Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 4 (Cánh diều): Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 4: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

I. Nguyên nhân bùng nổ

- Sự phát triển không đồng đều về kinh tế và chính trị giữa các nước tư bản trong thời đại đế quốc chủ nghĩa đã làm so sánh lực lượng giữa các nước thay đổi căn bản, khiến cho sự phân chia thế giới theo hệ thống Vécxai - Oasinhtơn không còn phù hợp.

- Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản, tạo điều kiện cho các thế lực phát xít lên cầm quyền ở Đức, Italia và Nhật Bản. Các thế lực phát xít là thủ phạm gây ra chiến tranh.

- Chính sách thỏa hiệp, nhượng bộ của các nước phương Tây nhằm chĩa mũi nhọn chiến tranh về phía Liên Xô đã tạo điều kiện cho phe phát xít gây chiến.

II. Diễn biến chính

Giai đoạn 1: Chiến tranh bùng nổ và lan rộng ra toàn thế giới (1939 - 1941)

+ Ngày 1-9-1939, Đức tấn công Ba Lan, châm ngòi cho sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai.

+ Ở mặt trận Tây Âu, bằng chiến thuật chớp nhoáng, Đức tổ chức tổng tiến công, chiếm được hầu hết các nước châu Âu, ngoại trừ Anh và một vài nước trung lập. Tháng 6-1941, Đức tấn công và tiến sâu vào lãnh thổ Liên Xô.

+ Ở mặt trận Bắc Phi, tháng 9-1940, I-ta-li-a tấn công quân Anh ở Ai Cập.

+ Ở mặt trận châu Á - Thái Bình Dương: Nhật Bản tiếp tục xâm lược Trung Quốc, kéo quân vào Đông Dương (9-1940) và các nước Đông Nam Á khác. Ngày 7-12-1941, quân Nhật bất ngờ tấn công căn cứ quân sự của Mỹ tại Trân Châu Cảng trên biển Thái Bình Dương. Chiến tranh lan rộng ra toàn thế giới.

+ Ngày 1-1-1942, khối Đồng minh chống phát xít chính thức được thành lập với sự tham gia của 26 nước, đứng đầu là Liên Xô, Mỹ và Anh.

Nhật Bản tấn công Mĩ ở Trân Châu cảng

Giai đoạn 2: Quân Đồng minh phản công, chiến tranh kết thúc (1942 - 1945)

+ Tháng 11-1942, quân đội Liên Xô mở chiến dịch phản công Xta-lin-grát và giành thắng lợi (2-1943), tạo ra bước ngoặt, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh, quân Đồng minh chuyển từ giai đoạn phòng ngự sang phản công.

+ Ở châu Âu:

▪ Tháng 9-1943, phát xít I-ta-li-a đầu hàng.

▪ Ngày 6-6-1944, quân Đồng minh mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu, đổ bộ vào Noóc-măng-đi, giải phóng nước Pháp.

▪ Ở mặt trận phía đông, cuối năm 1944, quân đội Liên Xô đẩy lùi quân Đức ra khỏi lãnh thổ, tiến quân giải phóng các nước Đông Âu, rồi tiến vào Đức.

▪ Từ ngày 16-4 đến ngày 9-5-1945, Hồng quân Liên Xô tiến hành chiến dịch Béc-lin, đánh bại và buộc Đức đầu hàng không điều kiện.

+ Ở mặt trận châu Á -Thái Bình Dương:

▪ Ngày 8-8-1945, Liên Xô tiến đánh hơn 1 triệu quân Nhật tại vùng Đông Bắc Trung Quốc.

▪ Ngày 6 và 9-8-1945, Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki của Nhật.

▪ Ngày 15-8-1945, Nhật Bản đầu hàng không điều kiện. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc

III. Hậu quả

- Chiến tranh thế giới thứ hai đã gây ra hậu quả nặng nề về sinh mạng và vật chất đối với toàn nhân loại.

+ Lôi cuốn 76 quốc gia vào vòng khói lửa.

+ Khiến hơn 60 triệu người chế, 90 triệu người bị thương.

+ Phá hủy hàng triệu làng mạc, thành phố, nhà máy, xí nghiệp,…

+ Thiệt hại về vật chất ước tính khoảng 4000 tỉ USD, bằng tất cả các cuộc chiến tranh của 1000 năm trước cộng lại.

Lá cờ của Hồng quân Liên Xô cắm trên nóc tòa nhà Quốc hội Đức

IV. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử, vai trò của Liên Xô và các nước khác thuộc phe Đồng minh trong chiến thắng chủ nghĩa phát xít

- Nguyên nhân thắng lợi:

+ Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh phi nghĩa do phe phát xít gây ra, đồng thời là cuộc chiến tranh chính nghĩa của phe Đồng minh, của các dân tộc bị phát xít chiếm đóng và của các lực lượng tiến bộ trên toàn thế giới.

+ Các dân tộc, toàn thể nhân loại tiến bộ luôn đoàn kết, kiên cường, sát cánh cùng lực lượng Đồng minh chiến đấu vì nền hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội...

+ Tinh thần chiến đấu và ý chí kiên cường của quân đội các nước Đồng minh, đặc biệt là của Hồng quân Liên Xô là một nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi.

- Ý nghĩa:

+ Giúp nhân loại thoát khỏi thảm hoạ của chủ nghĩa phát xít, tạo nên bước chuyển biến căn bản của tình hình thế giới sau chiến tranh: sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa, tương quan giữa các nước tư bản chủ nghĩa thay đổi,...

+ Tạo điều kiện cho phong trào giải phóng dân tộc, phong trào vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội phát triển.

- Vai trò của Liên Xô và các nước khác trong phe Đồng minh:

+Liên Xô, Mỹ, Anh là lực lượng đi đầu, giữ vai trò trụ cột, quyết định thắng lợi, trong đó Liên Xô có vai trò quyết định nhất.

+ Các lực lượng yêu chuộng hòa bình, các mặt trận đoàn kết chống phát xít trên thế giới cũng góp phần vào tiêu diệt một bộ phận quân đội của phe phát xít.

Trắc nghiệm: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945)

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Giai đoạn 1939 - 1941, cuộc chiến tranh thế giới thứ hai mang tính chất phi nghĩa đối với cả hai bên tham chiến vì

A. phát xít sử dụng lực lượng quân sự lớn, nhanh chóng đánh chiếm các nước.

B. các nước Anh, Pháp không thành thực ngăn cản chiến tranh phát xít.

C. Pháp bị quân Đức chiếm đóng và phải chịu mọi phí tổn của chiến tranh.

D. mặt trận Đồng minh chưa được thành lập để đoàn kết các dân tộc đấu tranh.

Câu 2. Trước âm mưu và hành động của phe phát xít, nước nào đã ban hành đạo luật trung lập?

A. Liên Xô.

B. Pháp.

C. Anh.

D. Mỹ.

Câu 3. Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng về hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 -1945)

A. Chiến tranh đã lôi cuốn hơn 76 quốc gia tham gia vào vòng chiến.

B. Phá hủy hàng triệu làng mạc, thành phố, nhà máy, xí nghiệp.

C. Các nước thắng trận không bị thiệt hại và giành được nhiều lợi nhuận.

D. Liên Xô là quốc gia chịu nhiều tổn thất về người nhất trong chiến tranh.

Câu 4. Tháng 8 năm 1945, Nhật tuyên bố đầu hàng quân Đồng minh vô điều kiện vì

A. Nhật muốn bảo tồn những thành quả của quá trình phát triển đất nước.

B. Ở Nhật diễn ra cuộc cách mạng, lật đổ sự thống trị của Nhật hoàng.

C. Những thiệt hại nặng nề của quân Nhật ở trên chiến trường.

D. Quân đội Nhật trên các chiến trường đã bị đánh bại hoàn toàn.

Câu 5. Nội dung nào sau đây phản ánh thái độ của Liên Xô đối với các nước phát xít và nguy cơ chiến tranh?

A. Xác định chủ nghĩa phát xít là kẻ thù nguy hiểm và kiên quyết đấu tranh chống lại.

B. Xác định kẻ thù chiến lược của cách mạng thế giới là phát xít nên cần đánh lâu dài.

C. Xác định phát xít là đồng minh và ký hiệp ước bảo vệ lãnh thổ ở phía Tây.

D. Xác định phát xít là đối tác trong cuộc chiến chống các nước Anh, Pháp, Mỹ.

Câu 6. Các cường quốc tư bản dân chủ và Liên Xô không thể ngăn chặn được cuộc chiến tranh phát xít vì

A. chưa có sự đoàn kết thống nhất ngay từ đầu cuộc chiến.

B. chưa có một trật thế giới để điều phối quan hệ quốc tế.

C. các nước quá tự tin vào sức mạnh quân sự của mỗi nước.

D. sức mạnh áp đảo hoàn toàn của Đức và đồng minh.

Câu 7. Chiến tranh thế giới thứ hai (1939-1945) đã không có tác động nào đến tình hình thế giới?

A. Dẫn tới sự ra đời của các nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới.

B. Ảnh hưởng tích cực đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

C. Dẫn tới những mâu thuẫn của các nước thắng trận về vấn đề thuộc địa.

D. Làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các nước tư bản chủ nghĩa.

Câu 8. Quốc gia nào sau đây là đối tượng tấn công tiêu diệt của các nước phát xít và các nước đế quốc trong những năm 30 của thế kỷ XX?

A. Anh.

B. Liên Xô.

C. Pháp.

D. Hà Lan.

Câu 9. Nguyên nhân sâu xa dẫn tới sự bùng nổ của các cuộc chiến tranh thế giới trong thế kỉ XX là do

A. sự ra đời của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.

B. sự mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa.

C. sự dung dưỡng, thỏa hiệp của các nước tư bản châu Âu.

D. sự bùng nổ mạnh mẽ của phong trào cách mạng thế giới.

Câu 10. Sự kiện quân đội Nhật tấn công hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ tại Trân Châu Cảng ngày 7/12/1941 có tác động nào sau đây?

A. Chấm dứt mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Nhật.

B. Mỹ buộc phải tham gia vào cuộc chiến tranh.

C. Làm suy giảm nghiêm trọng sức mạnh của quân Mỹ.

D. Bảo vệ hệ thống thuộc địa của Nhật ở châu Á.

Câu 11: Nguyên nhân sâu sa nào sau đây dẫn đến sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai?

A. Chính sách dung dưỡng, thoả hiệp của các cường quốc phương Tây.

B. Sự hình thành các lò lửa chiến tranh của chủ nghĩa phát xít.

C. Mâu thuẫn giữa các nước về thị trường và thuộc địa.

D. Các nước Anh, Pháp, Mỹ bao vây, tiêu diệt Liên Xô.

Câu 12: Sự kiện nào sau đây thúc đẩy mâu thuẫn giữa các nước đế quốc trở nên sâu sắc?

A. Nhật Bản xâm lược Trung Quốc (1931).

B. Hít-le trở thành Thủ tướng Đức (1933).

C. Liên Xô hoàn thành công cuộc công nghiệp hóa (1937).

D. Cuộc đại suy thoái kinh tế bùng nổ và kéo dài (1929 -1933).

Câu 13: Sự kiện châm ngòi cho sự bùng nổ của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai là

A. cuộc đại suy thoái kinh tế (1929 - 1933).

B. Đức tấn công Ba Lan (1-9-1939).

C. Nhật tấn công Mỹ (7-12-1941).

D. chiến dịch Xta-lin-grát (11-1942).

Câu 14: Sự kiện nào sau đây đánh dấu bước ngoặt của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai khi quân Đồng minh chuyển từ giai đoạn phòng ngự sang giai đoạn phản công?

A. Trận Béc-lin (5-1945).

B. Trận Xta-lin-grát (2-1943).

C. Trận Trân Châu Cảng (12-1941).

D. Trận Noóc-măng-đi (6-1944).

Câu 15 : Quốc gia nào trong phe Đồng minh giữ vai trò đi đầu trong chiến thắng chủ nghĩa phát xít?

A. Trung Quốc. Anh

B. Hà Lan. Pháp

C. Tây Ban Nha. Mĩ

D. Liên Xô.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Cho bảng so sánh hai cuộc chiến tranh thế giới:

a. Theo bảng số liệu trên, cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai có thiệt hại về vật chất lớn hơn rất nhiều so với cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất.

b. Cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai lôi cuốn rất nhiều nước tham gia vào vòng chiến.

c. Số người bị thương và chết trong Chiến tranh thế giới thứ hai bằng một phần năm dân số thế giới lúc bấy giờ.

d. Chi phí quân sự trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứ hai rất lớn, chủ yếu lấy từ các nước bại trận.