Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 5 (Cánh diều): Việt Nam từ năm 1918 đến năm 1930

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 5: Việt Nam từ năm 1918 đến năm 1930

I. Phong trào dân tộc dân chủ từ năm 1918 đến năm 1930

1. Phong trào đấu tranh của giai cấp tư sản và tiểu tư sản

♦ Giai đoạn 1918 - 1925, giai cấp tư sản và tiểu tư sản Việt Nam phát động một số cuộc đấu tranh đòi quyền lợi về kinh tế.

- Năm 1919, tư sản Việt Nam tổ chức cuộc tẩy chay tư sản Hoa kiều, vận động người Việt Nam mua hàng của người Việt Nam.

- Năm 1923, một nhóm tư sản ở Nam Kì thành lập Đảng Lập hiến và tổ chức phong trào đấu tranh chống độc quyền cảng Sài Gòn.

- Năm 1923, tại Quảng Châu (Trung Quốc), một số trí thức tiểu tư sản đã thành lập tổ chức Tâm tâm xã. Hoạt động gây tiếng vang của tổ chức này là: ám sát toàn quyền Đông Dương Méc-lanh (do Phạm Hồng Thái thực hiện vào năm 1924).

Tranh minh họa về vụ ám sát toàn quyền Đông Dương Méc-Lanh của Phạm Hồng Thái

♦ Giai đoạn 1925 - 1930, trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam có bước phát triển mới, đặc biệt là sự ra đời và hoạt động của các tổ chức yêu nước.

- Năm 1925, tại Trung Kì, một nhóm trí thức tiểu tư sản thành lập Hội Phục Việt. Năm 1928, sau nhiều lần đổi tên, Hội lấy tên là Tân Việt Cách mạng đảng. Tổ chức này đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh và dần ngả theo con đường cách mạng vô sản.

- Năm 1927, tại Hà Nội, tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng được thành lập, đặt dưới sự lãnh đạo của một nhóm thanh niên trí thức gồm Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính,... Việt Nam Quốc dân Đảng chịu ảnh hưởng của khuynh hướng cách mạng dân chủ tư sản, thiên về hoạt động ám sát, bạo lực vũ trang để chống Pháp. Hoạt động gây tiếng vang lớn nhất của Việt Nam Quốc dân đảng là: tổ chức cuộc khởi nghĩa Yên Bái (vào đầu năm 1930),…

2. Phong trào công nhân

- Giai đoạn 1919 - 1925

+ Phong trào công nhân diễn ra lẻ tẻ, chưa có tổ chức và lãnh đạo thống nhất.

+ Hình thức đấu tranh chủ yếu là phá hợp đồng, bỏ trốn, lãn công nhằm đòi các quyền lợi kinh tế, như tăng lương, giảm giờ làm,...

+ Tiêu biểu là các cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy dệt Nam Định, mỏ than Cẩm Phả (Quảng Ninh), nhà máy rượu Hà Nội,...

- Giai đoạn 1925-1930

+ Phong trào công nhân nổ ra ở nhiều nơi trên cả nước, có tổ chức và lãnh đạo thống nhất của Công hội và các tổ chức cộng sản.

+ Hình thức đấu tranh chủ yếu là bãi công, ngoài đòi các quyền lợi kinh tế còn có mục đích chính trị rõ ràng, như chống lại ách áp bức, bóc lột của thực dân Pháp và phong kiến, ủng hộ phong trào cách mạng thế giới.

+ Tiêu biểu là các cuộc bãi công của công nhân xưởng đóng tàu Ba Son (Sài Gòn), đồn điền cao su Phú Riềng (Bình Phước), xưởng ô tô A-vi-a (Hà Nội),...

II. Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc (1918 - 1930)

- Tháng 6/1919: thay mặt những người Việt Nam yêu nước tại Pháp, Nguyễn Tất Thành đã gửi bản Yêu sách của nhân dân An Nam (kí tên là Nguyễn Ái Quốc) tới Hội nghị Véc-xai.

- Tháng 7/1920: đọc Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lê-nin. Luận cương đã giúp Nguyễn Ái Quốc tìm thấy con đường cứu nước, giải phóng dân tộc-con đường cách mạng vô sản.

- Tháng 12/1920: Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội Tua, bỏ phiếu tán thành Đảng Xã hội Pháp gia nhập Quốc tế Cộng sản, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp, đánh dấu bước ngoặt trong hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc: từ chủ nghĩa yêu nước đến chủ nghĩa Mác-Lê-nin và đi theo con đường cách mạng vô sản.

- Năm 1921-1922: Nguyễn Ái Quốc cùng một số nhà cách mạng các nước thuộc địa Pháp lập ra Hội Liên hiệp thuộc địa; ra báo Người cùng khổ và truyền bá tư tưởng Mác - Lênin.

- Năm 1923 - 1924, Nguyễn Ái Quốc dự Hội nghị Quốc tế nông dân, Đại hội lần thứ V Quốc tế cộng sản,… truyền bá tư tưởng Mác - Lênin vào Việt Nam.

- Năm 1924 - 1929, Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, ra báo Thanh niên, huyến luyện cán bộ, tổ chức phong trào “vô sản hóa”.

Nguyễn Ái Quốc mở các lớp học ở Quảng Châu (Trung Quốc) – tranh minh họa

- Năm 1930, Nguyễn Ái Quốc chủ trì Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam; soạn thảo cho Đảng bản Cương lĩnh chính trị đầu tiên.

III. Sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

1. Quá trình thành lập

- Quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam bắt đầu từ những năm 1920, thông qua những hoạt động chuẩn bị của Nguyễn Ái Quốc về chính trị, tư tưởng và tổ chức.

- Trong những năm 1928-1929, phong trào công nhân và phong trào yêu nước phát triển mạnh mẽ. Tình hình này đặt ra nhu cầu cần phải thành lập Đảng Cộng sản để đưa phong trào cách mạng tiếp tục tiến lên. Trong bối cảnh đó, từ tháng 6 đến tháng 9/1929, ở Việt Nam lần lượt xuất hiện các tổ chức: Đông Dương Cộng sản Đảng; An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản liên đoàn.

- Sự ra đời của các tổ chức cộng sản đã tác động tích cực tới phong trào cách mạng trong nước. Tuy nhiên, ba tổ chức này hoạt động riêng rẽ, tranh giành ảnh hưởng với nhau, làm cho phong trào cách mạng trong nước có nguy cơ dẫn đến chia rẽ lớn. Thực tiễn đó đòi hỏi cần hợp nhất ba tổ chức cộng sản thành một đảng.

- Từ ngày 6-1 đến ngày 7-2-1930 tại Cửu Long (Hương Cảng, Trung Quốc), Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản thành một đảng thống nhất. Hội nghị nhất trí lấy tên đảng là Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt của Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo. Đây là Cương lĩnh Chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản (đầu năm 1930)

2. Ý nghĩa của việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

- Ý nghĩa của việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam:

+ Đánh dấu sự phát triển vượt bậc của phong trào dân tộc dân chủ, khẳng định sự trưởng thành và khả năng lãnh đạo của giai cấp vô sản Việt Nam.

+ Chấm dứt thời kì khủng hoảng về đường lối cứu nước và giai cấp lãnh đạo cách mạng. Từ đây, cách mạng Việt Nam đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và trở thành một bộ phận của cách mạng thế giới.

+ Là bước chuẩn bị đầu tiên có tính tất yếu, quyết định tạo ra bước ngoặt của phong trào cách mạng Việt Nam và lịch sử Việt Nam ở giai đoạn sau.

+ Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam là bước ngoặt vĩ đại của phong trào cách mạng Việt Nam đầu thế kỉ XX.

Trắc nghiệm: Việt Nam từ năm 1918 đến năm 1930

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Cuộc bãi công của công nhân Ba Son (8/1925) đã đánh dấu bước tiến mới của phong trào công nhân Việt Nam vì

A. đã vận dụng triệt để chủ nghĩa Mác - Lê-nin.

B. bước đầu đấu tranh có tổ chức và mục đích chính trị.

C. đã trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng.

D. đã hoàn toàn chuyển sang đấu tranh tự phát.

Câu 2. Sự kiện quốc tế nào sau đây ảnh hưởng tích cực đến cách mạng Việt Nam sau Chiến tranh thế giới nhất?

A. Chủ nghĩa thực dân bước vào thời kì suy yếu nghiêm trọng.

B. Những tổn thất lớn của Pháp trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.

C. Sự thành công của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917.

D. Chủ nghĩa xã hội phát triển mạnh mẽ, trở thành hệ thống thế giới.

Câu 3. Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Việt Nam những năm đầu sau Chiến tranh thế giới thứ nhất mang tính chất nào sau đây?

A. Triệt để.

B. Tự giác.

C. Tự phát.

D. Cải lương.

Câu 4. Chương trình, Điều lệ của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đã khẳng định mục đích của tổ chức là

A. làm cách mạng dân tộc và cách mạng thế giới để đi tới xã hội cộng sản.

B. tiến hành cách mạng cho thật triệt để, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

C. tiến hành cách mạng tư sản dân quyền, bỏ qua thời kỳ tư bản chủ nghĩa.

D. chống Pháp giành độc lập dân tộc, thành lập nền quân chủ lập hiến.

Câu 5. Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến tổ chức cách mạng nào?

A. Đảng Lập hiến.

B. Việt Nam Quốc dân đảng.

C. Tân Việt Cách mạng đảng.

D. Tâm tâm xã.

Câu 6. Sự bùng nổ của cuộc khởi nghĩa Yên Bái (9/2/1930) xuất phát từ nguyên nhân trực tiếp nào sau đây?

A. Những thành công của phong trào Xô viết Nghệ - Tĩnh.

B. Những tác động mạnh mẽ trong sự ra đời của Đảng Cộng sản.

C. Những di chứng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933.

D. Thực dân Pháp khủng bố sau vụ ám sát trùm mộ phu Ba-danh.

Câu 7. Sự kiện nào sau đây đánh dấu giai cấp công nhân Việt Nam bước đầu đi vào đấu tranh tự giác?

A. Cuộc bãi công của công nhân nhà máy sợi Nam Định.

B. Cuộc bãi công của thợ nhuộm Sài Gòn - Chợ Lớn.

C. Sự ra đời của Công hội ở Sài Gòn - Chợ Lớn.

D. Cuộc bãi công của công nhân thợ máy xưởng Ba Son.

Câu 8. Trong quá trình đấu tranh (1919-1925), giai cấp tư sản Việt Nam không lập tờ báo nào sau đây?

A. Thực nghiệp dân báo.

B. An Nam trẻ.

C. Tiếng vang An Nam.

D. Diễn đàn bản xứ.

Câu 9. Cuộc đấu tranh của công nhân Ba Son thể hiện tình đoàn kết quốc tế với phong trào đấu tranh của nhân dân ở quốc gia nào?

A. Nhật Bản.

B. Hàn Quốc.

C. Trung Quốc.

D. Thái Lan.

Câu 10. Nội dung nào sau đây phản ánh điểm khác nhau căn bản trong hoạt động của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên với Việt Nam Quốc dân Đảng?

A. Tăng cường tổ chức quần chúng đấu tranh vũ trang.

B. Chuẩn bị những tiền đề cho sự ra đời của Đảng vô sản.

C. Thường xuyên tiến hành những vụ ám sát cá nhân.

D. Tập trung phát triển lực lượng cách mạng ở Bắc Kì.

Câu 11. Phong trào công nhân Việt Nam sau Chiến tranh thế giới thứ nhất sử dụng hình thức đấu tranh chủ yếu nào sau đây?

A. Lập hội.

B. Bãi công.

C. Mít tinh.

D. Biểu tình.

Câu 12. Năm 1920, giai cấp công nhân Việt Nam đã thành lập tổ chức nào sau đây?

A. Đảng Thanh niên.

B. Đội tự vệ đỏ.

C. Công hội.

D. Hội Phục việt.

Câu 13. Tháng 2 năm 1930, Việt Nam Quốc dân đảng phát động cuộc khởi nghĩa trong bối cảnh nào?

A. Pháp nới lỏng một số quyền tự do dân chủ ở Đông Dương.

B. Binh lính người Việt trong quân đội Pháp đã sẵn sàng khởi nghĩa.

C. Hệ thống tổ chức của Đảng chưa xây dựng và củng cố lại.

D. Những người lãnh đạo đã chuẩn bị chu đáo cuộc khởi nghĩa.

Câu 14. Các cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản Việt Nam trong phong trào dân tộc, dân chủ công khai (1919 - 1925) nhằm mục tiêu chủ yếu nào sau đây?

A. Đòi tự do tín ngưỡng.

B. Đòi độc lập dân tộc.

C. Đòi quyền lợi chính trị.

D. Đòi quyền lợi kinh tế.

Câu 15. Tổ chức cách mạng nào ở Việt Nam trong những năm 20 của thế kỉ XX chú trọng kết nạp binh lính Việt Nam trong quân đội Pháp?

A. Tân Việt Cách mạng đảng.

B. Đông Dương Cộng sản đảng.

C. Việt Nam Quốc dân đảng.

D. Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau

“Những năm 1927 - 1930 có phong trào cách mạng quốc gia tư sản gắn liền với sự ra đời và hoạt động của Việt Nam Quốc dân Đảng (25/12/1927). Cội nguồn Đảng này là Nam Đồng thư xã, lãnh tụ là Nguyễn Thái Học, Phạm Tuấn Tài, Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính. Đây là tổ chức chính trị tiêu biểu nhất của khuynh hướng tư sản ở Việt Nam, tập hợp các thành phần tư sản, tiểu tư sản, địa chủ và cả hạ sĩ quan Việt Nam trong quân đội Pháp. Về tư tưởng, Đảng mô phỏng theo chủ nghĩa Tam Dân của Tôn Trung Sơn (ở Trung Quốc). Về chính trị, Đảng chủ trương đánh đuổi đế quốc, xoá bỏ chế độ vua quan, thành lập dân quyền, nhưng chưa bao giờ có một đường lỗi chính trị cụ thể, rõ ràng. Về tổ chức, Đảng chủ trương xây dựng các cấp từ trung ương đến cơ sở, nhưng cũng chưa bao giờ có một hệ thống tổ chức thống nhất”.

(Ngô Đăng Tri, Tiến trình lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2016), Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2016, tr.20)

a. Sau năm 1925, phong trào đấu tranh của giai cấp tư sản Việt Nam gắn liền với hoạt động của Việt Nam Quốc dân Đảng.

b. Việt Nam Quốc dân đảng chủ trương tập hợp tất cả các giai cấp trong xã hội tham gia đấu tranh chống Pháp.

c. Việt Nam Quốc dân đảng chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa Tam dân của Tông Trung Sơn.

d. Việt Nam Quốc dân đảng đã xây dựng hệ thống tổ chức hoàn thiện từ trung ương tới cơ sở.