Sự cố môi trường là gì? Trách nhiệm phòng ngừa sự cố môi trường mới nhất 2025 quy định ra sao?
1. Sự cố môi trường là gì?
Theo quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, "sự cố môi trường" được hiểu là những sự việc bất ngờ xảy ra do hoạt động của con người hoặc do các hiện tượng tự nhiên, dẫn đến ô nhiễm, suy thoái hoặc làm thay đổi môi trường một cách nghiêm trọng.
2. Trách nhiệm phòng ngừa sự cố môi trường mới nhất quy định ra sao?
Theo Điều 122 Luật Bảo vệ môi trường 2020, trách nhiệm phòng ngừa sự cố môi trường được phân công cụ thể cho các chủ thể như sau:
2.1. Đối với các cơ sở có nguy cơ gây ra sự cố môi trường
Chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc phương tiện vận tải có tiềm ẩn nguy cơ xảy ra sự cố môi trường phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa gồm:
-
Xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường;
-
Trang bị thiết bị, dụng cụ và phương tiện để ứng phó khi có sự cố xảy ra;
-
Tổ chức đào tạo, huấn luyện và thành lập lực lượng ứng phó sự cố tại chỗ;
-
Thường xuyên kiểm tra, giám sát và áp dụng các biện pháp an toàn theo quy định của pháp luật;
-
Kịp thời xử lý, loại trừ các nguyên nhân có thể dẫn đến sự cố môi trường khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
2.2. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
Bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của mình, có trách nhiệm:
-
Tổ chức điều tra, thống kê và đánh giá nguy cơ xảy ra các loại sự cố môi trường trên phạm vi cả nước, từng khu vực hoặc địa phương;
-
Tăng cường năng lực phòng ngừa, cảnh báo nguy cơ và ứng phó với sự cố môi trường;
-
Lập kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường định kỳ hằng năm và theo chu kỳ 5 năm.
Những quy định này nhằm đảm bảo các sự cố môi trường được chủ động ngăn ngừa, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng.
3. Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường là gì? Quy định thế nào?
Theo Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP, kế hoạch ứng phó sự cố môi trường được quy định với các nội dung chính như sau:
3.1. Khái niệm kế hoạch ứng phó sự cố môi trường
Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường là tài liệu thể hiện việc nhận diện các nguy cơ có thể dẫn đến sự cố môi trường, dự báo các tình huống có thể xảy ra kèm theo phương án ứng phó phù hợp. Mục tiêu của kế hoạch là đảm bảo sẵn sàng và kịp thời xử lý khi sự cố môi trường thực tế xảy ra.
3.2 Quy định kế hoạch ứng phó sự cố môi trường
3.2.1 Nội dung kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp cơ sở
Kế hoạch do cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ xây dựng phải bao gồm các nội dung:
-
Xác định và đánh giá các nguy cơ có thể gây ra sự cố môi trường trong quá trình hoạt động; xây dựng kịch bản cụ thể ứng với từng loại nguy cơ;
-
Đề ra các phương án phòng ngừa và ứng phó, bao gồm:
-
Công trình, thiết bị kỹ thuật;
-
Dự phòng vật tư, dụng cụ, phương tiện cần thiết;
-
Tổ chức lực lượng ứng phó tại chỗ phù hợp với từng kịch bản;
-
-
Lập kế hoạch tổ chức huấn luyện, tập huấn, diễn tập ứng phó cho lực lượng ứng phó tại cơ sở;
-
Quy định cụ thể phương thức thông báo, báo động khi xảy ra sự cố và cơ chế huy động nhân lực, trang thiết bị ứng phó;
-
Xác định các biện pháp tổ chức ứng phó sự cố theo nội dung tại khoản 3 Điều 125 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
3.2.2 Nội dung kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp huyện, cấp tỉnh, cấp quốc gia
Kế hoạch ứng phó do cơ quan quản lý nhà nước lập ở các cấp này bao gồm:
-
Xác định và đánh giá nguy cơ sự cố môi trường trên địa bàn; xây dựng kịch bản cho từng loại nguy cơ cùng với phương án ứng phó tương ứng;
-
Phương án bố trí thiết bị, vật tư, phương tiện phù hợp với các mức độ sự cố;
-
Phân công lực lượng chuyên trách và kiêm nhiệm ứng phó; xây dựng nội dung và tổ chức huấn luyện, tập huấn, diễn tập trong khuôn khổ kế hoạch phòng thủ dân sự cùng cấp hằng năm;
-
Thiết lập quy trình tiếp nhận và xử lý thông tin, phương thức thông báo và báo động khi có sự cố; quy định cơ chế huy động nhân lực, thiết bị ứng phó theo từng mức độ;
-
Xây dựng biện pháp tổ chức ứng phó theo khoản 3 Điều 125 Luật Bảo vệ môi trường 2020.
4. Ban hành, phê duyệt kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường ra sao mới?
Dựa theo quy định tại Điều 109 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP và điểm a khoản 2 Điều 2 Nghị định số 05/2025/NĐ-CP, việc ban hành và phê duyệt kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường được quy định như sau:
4.1. Đối với chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh
Chủ dự án hoặc cơ sở có trách nhiệm xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường. Nội dung của kế hoạch này phải phù hợp với các yêu cầu về phòng ngừa và ứng phó sự cố đã được xác định trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc trong giấy phép môi trường của dự án/cơ sở.
Trường hợp kế hoạch ứng phó sự cố môi trường được lồng ghép hoặc tích hợp trong các kế hoạch ứng phó sự cố khác theo quy định tại điểm b khoản 6 Điều 124 Luật Bảo vệ môi trường 2020, thì kế hoạch tổng hợp đó vẫn phải đảm bảo đầy đủ các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
4.2. Đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền
-
Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia;
-
Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn cấp tỉnh ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp tỉnh;
-
Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn cấp huyện ban hành kế hoạch ứng phó sự cố môi trường cấp huyện.
Các kế hoạch ứng phó sự cố môi trường ở cấp quốc gia, cấp tỉnh và cấp huyện được xây dựng và ban hành theo chu kỳ 5 năm.
Nếu kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường ở các cấp này được lồng ghép với kế hoạch phòng thủ dân sự cùng cấp, thì kế hoạch phòng thủ dân sự phải bao gồm đầy đủ các nội dung quy định tại khoản 3 Điều 108 Nghị định 08/2022/NĐ-CP để đáp ứng yêu cầu quản lý và ứng phó sự cố môi trường theo quy định pháp luật.
5. Câu hỏi thường gặp
5.1 Kế hoạch ứng phó sự cố môi trường có cần được thẩm định hoặc phê duyệt không?
Không cần thẩm định riêng nếu nội dung phòng ngừa, ứng phó sự cố đã được tích hợp trong báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) hoặc giấy phép môi trường. Tuy nhiên, trong mọi trường hợp, chủ cơ sở vẫn phải ban hành nội bộ và tổ chức thực hiện kế hoạch theo quy định.
5.2 Cơ sở mới thành lập có phải lập kế hoạch ứng phó sự cố môi trường không?
Có. Ngay từ giai đoạn đầu triển khai dự án, chủ đầu tư phải xác định nguy cơ sự cố và xây dựng kế hoạch phòng ngừa, ứng phó tương ứng. Việc này là một phần trong quy trình bảo vệ môi trường của dự án.
5.3 Có bị xử phạt nếu không lập hoặc không thực hiện kế hoạch ứng phó sự cố môi trường?
Có. Việc không lập, không ban hành, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định về xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
