Top 5 mẫu Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc (2026) SIÊU HAY

Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc

Đề bài: Viết bài văn nghị luận So sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong các tác phẩm thơ: Cảm hứng về đất nước trong Đất nước (Nguyễn Đình Thi) và Việt Bắc (Tố Hữu).

Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc (mẫu 1)

Tác giả Nguyễn Khoa Điềm và Tố Hữu là hai nhà thơ nổi tiếng của văn học Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn 1945-1975, thời kỳ đầy biến động và chiến tranh. Cả hai đều chấm dứt cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, và tác phẩm của họ nhiều lúc trở thành bản ghi chép đầy cảm xúc về đất nước và nhân dân. Nguyễn Khoa Điềm được biết đến là một nhà thơ và nhà văn nổi tiếng, ông có nhiều đóng góp lớn cho văn học Việt Nam. Trích đoạn từ "Đất Nước" trong trường ca "Mặt đường khát vọng" không chỉ tập trung vào khía cạnh lịch sử và chiến tranh mà còn nêu bật sự quan trọng của nhân dân trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước. Hình tượng đất nước không chỉ là một vùng đất trải dài mà còn là nguồn cảm hứng vô tận và nguồn năng lượng bất tận từ tâm hồn nhân dân. Tố Hữu, một nhà thơ và chính trị gia nổi tiếng, đã để lại nhiều tác phẩm với chủ đề Đất Nước và cuộc chiến tranh giành độc lập. Bài thơ "Việt Bắc" của ông tập trung vào mảnh đất nổi tiếng với cuộc kháng chiến chống Pháp, và qua đó, ông tạo nên một bức tranh hùng tráng về tinh thần chiến đấu và tình yêu quê hương.

Nét chung về hình ảnh đất nước trong hai đoạn trích. Cả hai tác giả đều chú trọng vào hình ảnh của một đất nước độc lập, tự do, nơi con người tự hào làm chủ đất nước của mình.Hình ảnh đất nước không chỉ là một địa lý mà còn là nguồn tình yêu và tự hào, đặc biệt trong những trang sử hào hùng của dân tộc. Cả hai tác giả đều nhấn mạnh truyền thống bất khuất của dân tộc Việt Nam trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Đất nước không chỉ là một vùng đất mà còn là sự hiện thân của những người dân yêu nước, họ là những người làm nên vẻ đẹp, hùng vĩ của đất nước.

Đất nước trong thơ của Nguyễn Khoa Điềm không chỉ là một đề tài mà là biểu tượng của tình yêu, niềm tự hào, và tâm huyết của mỗi người con Việt Nam. Nhà thơ đã sử dụng ngôn ngữ mỹ thuật để tạo ra những hình ảnh sống động, cảm xúc sâu sắc, và lời thơ sâu sắc. Đất nước không chỉ là một không gian địa lý mà còn là không gian tinh thần, mang theo những giá trị văn hóa, lịch sử và tình nghĩa đồng bào. Từ những đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm, ta thấy đất nước không chỉ là hình ảnh của cảnh đẹp thiên nhiên, những dòng sông, núi non, mà còn là những kí ức lịch sử, những trận chiến anh hùng, và tình cảm tương thân tương ái giữa những con người Việt Nam.

"Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra đất nước"

Đất nước không chỉ là biểu tượng của sự hi sinh và đoàn kết mà còn là nơi gắn bó tâm linh, nơi chứa đựng những giá trị tinh thần cao quý. Nguyễn Khoa Điềm còn thể hiện sự nhạy bén trong việc chọn lọc ngôn ngữ, hình ảnh, và biện pháp diễn đạt để làm cho đất nước trở nên thực tế và gần gũi với độc giả. Những đường văn của ông không chỉ là những câu thơ đơn lẻ, mà là một sự kết hợp tinh tế của từ ngữ, âm nhạc, và tâm trạng. Cuối cùng, qua những bài thơ về đất nước, Nguyễn Khoa Điềm truyền đạt một thông điệp mạnh mẽ về tình yêu quê hương, trách nhiệm bảo vệ đất nước, và niềm tự hào về lịch sử dân tộc. Đất nước trong thơ ông không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà là một thực tế sống động, đầy sức sống và ý nghĩa sâu sắc.

Trong bài thơ "Việt Bắc," Tố Hữu đã sử dụng ngôn ngữ và hình ảnh mạnh mẽ để thể hiện sức mạnh và hào hùng của đất nước Việt Nam trong cuộc kháng chiến.

"Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Ánh sao đầu sung bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá muôn tàn lửa bay

Nghìn đêm thăm thẳm sương dày

Đèn pha bật sang như ngày mai lên"

Các đường Việt Bắc được mô tả như những dải đất "rầm rập như là đất rung," tượng trưng cho sự chấn động và mạnh mẽ. Hình ảnh quân đội và dân công điệp điệp trùng trùng, ánh sao đầu sung cùng mũ nan, tạo nên một bức tranh sống động về sự đoàn kết và sự quyết tâm. Bằng cách sử dụng từ láy và biện pháp so sánh cường điệu, Tố Hữu tạo ra những hình ảnh mạnh mẽ và lãng mạn, như bước chân nát đá muôn tàn, lửa bay, sương dày. Những tượng tươn này không chỉ thể hiện sự hy sinh và kiên trì của nhân dân Việt Nam mà còn là biểu tượng của niềm tự hào và lòng yêu nước. Cuối cùng, hình ảnh "đèn pha bật sang như ngày mai lên" thể hiện hy vọng và ánh sáng trong tương lai, tạo nên một tác phẩm thơ đầy tính chất tâm linh và ý nghĩa. Tố Hữu đã thành công trong việc kết hợp các yếu tố này để tạo ra một bức tranh hùng vĩ về sức mạnh của đất nước trong kháng chiến.

Nét riêng – đóng góp của mỗi nhà thơ. Tố Hữu tập trung vào mảnh đất Việt Bắc, tạo nên một bức tranh anh hùng về chiến tranh chống Pháp. Ông thể hiện sự lưu luyến và nhớ nhung giữa những người chiến sĩ và những người ở lại. Nguyễn Khoa Điềm trình bày Đất Nước như một thực thể toàn vẹn, kết hợp lịch sử, văn hoá và tâm hồn dân tộc. Ông tập trung vào ý nghĩa của nhân dân trong việc xây dựng và giữ gìn đất nước.

Nhìn chung, cả hai bài thơ của Tố Hữu và Nguyễn Khoa Điềm đều mang đến cho độc giả những ấn tượng sâu sắc về hình ảnh đất nước Việt Nam trong giai đoạn lịch sử quan trọng. Cảm hứng về độc lập, tự do, tình yêu Tổ quốc, truyền thống bất khuất và vai trò quan trọng của nhân dân làm nên đất nước đã được thể hiện một cách độc đáo qua từng nét văn hóa, nghệ thuật của hai nhà thơ tài năng.

Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc (mẫu 2)

Đất nước là đề tài quen thuộc trong thơ văn. Nhưng không vì thế mà nó trở nên đơn điệu nhàm chán. Mỗi thời kỳ lịch sử, mỗi hoàn cảnh khác nhau, cũng như mỗi phong cách của một tác giả lại có cách thể hiện gương mặt Đất Nước khác nhau. Góp phần làm phong phú cho mảng đề tài này ta phải kể đến Việt Bắc của Tố Hữu) và trích đoạn Đât Nước (trường ca Mặt đường khát vọng ) của Nguyễn Khoa Điềm

Mở đâu cho chương thơ của mình, Nguyễn khoa Điềm đã viết “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi”. Vâng ! Nhà thơ và cả chúng ta nữa, đều không biết đất nước có từ bao giờ, nhưng qua văn chương cổ, ta bắt gặp gương mặt đất nước từ một cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp:

Gió đưa cành trúc la đà

Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương

Mịt mù khói tỏa ngàn sương

Nhịp chày Yên Thái, mặt gương Tây Hồ

(Ca dao)

Hay một chợ quê yên bình:

Lao xao chợ cá làng ngư phủ

Dẳng giỏi cầm ve lầu tịch dương

(Nguyễn Trãi)

Nhưng khi có giặc ngoại xâm, thì đất nước không chỉ oằn mình trong đau thương. Mà đất nước ấy còn rực lửa căm hờn : “Ngẫm thù lớn há đội trời chung, căm giặc nước thề không cùng sống” Để rồi lòng căm hờn ấy biến thành những trận đánh vang trời:

Trận Bồ Đằng sấm vang chớp giật

Miền Trà Lân trúc chẻ cho bay

(Nguyễn Trãi)

Để mãi mãi đất nước là niềm tự hào của con cháu người Việt:

Từ Triệu Dinh Lý Trần bao đời gây nền Độc lập

Cùng Hán, Đường, Tống Nguyên xưng Đế một phương

Tuy mạnh yếu tưng lúc khác nhau

Song hào kiệt đời nào cũng có

(Nguyễn Trãi)

Hòa trong nguồn mạch chung của văn học dân tộc, Tố Hữu và Nguyễn Khoa Điềm cũng thấy Đất Nước mình hiện lên thật tươi đẹp. Trải qua những cơn binh lửa Đất Nước thật đau thương nhưng cũng thật anh hùng mà tình nghĩa.

Nếu Tố Hữu cảm nhận đất nước qua cảnh sắc thiên nhiên Việt Bắc :

Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi

Đèo cao ánh nắng dao gài thắt lưng

Ngày xuân mơ nở trắng rừng

Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.

Ve kêu rừng phách đổ vàng

Nhớ cô em gái hái măng một mình

Rừng thu trăng rọi hòa bình

Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.

Thiên nhiên Việt Bắc như một sinh thể đang biến đổi trong từng khoảnh khắc ( Đông xuân hạ thu, sáng, hoa mơ nở trắng rừng, trưa ánh nắng vàng rực rỡ và khi đêm về, trăng dọi bàng bạc khắp nơi . Và trong thiên nhiên ấy con người là đoá hoa đẹp nhất có hương thơm ngọt ngào nhất. Họ là những con người Việt Bắc bình dị làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc đời. Chính họ đã thắp sáng thiên nhiên làm cho thiên nhiên thêm rực rỡ.

Thì Nguyễn Khoa Điềm cũng cảm nhận Đất Nước là núi sông rừng bể bao la:

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hon núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi.

Đất Nước là những danh lam thắng cảnh tươi đẹp kỳ thú như Núi Bút non Nghiên, hòn Trống Mái, núi Vọng Phu, vịnh Hạ Long, sông Cửu Long, Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm… vượt lên lối liệt kê tầm thường, Ông không chỉ chiêm ngưỡng những cảnh đẹp của thiên nhiên mà còn nhìn ra trong đó tình nghĩa thuỷ chung của những con người làm nên gương mặt đất nước

Và ở đâu trên khắp ruồng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình một ao ước ông cha

Ôi đất nước đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta

Nhưng khi giặc ngoại xâm tràn đến, Đất Nước đã phải trải qua những ngày tháng đau thương.

Trong Việt Bắc, Tố Hữu không nói nhiều về nỗi đau mất mát. Bởi bài thơ vừa là khúc ca ân tình vừa là bài ca chiến thắng của một thời lịch sử. Nên quê hương cách mạng những ngày “trứng nước” ấy hiện lên với bao nỗi gian nan vất vả : “Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai”; “Thương nhau chia củ sắn lùi, Bát cơm sẻ nửa chăn sui đắp cùng”và qua cả hình ảnh “người mẹ nắng cháy lưng – Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô” …

Nguyễn khoa Điềm cũng cảm nhận nỗi đau thương ấy không phải ở một giai đoạn, một thời kỳ cụ thể mà là suốt 4000 năm:

Năm tháng nào cũng người người lớp lớp

Con gái con trai bằng tuổi chúng ta

Cần cù làm lụng

Khi có giặc người con trai ra trận

Người con gái trở về nuôi cái cùng con

Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh

Trong lịch sử dựng nước của mình, dân tộc Việt Nam có thời kỳ nào không phải chống ngoại xâm, có thế hệ nào không phải trải qua nỗi đau của chiến tranh : con mất cha, vợ mất chồng; những người vợ, người mẹ vò võ một mình nuôi con, mòn mỏi chờ người thân trở về.

Trước núi đau thương chồng chất mà kẻ thù gây ra cho dân tộc, trước sự sống còn của vận mệnh Đất nước, Tố Hữu cảm nhận được cả đất trời cùng đồng lòng vùng lên đánh giặc

Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây

Núi giăng thành lũy sắt dày

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Mênh mông bốn mặt sương mù

Đất trời trời ta cả chiến khu một lòng

Biện pháp nhân cách hóa, kết hợp với các động từ mạnh, các từ chỉ không gian rộng lớn, Tố Hữu đã nêu bật được sức mạnh trời không dung đất không tha đối với kẻ thù

Nguyễn Khoa Điềm cũng cảm nhận lòng căm thù, sức mạnh vùng lên của dân tộc qua “bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuối”, “Ngày giặc đến nhà thì đàn bà cũng đánh”,

Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm

Có nội thù thì cùng nhau đánh bại

Câu thơ giản dị như lời kể, nhưng Nguyễn Khoa Điềm đã nêu bật được sức mạnh tất thắng của ta _ Bằng cảm quan hiện thực ấy, Tố Hữu thấy sức mạnh của Đất nước qua những con đường ra trận:

Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Ánh sao đầu sung bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá muôn tàn lửa bay

Nghìn đêm thăm thẳm sương dày

Đèn pha bật sang như ngày mai lên

Một loạt từ láy kết hợp với biện pháp so sánh cường điệu, hình ảnh thơ vừa thực vừa lãng mạn, Tố Hữu không chỉ gợi ra gợi ra thật hay, thật hào hùng âm vang, sức mạnh của cuộc kháng chiến mà còn làm cho hình ảnh đất nước trong khỏng chiến, bỗng trở nên rực sáng và hào hùng

Soi chiếu vào lịch sử, qua “bốn nghìn năm Đất Nước”, Nguyễn Khoa Điềm cũng thấy sức mạnh của dân tộc ở “bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi”

Họ sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra Đất Nước

Đó là mạch ngầm truyền thống, là ý chí giống nòi, chảy từ quá khứ đến thực tại và tương lai, tạo nên sức mạnh bốn nghìn năm lịch sử mà không kẻ thù nào có thể đánh bại

Nói đến Đất Nước là nói nhân dân, những con người đã đem máu mồ hôi và nước mắt để sáng tạo lịch sử và đất nước

Trong mạch cảm hứng ấy, Tố Hữu cảm nhận được những người góp phần làm nên “Quê hương Cách mạng”, “dựng nên Cộng hòa”, đó là những người mẹ địu con lên rẫy, những người đan nón, những người đi rừng “đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng”, và cả những cô em gái hái măng một mình. Họ là nhưng con người nghèo khổ nhưng “đậm đà lòng son”, thủy chung tình nghĩa, đồng cam cộng khổ với kháng chiến và Cách mạng. Họ chính là chủ nhân anh hùng của đất nước anh hùng. Chính họ là những người ân nghĩa thủy chung hơn ai hết:

Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng

Mười lăm năm ấy ai quên

Quê hương cách mạng dựng lên cộng hòa

Cùng chung cảm hứng như thế, Nguyễn Khoa Điềm thấy “Đất Nước này là Đất Nước của Nhân dân”. Nhân dân có thể là anh, là em, là người vợ nhớ chồng, là người học trò nghèo, là Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm, là bốn nghìn lớp người “không ai nhớ mặt đặt tên. Họ là tập thể những anh hùng vô danh và chính họ làm nên Đất Nước muôn đời Và họ không chỉ dũng cảm trong chiến đấu mà còn nghĩa tình biết bao :

Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

Yêu quê hương đất nước, đó là tình cảm thiêng liêng, cao cả của nhân dân ta. Nhưng tùy vào hoàn cảnh thời đại, tùy vào tình huống cụ thể, vào điểm nhìn của mỗi cá nhân mà nội dung này có những biểu hiện khác nhau với những sắc thái khác nhau

Việt Bắc được làm vào tháng 10.1954, khi TW Đảng và Chính phủ cùng cán bộ chiến sĩ rời chiến khu để về tiếp quản thủ đô Hà Nội. Nên với Tố Hữu, Đất nước là quê hương cách mạng, là ân tình của những con người kháng chiến đối với quê hương Cách mạng, với nhân dân . Đất nước còn là lòng kính yêu , niềm tự hào tin tưởng vào Bác Hồ vào Đảng :

Mình về với Bác đường xuôi

Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người

Nhớ Ông Cụ mắt sang ngời

Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường…

Những tình cảm này đan dệt nhuần nhụy với nhau, mang đến cho bài thơ một sắc thái mới : Trữ tình chính trị. Và cảm hứng này là nguồn thơ chủ yếu của Tố Hữu.

Và nhà thơ đã thể hiện nó một cách tự nhiên bằng một giọng tâm tình ngọt ngào. Cả bài thơ được cấu tạo theo lối đối đáp giao duyên (mình – ta) của ca dao dân ca: Đối đáp giữa hai người yêu thương nhau, tình nghĩa mặn nồng nay phải chia tay nhau kẻ đi người ở. Cả bài thơ tràn ngập nỗi nhớ. Nỗi nhớ trong kẻ ở và người đi trong câu hỏi và trong cả lời đáp. Nỗi nhớ cứ trở đi trở lại cồn cào da diết . Toàn bộ bài thơ là lời nhắc nhở ân tình : Xin đừng quên tấm lòng son đã hiến dâng tất cả cho Cách mạng; xin đừng quên những ngày gian khổ Hãy biết giữ vững truyền thống cách mạng trong bất kỳ hoàn cảnh nào : “Phố đông còn nhớ bản làng – Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng” ?

Hơn cả lời nhắc nhở còn là tấm lòng thành kính biết ơn và tin tưởng vào Đảng, Bác và Cách mạng Tố Hữu nhắc nhở mình cũng là nhắc nhở mọi người . Và những tình cảm chính trị này đến với họ như những tiếng ru ngọt ngào sâu lắng. Vì thế quê hương cách mạng Việt Bắc đã trở thành quê chung của mỗi người Việt Nam yêu nước

Còn đoạn trích Đất nước nằm ở phần đầu của chương V, chương trụ cột của trường ca Mặt đường khát vọng, sáng tác năm 1971 là năm mà cuộc chiến tranh chống Mĩ ở miền Nam đang vào thời kì ác liệt. Tác giả viết trường ca này nhằm thức tỉnh thế hệ trẻ thành thị miền Nam ở vùng tạm chiếm, nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mỹ, hướng về nhân dân, ý thức được sứ mệnh của mình đối với dân tộc trong cuộc đấu tranh thiêng liêng bảo vệ đất nước. Vì thế nhà thơ đã tìm cho mình một cách nói riêng trong thơ :

Để đất nước này là Đất Nước Nhân dân

Đất Nước của Nhân dân, Đất nước của ca dao thần thoại.

Ông đã dùng một đất nước dân gian để nói lên tư tưởng lớn đó. Bởi dân gian chính là dân tộc, lại là cái phần tiêu biểu, đậm đà nhất dễ nhận ra nhất của dân tộc. Hơn nữa với hình ảnh một đất nước dân gian thơ mộng trữ tình từ xa xưa vọng về sẽ trở nên quen thuộc, gần gũi hơn với mọi người và vì thế cũng dễ cảm dễ hiểu dễ nhận ra cái tư tưởng Đất Nước của Nhân dân, dễ thức tỉnh mọi người (đúng như dụng ý của tác giả).

Và vì thế, với cái nhìn tổng thể nhiều chiều, soi chiếu trên nhiều bình diện, Nguyễn Khoa Điềm không chỉ phát hiện ra Đất Nước bắt nguồn từ những gì gần gũi giản dị thân thiết trong đời sống mỗi con người.

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất nước có trong những cái “ngày xửa ngay xưa…”

mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Đất nước có trong anh và em; “Đất Nước là máu xương của mình”; Đất Nước là do nhân dân sáng tạo:

Ôi Đất Nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta

Đất nước do “bốn nghìn lớp người” chiến đấu bảo vệ :

Họ đã sống và chết

Giản dị và bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhưng họ đã làm ra đất nước

Trong suốt bốn nghìn năm lịch sử Đất Nước là một cuộc chạy đua tiếp sức không biết mệt mỏi của bao thế hệ người Việt Nam. Cái mà họ truyền cho nhau, tiếp sức cho nhau đó là ngọn đuốc sự sống của dân tộc Việt Nam.

Mỗi thế hệ chạy một quãng đường và trao lại cho thế hệ kế tiếp. Cứ như thế, đất nước được hình thành và phát triển bởi vô số những con người vô danh. Chính họ là người gìn giữ và lưu truyền cho các thế hệ Việt Nam mọi giá trị văn hoá vật chất cũng như tinh thần

Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng

Họ truyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi

Họ truyền giọng điệu mình cho con tập nói

Họ gánh theo tên xã tên làng trong mỗi chuyến di dân…

Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái trái

Vâng ! Suốt bốn nghìn năm lịch sử, không ai còn nhớ mặt , nhớ tên những người anh hùng vô danh. Nhưng chính họ đã làm nên, lưu giữ và truyền lại cho chúng ta những gì họ có. Bốn nghìn lớp người ấy đã làm nên tất cả : Từ hạt lúa với nền văn minh lúa nước, ngọn lửa tạo nên bước tiến của loài người, đến những của cải tinh thần quý báu như phong tục tập quán, giọng nói cha ông, tên làng tên xã…Họ đã truyền lại tất cả, để đất nước này mãi là đất nước của nhân dân Và với cách nhìn mới mẻ ấy, nhà thơ giúp chúng ta thấy được sự gắn bó máu thịt giữa số phận cá nhân với vận mệnh chung của cộng đồng của đất nước. Từ đó nhà thơ đặt ra trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với đất nước

Em ơi em Đất nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên đất nước muôn đời

Để làm nổi bật tư tưởng Đất Nước của nhân dân, Nguyễn Khoa Điềm đã sử dụng đậm đặc chất liệu dân gian. Ông đã chọn lọc những cái tiêu biểu nhất, có ý nghĩa nhất. Và quan trọng hơn là nhà thơ đã chế biến nó, vận dụng nó một cách linh hoạt sang tạo vào lời thơ của mình.

Vì vậy , những yếu tố của văn hóa, văn học dân gian ở đây đã hòa nhập khá tự nhiên với cách diễn đạt và tư duy hiện đại, tạo ra mầu sắc thẩm mĩ vừa quen thuộc, vừa mới lạ. Đó chính là đóng góp quan trọng của giọng thơ Nguyễn Khoa Điềm trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam

Hai bài thơ hai phong cách hai điểm nhìn khác nhau: Một quê hương cách mạng tình nghĩa, anh hùng; một Đất Nước của Nhân Dân của ca dao thần thoại. Nhưng cả hai bải thơ đều thể hiện sinh động cảm hứng về một đất nước giàu đẹp, một đất nước gian nan vất vả, nhưng cũng là một đất nước của nhân dân anh hùng tình nghĩa. Những nét chung và riêng như ta đã phân tích ở trên làm cho Đất nước trong thơ trở nên phong phú đa dạng lấp lánh sắc màu hơn và vì thế nó càng hấp dẫn người đọc. Bởi nó đã chạm đến phần tình cảm thiêng liêng nhất của mỗi con người.

Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc (mẫu 3)

Nguyễn Đình Thi là một nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Ông đã để lại cho đời nhiều tác phẩm có giá trị như "Đất nước", "Bài thơ Hắc Hải"... Trong đó, "Đất nước" được coi là một trong những kiệt tác của Nguyễn Đình Thi. Bài thơ này thể hiện rõ nét tình yêu quê hương, đất nước của ông. Tố Hữu cũng là một nhà thơ lớn của dân tộc ta. Các sáng tác của ông luôn gắn liền với vận mệnh của đất nước. Một trong số đó phải kể đến "Việt Bắc".

Tác phẩm này ra đời vào năm 1954 khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi. Nó ca ngợi công lao to lớn của nhân dân Việt Bắc đã góp phần làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Cả hai bài thơ đều mang đậm chất trữ tình cách mạng. Tuy nhiên, mỗi bài thơ lại có những đặc sắc riêng biệt. Về mặt nội dung, cả hai bài thơ đều thể hiện lòng yêu nước sâu sắc của các tác giả. Nguyễn Đình Thi viết về đất nước trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đất nước hiện lên trong tâm trí ông là một đất nước đau thương nhưng anh dũng, kiên cường. Tố Hữu thì viết về Việt Bắc - nơi đã từng là căn cứ địa vững chắc của cách mạng. Việt Bắc hiện lên trong thơ ông là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử. Về mặt nghệ thuật, cả hai bài thơ đều sử dụng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc nhưng giàu sức gợi hình, gợi cảm. Nguyễn Đình Thi sử dụng nhiều biện pháp tu từ như ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ... để tạo nên những câu thơ giàu sức biểu cảm. Tố Hữu cũng sử dụng nhiều biện pháp tu từ tương tự để khắc họa vẻ đẹp của thiên nhiên và con người Việt Bắc.

Có thể nói, "Đất nước" và "Việt Bắc" là hai bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ của Nguyễn Đình Thi và Tố Hữu. Mỗi bài thơ đều có những nét độc đáo riêng, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam.

Nghị luận so sánh, đánh giá bút pháp và cảm hứng nghệ thuật trong Cảm hứng về đất nước trong Đất nước và Việt Bắc (mẫu 4)

Vẻ đẹp của đất nước từ lâu đã hiện hữu trong dòng chảy bất tận của văn học dân tộc. Ở đề tài thiêng liêng này, nhiều nghệ sĩ đã “nhặt những chữ của đời mà góp nên trang” từ chính mảnh đất được bồi đắp, nuôi dưỡng bởi biết bao thế hệ anh dũng hi sinh, cống hiến để bảo vệ và dựng xây non sông. Sự tận tụy trong hành trình sáng tác ấy của mỗi nhà văn, nhà thơ không phải là sự gượng ép để chạy theo nhịp điệu thời đại, mà xuất phát từ tình yêu chân thành, từ nỗi niềm tha thiết dành cho quê hương, để từ đó dáng hình đất nước được hiện lên một cách tự nhiên và sống động nhất. Trong mạch nguồn tình cảm ấy, bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu và “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi đã trở thành những tiếng thơ đặc biệt, khắc họa đậm nét cảm hứng về Tổ quốc.

Nhắc đến nhà thơ Tố Hữu, người ta nhớ ngay đến một tiếng thơ mang chất trữ tình chính trị sâu sắc với ngòi bút hướng đến những vấn đề của đất nước và lịch sử dân tộc. Trong đó, bài thơ “Việt Bắc” đã thể hiện trọn vẹn phong cách sáng tác của Tố Hữu và màu sắc dân tộc đậm đà thường thấy trong thơ ông. Được viết vào tháng 10 năm 1954 – thời điểm Trung ương Đảng quyết định rời chiến khu Việt Bắc và về lại Thủ đô, bài thơ từ đó được viết bằng nỗi nhớ nhung da diết của con người đã từng chiến đấu, gắn bó máu thịt nơi mảnh đất nghĩa tình. Còn với nhà thơ Nguyễn Đình Thi, bài thơ “Đất nước” chính là minh chứng rõ nét cho hồn thơ đầy phóng khoáng với những suy tư, chiêm nghiệm đặc biệt dành cho đất nước và con người Việt Nam. Đây là tác phẩm được viết trong suốt quãng thời gian kháng chiến chống Pháp (1948 – 1955) đầy gian khổ mà quật cường của nhân dân ta. Chính sự chắp nối ấy đã giúp Nguyễn Đình Thi mang đến chiều sâu đặc biệt cho hình ảnh đất nước khi được viết bằng niềm tự hào dành cho dân tộc, nhân dân.

Đề tài về đất nước trở thành dòng chảy cảm hứng mạnh mẽ để Nguyễn Đình Thi và Tố Hữu đặt bút mà viết nên thơ. Cả hai bài thơ đều có sự gặp gỡ trong cảm hứng sử thi. Ở đó, đất nước được khắc họa với quá trình chiến đấu trong lịch sử dân tộc, trở nên vững vàng bởi có sức mạnh đoàn kết toàn dân. Đất nước dù có chìm trong khói lửa bom đạn vẫn ngời sáng hình ảnh nhân dân chiến đấu không ngừng nghỉ để giành lại độc lập. Nơi chiến khu kháng chiến, nhà thơ Tố Hữu đã nhìn thấy được khí thế anh dũng của đội quân đang tiến tới chiến trường:

“Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung”

hay

“Dân quân đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay”

Trong màn đêm mịt mù khói sương, người ta vẫn có thể nhìn thấy bóng dáng hào hùng của những người chiến sĩ ra trận, tiếng “rầm rập” đầy mạnh mẽ của đoàn quân đang tiến về phía trước. Hòa chung với không khí ấy, những nam nữ dân công cũng bước vào trận chiến với quyết tâm bảo đảm vũ khí, thuốc men, lương thực,… cho tiền tuyến. Cuộc chiến đấu của ta là cuộc chiến đấu phát huy trọn vẹn sức mạnh của toàn dân bởi ở đó, từng “bước chân” cũng mang âm hưởng quật cường, mỗi con đường tiến bước đều được soi rạng bởi ngọn lửa của lí tưởng bừng sáng nơi trái tim nhân dân. Còn với Nguyễn Đình Thi, bom đạn có hề gì với sức mạnh của nhân dân:

“Súng đạn chúng bay không bắn được

Lòng dân ta yêu nước thương nhà!”

hay

“Ôm đất nước những người áo vải

Đã đứng lên thành những anh hùng.”

Sự tàn bạo, áp bức của kẻ thù có lớn đến đâu, vẫn phải khuất phục trước sức mạnh vô hình của “Lòng yêu nước thương nhà”, của tinh thần đoàn kết nơi nhân dân. Khi ấy, mỗi người dân – dẫu chỉ là những con người “áo vải” bình thường nhưng khi hòa vào không khí chung của dân tộc, đều là “những anh hùng” xông pha trên mọi trận địa. Tầm vóc của đất nước trở nên to lớn bởi được đi cùng với tầm vóc của con người – với tình yêu nước của nhân dân trở thành sức mạnh vô song chiến đấu với những vũ khí tối tân nhất; với ý chí quật cường để sẵn sàng “ôm”, gắn bó máu thịt với đất nước. Nguyễn Đình Thi, đứng giữa mùa thu độc lập nhưng tâm tưởng về những năm tháng quá khứ vẫn luôn âm vang mạnh mẽ:

“Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về!”

Tiếng nói của lịch sử, của những chiến công hiển hách mà cha ông ta đã tạo nên vẫn chưa từng bị lãng quên. “Rì rầm trong tiếng đất”, vang vọng nơi mỗi tấc đất của dân tộc vẫn luôn là sự hi sinh, là máu xương của thế hệ đi trước đã hóa thành núi sông để nhắc nhở thế hệ sau về quá khứ đầy tự hào của dân tộc.

Bên cạnh đó, đất nước trong “Việt Bắc” và “Đất Nước” đều chứa chan cảm hứng lãng mạn khi cho thấy vẻ đẹp của lí tưởng cách mạng, niềm tin vào tương lai tươi sáng. Những năm tháng chiến đấu dẫu nhiều khó khăn nhưng không hề u sầu, con người dẫu bị bủa vây bởi muôn trùng gian khổ cũng không quên gửi niềm tin về một ngày đất nước giành lại hòa bình. Trong bài thơ “Việt Bắc”, dẫu đất nước phải đi qua biết bao nhiêu “đêm thăm thẳm sương dày” thì từng chuyến xe cứ băng băng tiến về phía trước, những người chiến sĩ luôn tràn đầy tinh thần lạc quan bởi:

“Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”

hay

“Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan”

Dẫn đường cho con người, cho đất nước lúc bấy giờ chính là ánh sáng, “ánh sao” của lí tưởng cao đẹp, của niềm tin vào tương lai tươi sáng, về “ngày mai” độc lập tự do của dân tộc. Còn trong “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi, ta bắt gặp khí thế sục sôi ngay trong tâm tưởng của những con người yêu nước khi dân tộc chìm vào khói lửa chiến tranh:

“Trán cháy rực nghĩ trời đất mới

Lòng ta bát ngát ánh bình minh.”

hay

“Nước Việt Nam từ máu lửa

Rũ bùn đứng dậy sáng lòa.”

Con người trong những đêm ngày chiến đấu gian khổ chưa từng nghĩ đến sự bỏ cuộc, ở họ vẫn luôn là tâm thế “nghĩ tới trời đất mới”, với tâm hồn sục sôi khát vọng chiến đấu mà hướng tới “bát ngát ánh bình minh”. Câu thơ như vẽ nên trước mắt người đọc hình ảnh đất nước luôn kiên cường trong khói lửa bom đạn mà ở đó, nhân dân luôn phấp phới một hi vọng về ngày đất nước “rũ bùn” vươn lên độc lập, tự do.

Thế nhưng, ta vẫn hiểu rằng “Nghệ thuật là lĩnh vực của sự độc đáo” mà nhà thơ Nguyễn Đình Thi và nhà thơ Tố Hữu đều mang đến những nét vẽ rất riêng cho bức tranh về đất nước. Trong sáng tác của mình, Tố Hữu miêu tả đất nước trong không gian cụ thể, giàu tính địa phương của mảnh đất Việt Bắc – nơi nhà thơ đã gắn bó máu thịt trong những năm tháng chiến đấu. Khung cảnh thiên nhiên vì thế hiện lên trong cái nhìn đầy tỉ mỉ mà ở đó, mọi cảnh vật đều xuất hiện một cách độc đáo, riêng biệt dưới đôi mắt quan sát tỉ mỉ của Tố Hữu. Đó là sự luân chuyển của bốn mùa Đông – Xuân – Hạ – Thu: “Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi”, “Ngày xuân mơ nở trắng rừng”, “Ve kêu rừng phách đổ vàng”, “Rừng thu trăng rọi hòa bình”. Không để sự lạnh lẽo, cô liêu, đầy khắc nghiệt vốn có len lỏi vào trong trang thơ của mình, mùa đông trên mảnh đất Việt Bắc hiện lên với mọi đường nét, sắc màu tươi tắn, rực rỡ nhất. Sắc xanh của của những cánh rừng, màu đỏ tươi của hoa chuối đã phủ lên không gian một sức sống đặc biệt. Đó còn là mùa xuân với sắc trắng của hoa mơ – loài hoa đặc trưng nơi thiên nhiên vùng cao khiến cả khu rừng được khoác một lớp áo mới đầy nhựa sống mà nhẹ nhàng, nên thơ. Khác với khung cảnh mơ màng ấy, mùa hè chào đón Việt Bắc với tiếng ve âm vang và màu vàng của rừng phách. Bức tranh mùa hạ không phải một không gian tĩnh tại mà sống động, tươi vui hơn bao giờ hết bởi sự đánh thức của tiếng ve: tiếng ve vang lên tới đâu, thiên nhiên chuyển mình đến ấy – rừng phách những ngày cuối xuân mới đồng loạt trổ vàng rực rỡ. Đến mùa thu, ánh trăng tỏa rạng mang đến vẻ đẹp bình yên, thơ mộng; tưới mát cho tâm hồn con người những xúc cảm dịu nhẹ, mát lành để vững vàng hơn trước mưa bom lửa đạn. Nhà thơ cũng mang một nỗi nhớ dành cho những địa danh lịch sử như Tân Trào, Hồng Thái; cho vẻ đẹp dung dị của mảnh đất Tây Bắc với mái đình, cây đa.

Khác với Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi không miêu tả những hình ảnh thiên nhiên và con người quen thuộc nơi một vùng đất cụ thể, mà quan sát đất nước với cái nhìn đi vào chiều rộng không gian: từ vẻ đẹp của thiên nhiên đến hình ảnh những năm tháng chiến tranh và vẻ đẹp của dân tộc. Đó là một mùa thu Hà Nội đầy thi vị, trong sáng nhưng cũng thoáng mang nét trầm tư trong nỗi hoài niệm của thi sĩ. Bức tranh mùa thu đánh thức mọi giác quan, cảm xúc của con người với hương cốm mới, cái chớm lạnh của buổi sáng đầu mùa hay hơi may xao xác những con phố. Không gian nghệ thuật ấy được nhà thơ chuyển dịch sang một không gian toàn cảnh: quang cảnh đất nước của mùa thu độc lập. Ở đó, không còn khói lửa bom đạn, chỉ thấy dáng hình thiên nhiên tươi sáng, đầy sức sống được miêu tả trong chiều kích rộng lớn:

“Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói cười thiết tha!

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta

Những cánh đồng thơm mát

Những ngả đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa”

Nguyễn Đình Thi mang đến một loạt hình ảnh để khắc họa bức tranh thiên nhiên toàn cảnh với núi đồi, trời thu, cánh đồng, những ngả đường, những dòng sông. Tất cả đều gợi lên diện mạo mới tươi sáng, tràn đầy sức sống của đất nước ngày độc lập, thoát ra khỏi những tháng ngày đen tối của ách nô lệ. Dưới ngòi bút của nhà thơ, vạn vật đều in dấu niềm hi vọng mãnh liệt về một thời kì mới của dân tộc: nơi cái “thơm mát” của cánh đồng báo hiệu sự trù phú, yên bình; cái “bát ngát” của những ngả đường mở ra một tương lai tươi sáng; “phù sa” màu mỡ – nơi những dòng sông cũng hứa hẹn sức sống mới. Nhà thơ cũng hướng cái nhìn tới năm tháng đầy gian lao của đất nước với những đêm “rì rầm trong tiếng đất”, những ngày “nắng đốt theo đêm mưa dội”, hiểu được rằng “mỗi bước đường mỗi bước hi sinh”.

Một trong những dấu ấn riêng biệt của cả hai bài thơ còn là sự khác biệt trong thời gian nghệ thuật được miêu tả. Trong bài thơ “Việt Bắc”, thời gian cứ thế trở về với những hoài niệm quá khứ, những năm tháng chiến đấu gian khổ mà hào hùng. Trong tâm trạng lưu luyến, bâng khuâng của người đi – kẻ ở, nỗi nhớ về con người, về không gian, về những ân nghĩa nơi Việt Bắc cứ thế trở thành một dòng chảy cảm xúc tuôn trào. Nhà thơ nhớ về bản làng, về ngày tháng “mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù”. Đặc biệt, người về xuôi làm sao có thể quên được những năm tháng chiến đấu gian khổ mà ấm áp với “miếng cơm chấm muối”, “trám bùi để rụng”? Tố Hữu đã sử dụng vô cùng khéo léo cụm từ “mình đi” – “mình về”:

“Mình đi, có nhớ những ngày

Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù

Mình về, có nhớ chiến khu

Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai”

Để từ đây, mỗi hình ảnh về Việt Bắc hiện lên đều dẫn ta vào thế giới của hoài niệm, của kí ức tràn ngập nghĩa tình Cách mạng. Ngược lại, “Đất nước” lại tập trung khái quát toàn bộ sự vận động của đất nước trong quá trình lịch sử từ hiện tại, quá khứ và hướng tới tương lai. Nguyễn Đình Thi đã miêu tả khung cảnh mùa thu đất nước trong hoài niệm và mùa thu của độc lập, hòa bình với tâm thế hào hứng, vui tươi:

“Mùa thu nay khác rồi

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi”

Đặc biệt, từ điểm nhìn của hiện tại, nhà thơ đã lắng nghe, cảm nhận tiếng vọng của quá khứ, của thế hệ cha ông:

“Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa vọng nói về!”

“Tiếng đất” ở đây không chỉ là âm thanh của núi rừng mà con là tiếng nói của truyền thống dựng nước và giữ nước suốt hàng nghìn năm lịch sử, của cội nguồn văn hóa được vun đắp qua bao năm tháng. Đất nước với lịch sự hào hùng chưa bao giờ bị phai mờ mà luôn có tiếng âm vang của quá khứ – “vọng nói về” để tiếp sức mạnh mẽ cho thế hệ hiện tại và tương lai.

Đặc biệt, đến với “Đất Nước” và “Việt Bắc”, người đọc lại được hòa mình vào khúc ca của cảm xúc, tâm tư với giọng điệu riêng biệt. Với Tố Hữu, mảnh đất đầy ân tình trong những năm tháng chiến đấu khiến nhà thơ luôn dành niềm nhung nhớ, lưu luyến cho con người, cảnh vật nơi đây. Bằng lối xưng hô “mình” – “ta” mang tính chất đối đáp đầy tình tứ; đại từ phiếm chỉ “ai” đầy e ấp đã khiến giọng điệu của bài thơ trở nên thiết tha, sâu lắng mà da diết. Đó là khúc ca của niềm thương, nỗi nhớ tràn ngập trong cả bài thơ:

“Ta về, ta nhớ những hoa cùng người.”

…

“Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang.”

…

“Nhớ cô em gái hái măng một mình”

“Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung.”

Thể thơ lục bát tạo nên một khúc ca nhịp nhàng của tâm tư, điệp từ “nhớ” được lặp lại nhiều lần thực sự đã khiến bài thơ trở thành một điệp khúc vang vọng lâu bền trong tâm khảm người đọc. Đó là nỗi nhớ của người đi dành cho kẻ ở, cho đồng bào Việt Bắc và cho vùng đất đã trở thành một phần máu thịt nơi tâm hồn. Ẩn sau từng nhịp thơ, đó còn là khúc ca của sự ân tình thủy chung, hòa chung vào mạch nguồn bất tận của dân tộc về đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”.

Đến với “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi, ta cũng thấy thơ thật sự là “âm nhạc của tâm hồn” (Voltaire) khi trải dọc cả bài thơ là khúc giao hưởng trầm lặng của nỗi đau, sự căm thù đến âm hưởng vui tươi của niềm tự hào. Với cảm xúc chủ đạo như vậy, thể thơ tự do đã tạo nên dòng chảy linh hoạt của cảm xúc. Giọng thơ khi thì trầm lắng, suy tư, lúc thì dõng dạc, đầy mạnh mẽ. Nói về những đớn đau mà nhân dân ta phải đối diện, nhà thơ không ngần ngại dùng những động từ mạnh, giàu sức gợi hình hay biện pháp ẩn dụ để khắc hóa chân thực sự tàn ác của quân xâm lược:

“Ôi những cánh đồng quê chảy máu

Dây thép gai đâm nát trời chiều”

hay

“Thằng giặc Tây, thằng chúa đất

Đứa đè cổ, đứa lột da…”

Từ những hình ảnh ẩn dụ như “đè cổ”, “lột da”, “chảy máu” đến động từ mạnh như “đâm nát” đều diễn tả đất nước những năm tháng chiến tranh đầy đau thương mà ở đó, nỗi đau không chỉ là của con người mà còn là nỗi đau của thiên nhiên vạn vật. Đan xen với tiếng thơ đầy căm hờn và giận dữ trước tội ác của quân thù, Nguyễn Đình Thi cũng không ngần ngại cất lên tiếng thơ đầy dõng dạc, hào hùng:

“Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta”

Câu thơ vang lên như một lời khẳng định đầy dứt khoát về chủ quyền, sự độc lập của dân tộc từ vùng trời cho tới mọi tấc đất của non sông. Điệp ngữ “chúng ta” được lặp lại khiến nhịp thơ trở nên dồn dập và sẽ là gì nếu không phải là tiếng ca của sự niềm tự hào khi cảnh sắc đất nước được hồi sinh? Hàng loạt các từ ngữ bày tỏ trạng thái, cảm xúc như “đứng vui”, “nói cười”, “thiết tha” không chỉ thổi sự tươi mới vào thiên nhiên mà còn nói thay cho sự phấn khởi của lòng người.

Có thể thấy, điểm tương đồng giữa hai bài thơ được tạo nên là bởi cả Tố Hữu và Nguyễn Đình Thi đều có một tình yêu đất nước to lớn, một tấm lòng luôn muốn hòa mình vào dòng chảy lịch sử của đất nước. Họ gặp nhau nơi giao điểm của những nhà thơ không để mình đứng ngoài thời cuộc, của những ngòi bút hiểu rằng “Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép” (Chế Lan Viên). Có lẽ vì thế mà cảm hứng về đất nước được khắc họa trọn vẹn trong cuộc sống chiến đấu, những khoảnh khắc gần gũi, yên bình hay vẻ đẹp của con người, thiên nhiên.

Thế nhưng, điều làm nên dấu ấn của cả Nguyễn Đình Thi và Tố Hữu trên thi đàn chính là nhờ phong cách sáng tác độc đáo của mỗi nhà thơ. Mỗi trang thơ của Tố Hữu thường mang âm hưởng của chất trữ tình chính trị sâu sắc, hướng đến những sự kiện lịch sử của dân tộc mang tính dân tộc đậm đà. Trong khi đó, thơ của Nguyễn Đình Thi giàu tính chiêm nghiệm về sự kì diệu của sự sống, của sức mạnh tiềm ẩn trong con người Việt Nam. Với nỗ lực mang đến diện mạo hiện đại cho thơ ca, trang thơ của ông phóng khoáng nhưng vẫn giàu nhạc điệu và “Đất nước” là một trong những bài thơ như thế. Đặc biệt, sự khác biệt về hoàn cảnh sáng tác cũng là điều khiến mỗi tác phẩm mang một âm hưởng riêng. Nếu “Việt Bắc” được sáng tác vào tháng 10 năm 1954, ngay sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thì “Đất nước” được Nguyễn Đình Thi viết trong khoảng thời gian từ 1948 đến 1955 – thời kì kháng chiến chống Pháp diễn ra ác liệt. Vì thế, không khó để thấy được “Việt Bắc” chính là sự tổng kết lại một chặng đường chiến đấu, là kết tinh cho nỗi nhớ, tình cảm sâu đậm của người chiến sĩ khi rời xa mảnh đất đầy ân tình mình gắn bó. Trong khi đó, “Đất nước” lại chính là sự tổng hòa của những cảm xúc tự hào, xao xuyến, sự hồi tưởng những kí ức trưởng thành nơi chiến trường của Nguyễn Đình Thi.

Có thể khẳng định, chính nhờ sự khám phá và cách khắc họa riêng của mỗi nhà thơ mà hình ảnh đất nước được hiện lên với những vẻ đẹp phong phú, được nhìn nhận trong những chiều kích đa dạng của không gian, lịch sử, văn hóa,…. “Việt Bắc” chính là sự lắng kết của hồn thơ Tố Hữu đầy tài hoa mà ở đó, đất nước hiện lên vô cùng gần gũi trong hoài niệm tha thiết về một thời cách mạng nơi mảnh đất ân tình. Những lời thơ của “Đất nước” lại mang đến những chiêm nghiệm về một đất nước trường tồn mạnh mẽ, bất diệt trong dòng chảy của lịch sử, thời đại. Thật không sai khi Xuân Diệu khẳng định “Việt Bắc là đỉnh thơ cao nhất mà Tố Hữu đã bước lên.” và Nguyễn Đình Thi được coi là “cây đại thụ” của nền văn nghệ Cách mạng Việt Nam. Cả hai nhà thơ đã tạo nên những dấu ấn đặc biệt cho thơ ca Cách mạng bấy giờ và gieo vào lòng người đọc những hình dung thật đẹp về đất nước.

Nhà thơ Huy Cận cho rằng mỗi nhà thơ cần:

“Gieo vần như thể tay gieo hạt

Nhịp sống làm nên những nhịp thơ”

Những “hạt” giống từ cuộc đời, từ âm hưởng của thời đại khi được gieo xuống mảnh đất của văn chương sẽ nảy nở thành những vần thơ có sức sống lâu bền. Nhà thơ Tố Hữu qua bài thơ “Việt Bắc” và nhà thơ Nguyễn Đình Thi qua bài thơ “Đất nước” đã viết nên những trang thơ là “nhịp sống” của đất nước, dân tộc bằng ngòi bút đầy tài hoa và độc đáo. Dáng hình của đất nước hiện lên dẫu có những điểm khác biệt nhưng cả “Việt Bắc” và “Đất nước” có lẽ không chỉ còn là tiếng nói, tâm tư cá nhân mà đã hòa vào mạch nguồn rộng lớn của thời đại. Để từ đó, người đọc từ mọi thế hệ vẫn luôn tự hào về Việt Nam thân yêu, luôn khắc sâu hình ảnh một đất nước vượt qua nghìn trùng gian khổ để tỏa sáng trong dòng chảy thời gian…