đồng.

- Nguy cơ rình rập, quấy rối, bắt nạt: Các vấn đề an ninh cá nhân trên mạng.

- Rủi ro về thông tin cá nhân: Nguy cơ bị lộ hoặc mất thông tin cá nhân, mất kết nối. Cần quản lý tài nguyên mạng và kỹ thuật chặt chẽ để đảm bảo an toàn và ổn định.

3. Ứng xử nhân văn trên không gian mạng

Nhân văn là văn hoá của xã hội loài người, thể hiện qua:

- Có tình người: Chân thành, đồng cảm, thấu hiểu, độ lượng, vị tha, khoan dung.

- Có tính người: Yêu cái tốt, thích cái đẹp; ghét cái xấu, chống cái ác; ủng hộ công bằng và lẽ phải, giúp đỡ và bảo vệ kẻ yếu.

- Có tính xã hội loài người: Mong muốn một xã hội thịnh vượng, người người hạnh phúc.

Tính nhân văn là nền tảng cho mối quan hệ tốt đẹp giữa con người với con người, và với môi trường xung quanh.

Trong không gian mạng, ứng xử nhân văn phản ánh văn hoá tốt và nhân cách đẹp. Một số ví dụ về ứng xử nhân văn trên mạng bao gồm:

- Không mạo danh: Không giả làm người khác vì bất kỳ mục đích gì.

- Không tiếp tay cho kẻ xấu: Không tham gia phát tán nội dung bắt nạt, quấy rối; phản đối và phê phán những hành vi này.

- Cảnh giác trước lừa đảo: Nhận biết và tránh các chiêu trò lừa đảo như nhử mồi (baiting) và deepfake.

Ứng xử nhân văn trên mạng đòi hỏi sự thận trọng để không bị lợi dụng hay vô tình tiếp tay cho kẻ xấu.

Ứng xử nhân văn trên không gian mạng góp phần tạo ra hiệu ứng xã hội tích cực và lan toả các giá trị nhân văn. Công nghệ kỹ thuật số giúp ta dễ dàng bày tỏ thái độ qua lời văn, tiếng nói hoặc biểu tượng cảm xúc để:

- Đồng cảm: Thể hiện sự chia sẻ khi biết tin về thiên tai, thảm họa gây thiệt hại về tài sản hoặc tính mạng.

- Ủng hộ và ca ngợi: Đánh giá cao, ca ngợi các sự việc tích cực, người tốt, việc tốt.

- Phản đối và phê phán: Thể hiện sự không đồng tình, phản đối, phê phán các sự việc tiêu cực, người xấu, việc xấu.

Để thể hiện ứng xử nhân văn trên không gian mạng một cách tích cực, cần tham gia trực tiếp vào các hoạt động vì những giá trị nhân văn như:

- Vận động và tham gia ủng hộ: Hỗ trợ đồng bào bị thiệt hại về tài sản hoặc tính mạng trong thiên tai, thảm họa.

- Ca ngợi người tốt, việc tốt: Đưa tin phản ánh chân thực và ca ngợi các hành động tích cực.

- Phê phán tiêu cực: Phát hiện và phê phán sự việc tiêu cực, cái xấu, người xấu một cách có văn hóa và đạo đức.

Trắc nghiệm: Giao tiếp và ứng xử trong không gian mạng

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 10. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ lựa chọn một phương án.

Câu 1: Ưu điểm nào sau đây không phải của giao tiếp qua không gian mạng?

A. Linh hoạt về thời gian và địa điểm

B. Dễ dàng lưu trữ thông tin trao đổi

C. Hiểu rõ hơn về ngôn ngữ cơ thể của người khác

D. Có thể đồng thời tham gia nhiều người

Câu 2: Giao tiếp qua không gian mạng có thể đồng bộ hoặc không đồng bộ. Giao tiếp đồng bộ có nghĩa là gì?

A. Hai bên trao đổi ngay lập tức

B. Tin nhắn được lưu trữ để tham khảo sau này

C. Thông tin không được đáp lại ngay lập tức

D. Giao tiếp không qua mạng

Câu 3: Vấn đề tiềm ẩn nào sau đây không liên quan đến giao tiếp qua không gian mạng?

A. Hiểu lầm trong giao tiếp văn bản

B. Nguy cơ nghiện Internet

C. Tăng cường kỹ năng viết

D. Nguy cơ bị rình rập, quấy rối

Câu 4: Một trong những nguyên tắc của ứng xử nhân văn trên không gian mạng là gì?

A. Mạo danh người khác

B. Phản đối hành vi tiêu cực trực tuyến

C. Tham gia vào các hoạt động gian lận

D. Sử dụng ngôn từ thiếu văn minh

Câu 5: Lợi ích của giao tiếp qua không gian mạng cho người khiếm khuyết là gì?

A. Giao tiếp mà không cần sự hỗ trợ của người khác

B. Dễ dàng bị lừa đảo trực tuyến

C. Mất đi sự tự tin khi giao tiếp

D. Không có lợi ích đặc biệt

Câu 6: Giao tiếp không đồng bộ có nghĩa là gì?

A. Trao đổi trong thời gian thực

B. Tin nhắn có thể không được đáp lại ngay lập tức

C. Sử dụng các biểu tượng cảm xúc

D. Giao tiếp không qua mạng

Câu 7: Một trong những vấn đề tiềm ẩn của giao tiếp qua không gian mạng là gì?

A. Dễ dàng hiểu rõ hơn về cảm xúc của người khác

B. Tăng cường khả năng sử dụng từ viết tắt

C. Nguy cơ bị rình rập, quấy rối

D. Không có nguy cơ nào

Câu 8: Tại sao cần thận trọng khi giao tiếp trên không gian mạng?

A. Để tránh mất thời gian

B. Để tránh bị lợi dụng hoặc tham gia vào các hoạt động gian lận

C. Để dễ dàng hiểu lầm người khác

C. Để giảm kỹ năng giao tiếp

Câu 9: Một trong những lợi ích của lưu trữ thông tin trao đổi qua không gian mạng là gì?

A. Giúp giảm các rào cản và mặc cảm trong giao tiếp ban đầu

B. Dễ dàng lưu trữ và tham khảo lại sau này

C. Giảm sự linh hoạt về thời gian và địa điểm

D. Tăng khả năng bị lộ thông tin cá nhân

Câu 10: Ứng xử nhân văn trên không gian mạng có thể góp phần tạo ra điều gì?

A. Một môi trường mạng tiêu cực

B. Sự gia tăng của hành vi bắt nạt trực tuyến

C. Một xã hội mạng tích cực

D. Tăng nguy cơ lừa đảo trực tuyến

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 2. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai

Câu 1: Giao tiếp qua không gian mạng có những đặc điểm sau đúng hay sai?

a) Giao tiếp qua không gian mạng là việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số để liên lạc giữa những người ở xa nhau.

b) Giao tiếp qua không gian mạng không bao giờ có thể đồng bộ.

c) Giao tiếp không đồng bộ cho phép trao đổi ngay lập tức giữa hai bên.

d) Một trong những ưu điểm của giao tiếp qua không gian mạng là dễ dàng lưu trữ thông tin trao đổi để tham khảo sau này.

Câu 2: Các vấn đề tiềm ẩn của giao tiếp qua không gian mạng được mô tả như sau đúng hay sai?

a) Thiếu ngôn ngữ cơ thể và tín hiệu cảm xúc là một vấn đề tiềm ẩn của giao tiếp qua không gian mạng.

b) Giao tiếp qua không gian mạng không bao giờ gây ra hiểu lầm trong giao tiếp văn bản.

c) Giao tiếp qua không gian mạng có thể dẫn đến kỹ năng viết kém do sự lười biếng khi viết tin nhắn.

d) Nguy cơ lộ thông tin cá nhân và mất an toàn trên mạng không phải là vấn đề tiềm ẩn của giao tiếp qua không gian mạng.

PHẦN III. Câu trả lời ngắn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 3

Câu 1: Giao tiếp đồng bộ và giao tiếp không đồng bộ khác nhau như thế nào?

Câu 2: Một trong những ưu điểm của giao tiếp qua không gian mạng là gì?

Câu 3: Tại sao cần phải ứng xử nhân văn trên không gian mạng?