Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 21 (Cánh diều): Cách mạng khoa học - kĩ thuật và xu thế toàn cầu hóa

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 21: Cách mạng khoa học - kĩ thuật và xu thế toàn cầu hóa

I. Cách mạng khoa học - kĩ thuật

- Cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XX tại Mỹ và lan rộng ra toàn cầu, bắt nguồn từ nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của con người, đặc biệt trong bối cảnh bùng nổ dân số và vơi cạn tài nguyên thiên nhiên.

- Từ giữa thập niên 70 của thế kỉ XX, công nghệ trở thành lĩnh vực cốt lõi của cuộc cách mạng này nên được gọi là cách mạng khoa học - công nghệ. Từ thập niên thứ hai của thế kỉ XXI, Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra với trọng tâm là sự xuất hiện của các hệ thống liên kết thế giới thực và ảo.

- Thành tựu tiêu biểu:

+ Khoa học cơ bản: Đạt được những phát minh to lớn trong Toán học, Vật lí, Hoá học, Sinh học,... ứng dụng vào kĩ thuật và sản xuất phục vụ đời sống.

+ Công cụ sản xuất mới: Phát minh máy tính điện tử (ra đời năm 1946 và được cải tiến qua các thế hệ), máy tự động và hệ thống máy tự động, rô-bốt sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI),...

+ Internet, kĩ thuật và công nghệ số: Phát minh internet (1957), trình duyệt web (1990), các công cụ công nghệ số tìm kiếm, mạng xã hội trên nền tảng internet; Sự bùng nổ và kết hợp của công nghệ số: Trí tuệ nhân tạo (AI); Internet kết nối vạn vật (IoF), Dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ in 3D....

+ Nguồn năng lượng mới: Tìm ra những nguồn năng lượng có khả năng tái tạo: năng lượng nguyên tử, năng lượng mặt trời, năng lượng gió,...

+ Vật liệu mới: Phát minh các vật liệu nhẹ, bền, đàn hồi cao: pô-li-me, nhựa tổng hợp, bán dẫn,... thay thế cho vật liệu tự nhiên.

+ Công nghệ sinh học: Các tiến bộ trong các ngành công nghệ gen, công nghệ tế bào, công nghệ vi sinh, công nghệ en-gym,... tạo điều kiện cho sự phát triển của Cách mạng xanh, Cách mạng trắng trong nông nghiệp.

+ Giao thông vận tải: Chế tạo ra các loại phương tiện giao thông mới: tàu siêu tốc, máy bay siêu âm khổng lồ,...

+ Chinh phục vũ trụ: Mở đầu bằng sự kiện Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên (1957), I. Ga-ga-rin bay vào vũ trụ (1961), N. Am-xtroong đặt chân lên Mặt Trăng (1969), đến việc xây dựng các trạm vũ trụ của Mỹ, Nga, Trung Quốc,... cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI.

Mĩ phóng tàu vũ trụ Apolo 11 lên Mặt Trăng (1969)

- Tác động:

+ Góp phần giải phóng sức lao động, tăng năng suất lao động, giải quyết nạn thiếu lương thực, cải thiện đời sống nhân dân, thúc đẩy quá trình hội nhập sâu rộng,...

+ Ảnh hưởng tiêu cực: gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường, sự phụ thuộc của con người vào máy móc, công nghệ,...

II. Xu thế toàn cầu hoá

- Toàn cầu hoá là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, những tác động, phụ thuộc lẫn nhau trên tất cả các lĩnh vực của các khu vực, các quốc gia trên phạm vi toàn cầu.

- Xu thế này phát triển mạnh mẽ từ những năm 80 của thế kỉ XX, được thúc đẩy bởi cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật, bao trùm hầu hết các lĩnh vực, trong đó cốt lõi là toàn cầu hoá về kinh tế. Toàn cầu hoá thể hiện qua các trụ cột chính như sau:

+ Mạng lưới thông tin toàn cầu.

+ Mạng lưới và hệ thống siêu thị toàn cầu.

+ Mạng lưới và hệ thống trụ sở toàn cầu.

+ Mạng lưới và hệ thống tài chính toàn cầu.

+ Các công ty xuyên quốc gia.

- Tác động:

+ Đối với thế giới, toàn cầu hoá thúc đẩy sự giao lưu kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và an ninh, làm thay đổi bộ mặt của nhân loại cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI.

+ Đối với Việt Nam, xu thế này tạo ra những cơ hội và thách thức trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

Minh họa về xu thế Toàn cầu hóa

Trắc nghiệm: Cách mạng khoa học - kĩ thuật và xu thế toàn cầu hóa

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1: Nhân tố nào sau đây có ý nghĩa quyết định đến tăng trưởng kinh tế và nâng cao không ngừng mức sống của con người trong thế kỷ XX - XXI?

A. Sự phát triển của công nghệ di truyền.

B. Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ.

C. Sự phát triển thần kỳ của chủ nghĩa tư bản.

D. Sự thắng thế của phong trào giải phóng dân tộc.

Câu 2: Cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật nửa sau thế kỉ XX có điểm hạn chế là

A. tạo ra xu thế toàn cầu hóa.

B. tạo ra những vũ khí hủy diệt.

C. làm thay đổi cơ cấu dân cư.

D. làm thay đổi chất lượng nguồn nhân lực.

Câu 3: Nội dung nào không phải là nguồn năng lượng mới do con người phát minh trong cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật?

A. Năng lượng từ than đá.

B. Năng lượng nhiệt hạch.

C. Năng lượng mặt trời.

D. Năng lượng nguyên tử.

Câu 4: Phát minh kĩ thuật quan trọng tác động đến hầu hết các lĩnh vực trong đời sống và sản xuất của con người là

A. vật liệu mới.

B. máy tính điện tử.

C. năng lượng mặt trời.

D. Pôlime (chất dẻo).

Câu 5: Sự phát triển nhanh chóng của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật hiện đại dẫn đến hiện tượng nào sau đây?

A. Chảy máu tài nguyên.

B. Sự bùng nổ thông tin.

C. Bùng nổ dân số.

D. Chảy máu chất xám.

Câu 6: Thành tựu quan trọng nào của cách mạng khoa học - kĩ thuật đã tham gia tích cực vào việc giải quyết vấn đề lương thực trong thời kì bùng nổ dân số?

A. Cách mạng chất xám.

B. Cách mạng xanh.

C. Cách mạng sinh học.

D. Cách mạng chăn nuôi.

Câu 7: Tác động lớn của cách mạng khoa học - công nghệ đối với nền kinh tế thế giới là

A. hình thành một thị trường thế giới với xu thế toàn cầu hoá.

B. tạo ra nhiều việc làm cho kinh tế các nước đang phát triển.

C. tạo ra sự cạnh tranh đối với những nước kinh tế kém phát triển.

D. làm cho nền kinh tế phát triển theo chiều sâu, nhất là trong nông nghiệp.

Câu 8: Sự ra đời của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực có vai trò

A. góp phần hình thành một nền tài chính chung toàn thế giới.

B. duy trì và bảo vệ quyền lợi cho các quốc gia kém phát triển.

C. giải quyết những vấn đề kinh tế chung của thế giới và khu vực.

D. ngăn chặn những cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính thế giới.

Câu 9: Hệ thống máy tự động là một trong những thành tựu tiêu biểu của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại trên lĩnh vực nào sau đây?

A. Công nghệ sinh học.

B. Giao thông vận tải

C. Công cụ sản xuất.

D. Chinh phục vũ trụ.

Câu 10: Một trong những thành tựu tiêu biểu của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại trên lĩnh vực giao thông vận tải là

A. máy bay siêu âm

B. khám phá mặt trăng

C. khám phá sao hỏa

D. công nghệ tế bào

Câu 11: Thành tựu của cách mạng khoa học - kĩ thuật hiện đại có tác động nào đối với các nước trên thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

A. Thúc đẩy nền kinh tế các nước phát triển nhanh chóng.

B. Nâng cao mức sống của người dân, không còn người nghèo.

C. Giúp cho nền kinh tế các nước luôn ở trong tình trạng ổn định.

D. Thực hiện thành công quá trình phân chia thuộc địa trên thế giới.

Câu 12. Thành tựu khiến thế giới xích lại gần nhau hơn mà cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại mang lại là

A. kết nối hệ thống máy tính toàn cầu, Internet.

B. thành tựu trong lĩnh vực nông nghiệp xanh.

C. thành tựu trong lĩnh vực công nghệ sinh học.

D. tìm ra những hành tinh mới ngoài Trái Đất.

Câu 13: Tiền đề thúc đẩy sự bùng nổ của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ ở nửa sau thế kỷ XX là

A. sự vươn lên mạnh mẽ của nền kinh tế Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản.

B. những thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

C. những hậu quả nặng nề của cuộc Chiến tranh thế giới lần hai.

D. những thành tựu về khoa học - kỹ thuật cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Câu 14: Một trong những đặc điểm của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ nửa sau thế kỷ XX là

A. diễn ra với quy mô lớn, tốc độ nhanh, đạt được nhiều thành tựu kỳ diệu.

B. khoa học và kỹ thuật tồn tại độc lập, khoa học mở đường cho sản xuất.

C. thời gian từ phát minh khoa học đến ứng dụng vào sản xuất kéo dài.

D. kỹ thuật trở thành nguồn gốc chính của những tiến bộ về khoa học.

Câu 15. Xu thế toàn cầu hoá nửa cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI đã

A. giải quyết triệt để tình trạng thiếu nguồn năng lượng.

B. làm cho đời sống của con người trở nên an toàn hơn.

C. đảm bảo cân bằng tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội.

D. làm tăng tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

“Toàn cầu hóa, xét về bản chất, là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau của tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị-xã hội của các quốc gia, dân tộc trên toàn thế giới. Toàn cầu hóa, xét về phạm vi kinh tế, là quá trình phát triển, đan xen của các thị trường tài chính, hàng hóa, dịch vụ,... giữa các quốc gia, khu vực do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ và được thực hiện chủ yếu bởi các công ty xuyên quốc gia (TNCs)”

(Phùng Xuân Nhạ, Công nghiệp hoá rút ngắn của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay: Hiện thực hay kỳ vọng, Việt Nam học - Kỷ yếu Hội thảo khoa học Quốc tế lần thứ hai, 382)

a) Đoạn tư liệu phản ánh rất rõ về bản chất của toàn cầu hoá trong cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI.

b) Xu thế Toàn cầu hoá hình thành và phát triển chịu tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học -công nghệ.

c) Theo đoạn tư liệu trên, quá trình toàn cầu hoá được gắn liền với các công ty xuyên quốc gia.

d) Toàn cầu hoá đã góp phần xoá bỏ ranh giới giữa các quốc gia trên thế giới về kinh tế, chính trị.