Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 2 (Cánh diều): Châu Âu và nước Mỹ từ năm 1918 đến năm 1945

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 2: Châu Âu và nước Mỹ từ năm 1918 đến năm 1945

I. Phong trào cách mạng 1918 - 1923 và sự thành lập Quốc tế Cộng sản

1. Phong trào cách mạng 1918 - 1923

- Do hậu quả nặng nề của Chiến tranh thế giới thứ nhất và tác động của Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, vào những năm 1918-1923, một phong trào cách mạng đã bùng nổ ở hầu khắp các nước tư bản châu Âu, tiêu biểu là Đức và Hung-ga-ri.

+ Công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động tiến hành đấu tranh dưới nhiều hình thức, đặc biệt là tổng bãi công và khởi nghĩa, với mục tiêu ban đầu chống chế độ quân chủ, chống chính quyền tư sản, sau đó là xây dựng mô hình nhà nước mới theo kiểu Xô viết Nga.

+ Từ phong trào này, đảng cộng sản được thành lập ở một số quốc gia như Đức (1918), Pháp (1920), Anh (1920), I-ta-li-a (1921).

+ Đỉnh cao của phong trào là việc thành lập nhà nước Cộng hòa Xô Viết Hung-ga-ri (3-1919), Cộng hòa Xô viết Ba-vi-e (Đức, 4-1919).

- Cuối năm 1923, phong trào tạm lắng khi các chính quyền của giai cấp tư sản tiếp tục tăng cường đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân.

2. Sự thành lập Quốc tế Cộng sản

- Sự phát triển của phong trào cách mạng 1918 - 1923, đặc biệt là sự ra đời của một số đảng cộng sản, đã đặt ra yêu cầu cần phải thành lập một tổ chức quốc tế để lãnh đạo cách mạng thế giới. Tháng 3-1919, Đại hội thành lập Quốc tế thứ 3 (Quốc tế Cộng sản) được tổ chức tại Mát-xcơ-va.

=> Sự thành lập của Quốc tế Cộng sản đã đáp ứng yêu cầu của phong trào công nhân lúc bấy giờ, góp phần thúc đẩy sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân ở các nước châu Âu.

II. Cuộc đại suy thoái kinh tế 1929 - 1933

- Nguyên nhân của đại suy thoái kinh tế: Trong những năm 1924-1929, kinh tế ở các nước tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ, sản xuất tăng lên nhanh chóng. Nhưng do sản xuất ồ ạt, nhu cầu và sức mua của thị trưởng không có sự tăng lên tương ứng, làm cho hàng hoá trở nên ế thừa và dẫn tới suy thoái trong sản xuất.

- Biểu hiện:

+ Tháng 10/1929, cuộc đại suy thoái kinh tế bùng nổ ở Mỹ, sau đó lan rộng ra toàn thế giới tư bản chủ nghĩa. Cuộc khủng hoảng diễn ra trên tất cả các lĩnh vực: tài chính, công nghiệp, nông nghiệp, thương nghiệp…

+ Khủng hoảng kéo dài gần 4 năm, trầm trọng nhất là năm 1932.

Người đàn ông treo biển bán chiếc ô tổ của mình “Chỉ 100 USD là bạn mua được chiếc xe này. Tôi cần tiền mặt. Tôi đã mất hết trên thị trường chứng khoán”

- Hậu quả của khủng hoảng:

+ Kinh tế suy thoái nghiêm trọng.

+ Khiến hàng triệu người thất nghiệp; đời sống của nhân dân gặp nhiều khó khăn.

+ Dẫn đến sự thắng thế của chủ nghĩa phát xít, đặc biệt ở Đức và góp phần gia tăng mâu thuẫn giữa các nước tư bản và đặt nhân loại đứng trước nguy cơ một cuộc chiến tranh thế giới mới.

Người dân biểu tình đòi việc làm trong cuộc đại suy thoái 1929 - 1933

III. Sự hình thành chủ nghĩa phát xít ở châu Âu

- Sự bất mãn với Trật tự Véc-xai - Oa-sinh-tơn (được thiết lập sau Chiến tranh thế giới thứ nhất) cùng với hậu quả nặng nề của cuộc đại suy thoái kinh tế (1929 - 1933) đã dẫn đến sự hình thành và thắng thế của chủ nghĩa phát xít ở châu Âu.

- Để thoát khỏi đại suy thoái, Đức và I-ta-li-a đã phát xít hoá bộ máy chính quyền, chuẩn bị chiến tranh nhằm phân chia lại thế giới.

+ Tại I-ta-li-a, chủ nghĩa phát xít hình thành từ sớm. Năm 1919, B. Mút-xô-li-ni thành lập Đảng Quốc gia phát xít. Năm 1922, hàng chục nghìn đội viên phát xít tiến quân chiếm Rô-ma, gây áp lực buộc nhà vua phải dưa Mút-xô-li-ni lên làm Thủ tướng. Năm 1925, chế độ độc tài phát xít được thiết lập, quyền lực tập trung vào B. Mút-xô-li-ni.

+ Tại Đức, tháng 1-1933, A. Hit-le, lãnh tụ của Đảng Quốc xã, được bổ nhiệm làm Thủ tướng. Tháng 8-1934, A. Hit-le trở thành Quốc trưởng, xoá bỏ nền cộng hoà, thiết lập chế độ độc tài, tái vũ trang đất nước, chuẩn bị chiến tranh.

+ Năm 1936, trục phát xít Béc-lin - Rô-ma được thiết lập.

=> Sự thắng thế của chủ nghĩa phát xít ở I-ta-li-a và Đức đã dẫn đến hình thành lò lửa chiến tranh ở châu Âu.

Chủ nghĩa phát xít lên nắm quyền ở Đức

IV. Nước Mỹ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1918 -1939)

1. Tình hình chính trị

- Về đối nội:

+ Trong những năm 20 của thế kỉ XX, Đảng Cộng hoà liên tục nắm chính quyền, đề cao sự phồn vinh của nền kinh tế, ngăn chặn các cuộc đấu tranh của công nhận, đàn áp những người có tư tưởng tiến bộ…

+ Năm 1932, Đảng Dân chủ giành thắng lợi trong cuộc bỏ phiếu bầu Quốc hội Mỹ. Việc thực hiện “Chính sách mới” giúp Tổng thống P. Ru-dơ-ven bước đầu ổn định tình hình chính trị, xã hội Mỹ vào cuối thập niên 30 của thế kỉ XX.

Chân dung Tổng thống Ru-dơ-ven

- Về đối ngoại:

+ Trong những năm 20 của thế kỉ XX, giới cầm quyền Mỹ theo đuổi lập trường chống Liên Xô, tiếp tục thực hiện học thuyết Mơn-rô (châu Mỹ của người châu Mỹ) để bành trướng, thậm chí can thiệp về quân sự khi cần thiết đối với khu vực Mỹ La-tinh.

+ Từ năm 1933, Chính phủ của Tổng thống Ph. Ru-dơ-ven đã công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với Liên Xô, thực hiện chính sách “láng giềng thân thiện” đối với các nước Mỹ La-tinh.

2. Tình hình kinh tế

- Các giai đoạn phát triển của kinh tế Mỹ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới:

+ 1918 - 1924, kinh tế Mỹ phát triển nhanh chóng nhưng xen kẽ với khủng hoảng, suy thoái nhẹ vào năm 1920 - 1921.

+ 1924 - 1929, kinh tế Mỹ thực sự bước vào giai đoạn phồn vinh, đưa nước Mỹ trở thành trung tâm công nghiệp, thương mại, tài chính quốc tế.

+ 1929 - 1933, Mỹ lâm vào đại suy thoái khiến sản lượng công nghiệp suy giảm một nửa, hàng nghìn ngân hàng, công ty công nghiệp và thương mại bị phá sản.

+ Từ 1932, sau khi lên cầm quyền, Tổng thống P. Ru-dơ-ven đã thực hiện “Chính sách mới” (được gọi là Thoả thuận mới) nhằm giải quyết hậu quả của đại suy thoái

Trắc nghiệm: Châu Âu và nước Mỹ từ năm 1918 đến năm 1945

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Từ năm 1918 đến năm 1923, phong trào cách mạng ở các nước tư bản châu Âu không diễn ra mạnh mẽ ở nước nào sau đây?

A. Đức.

B. Pháp.

C. Anh.

D. Liên Xô.

Câu 2. Cuộc khủng hoảng kinh tế của nước Mỹ trong những năm 30 của thế kỷ XX bắt đầu từ lĩnh vực nào?

A. Công nghiệp.

B. Nông nghiệp.

C. Thương nghiệp.

D. Tài chính.

Câu 3. Từ năm 1920, phong trào bãi công của công nhân Pháp đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của

A. Đảng Xã hội Pháp.

B. Quốc tế Cộng sản.

C. Mặt trận Nhân dân Pháp.

D. Đảng Cộng sản Pháp.

Câu 4. Nội dung nào sau đây phản áng đúng phạm vi ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933?

A. Chỉ ảnh hưởng ở các nước tư bản phát triển trên thế giới.

B. Chỉ có ở các nước tư bản phát triển và thuộc địa của chúng.

C. Bùng nổ đầu tiên ở châu Âu, sau đó lan rộng ra châu Mỹ.

D. Chỉ xuất hiện các nước phát xít và các nước phụ thuộc.

Câu 5. Nhân tố nào sau đây đã cản trở hoạt động của Quốc tế Cộng sản?

A. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ ra và lan rộng.

B. Sự thoái trào của các Đảng Cộng sản trên thế giới.

C. Chiến tranh lạnh bùng nổ và ngày càng quyết liệt.

D. Sự hình thành trật tự thế giới hai cực Ianta.

Câu 6. Quốc gia nào sau đây bước vào giai đoạn phát triển hoàng kim trong những năm 20 của thế kỷ XX?

A. Trung Quốc.

B. Anh.

C. Mỹ.

D. Pháp.

Câu 7. Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 diễn ra đầu tiên ở Mỹ vì

A. Mỹ thiếu một thị trường và hệ thống thuộc địa rộng lớn.

B. Mỹ đã đạt đến sự phồn vinh trong phát triển kinh tế.

C. những cuộc đình công, bãi công của công nhân ngày càng nhiều.

D. Mỹ bước vào quá trình công nghiệp tương đối muộn.

Câu 8. Nội dung nào sau đây phản ánh khuynh hướng phát triển của Quốc tế Cộng sản?

A. Tạm dừng hoạt động trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

B. Hoàn thành sứ mệnh của mình và tuyên bố giải tán.

C. Phân hóa thành các tổ chức cộng sản khác nhau.

D. Dẫn tới sự ra đời của tổ chức Liên hợp quốc.

Câu 9. Sự phát triển của phong trào cách mạng ở châu Âu (1918-1923) đặt ra yêu cầu nào sau đây?

A. Tăng cường đoàn kết với cách mạng thuộc địa để xóa bỏ tư sản.

B. Cần có một tổ chức quốc tế lãnh đạo đúng đắn và phù hợp.

C. Thay đổi mục tiêu đấu tranh kinh tế và mục tiêu chính trị.

D. Chấm dứt xung đột trong Chiến trnah thế giới thứ nhất.

Câu 10. Giai cấp nào sau đây giữ vai trò quan trọng trong phong trào cách mạng ở các nước tư bản châu Âu (1918-1923)

A. Tiểu tư sản.

B. Công nhân.

C. Phú nông.

D. Tư sản.

Câu 11. Trong những năm 1918 - 1923, các nước tư bản châu Âu lâm vào tình trạng không ổn định do tác động của nhân tố nào sau đây?

A. Nhân dân đấu tranh phản đối chính quyền tiến hành xâm lược thuộc địa.

B. Sự phân hóa trong nội bộ của Đảng Cộng sản và sự ra đời của phát xít.

C. Nguồn cung hàng hóa lớn nhưng đời sống của nhân dân còn khó khăn.

D. Cuộc đấu tranh của công nhân và các tầng lớp nhân dân trong xã hội.

Câu 12. Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 không để lại hậu quả trên lĩnh vực nào?

A. Chính trị - xã hội.

B. Kinh tế thương mại.

C. Quan hệ quốc tế.

D. Chinh phục vũ trụ.

Câu 13. Nội dung nào sau đây phản ánh đúng vai trò của tổ chức Quốc tế Cộng sản?

A. Lãnh đạo giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức với đường lối đúng đắn, thống nhất

B. Trở thành tổ chức quốc tế của giai cấp công nhân và tư sản trên toàn thế giới.

C. Thực hiện được sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với tư tưởng dân chủ tư sản.

D. Đoàn kết giai cấp công nhân và nhân dân thế giới xóa bỏ cạnh tranh về kinh tế.

Câu 14. Nội dung nào phản ánh đặc điểm chung của các nước tư bản Âu - Mỹ trong những năm 20 của thế kỷ XX?

A. Lâm vào nhiều đợt suy thoái trầm trọng, kéo dài.

B. Từng bước hình thành nên phương thức sản xuất mới.

C. Phát triển mạnh mẽ, sản xuất tăng lên nhanh chóng.

D. Đã hình thành được khối thị trường chung ở châu Âu.

Câu 15. Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 diễn ra đầu tiên ở quốc gia nào sau đây?

A. Anh.

B. Pháp.

C. Đức.

D. Mỹ.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

“Ở trong nước, các nước tư bản chủ nghĩa đều phải đối phó với cao trào cách mạng rộng lớn của giai cấp công nhân và nhân dân lao động do hậu quả của cuộc chiến tranh và do ảnh hưởng của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga. Cao trào cách mạng 1918 - 1923 đã đạt đến đỉnh cao chưa từng có. Tình thế cách mạng đã hình thành ở nhiều nước châu Âu như Đức, Hunggari, Italia và nhiều nước khác. Khủng hoảng chính trị xã hội, khủng hoảng kinh tế cùng với những bất lợi về mặt đối ngoại, khiến cho cơ sở của CNTB ở châu Âu trong giai đoạn sau chiến tranh (1918 - 1923) thực sự ở trong tình trạng không ổn định”.

(Nguyễn Anh Thái, Lịch sử thế giới hiện đại, Nxb Giáo dục, 2006, tr.76)

a. Đoạn tư liệu phản ánh những khó khăn của các nước tư bản châu Âu giai đoạn 1918 - 1923.

b. Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 đã tác động mạnh đến tinh thần đấu tranh của nhân dân châu Âu.

c. Cao trào cách mạng 1918 - 1923 đã làm nền chính trị châu Âu khủng hoảng, đưa đến sự ra đời của các nước cộng hòa.

d. Đức, Hunggari, Italia và nhiều nước khác đã tiến lên một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa.