Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 9 (Chân trời sáng tạo): Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 9: Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

1. Nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh lạnh

- Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Mỹ và Liên Xô bước ra khỏi cuộc chiến với tư cách là những quốc gia mạnh nhất thế giới. Trong những năm 1945-1947, hai nước vẫn cổ duy trì mối quan hệ hợp tác thời chiến. Tuy nhiên, giữa hai nước ngày càng này sinh nhiều bất đồng trong quá trình giải quyết những hậu quả của cuộc chiến:

+ Mỹ và Anh không tán đồng chính sách của Liên Xô là hỗ trợ các đảng cộng sản nắm quyền ở các nước Đông Âu;

+ Liên Xô phản đối Anh và Mỹ chia cắt Đức thành hai nước riêng biệt.

- Tháng 3-1947, phát biểu trước Quốc hội Mỹ, Tổng thống He-ri S. Truman (Harry S. Truman) công bố quan điểm chống lại chủ nghĩa cộng sản. Học thuyết Tru-man đánh dấu sự chuyển hướng sang chính sách đối đầu với Liên Xô của Mỹ.

- Để đối phó, tháng 9-1947, Hội nghị đại biểu Đảng Cộng sản Liên Xô và một số đảng cộng sản châu Âu đã họp tại Sa-ra-ke Pô-re-ba (Ba Lan). Trong bản báo cáo tình hình thế giới sau chiến tranh, đại diện cao nhất của phái đoàn Liên Xô là Giờ-đa-nốp (Zhdanov) chính thức tuyên bố thế giới đã chia thành hai phe: phe để quốc chủ nghĩa, chống dân chủ do Mỹ lãnh đạo và phe xã hội chủ nghĩa do Liên Xô làm trụ cột.

- Hậu quả là quan hệ giữa Mỹ và Liên Xô đã rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, được gọi là Chiến tranh lạnh. Trong đó, Mỹ tiến hành chính sách thù địch về mọi mặt chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa. Sự đối đầu giữa hai siêu cường đã dẫn đến cuộc chạy đua vũ trang giữa 2 phe và làm bùng nổ các cuộc chiến tranh cục bộ.

2. Biểu hiện và hậu quả của Chiến tranh lạnh

♦ Trong Chiến tranh lạnh, Mỹ-đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa và Liên đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa luôn ở trong tình trạng đối đầu trên các lĩnh chính trị-quân sự và mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực trên thế giới...

♦ Một số biểu hiện về sự đối đầu giữa các nước tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa:

- Về kinh tế:

+ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thực hiện Kế hoạch Mác-san (1947), Mỹ đầu tư khoảng 13 tỉ USD cho 16 nước Tây Âu phục hồi kinh tế.

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Hội đồng Tượng trợ kinh tế-SEV (1949), thúc đẩy sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa.

- Về chính trị-quân sự:

+ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương-NATO (1949); Chế tạo thành công bom nguyên tử (1945). Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958),...

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955); Chế tạo thành công bom nguyên tử (1949). Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957),....

- Trong thời kì Chiến tranh lạnh, các cuộc chiến tranh cục bộ giữa các nước theo hai phe diễn ra ở nhiều khu vực như Đông Nam Á, Đông Bắc Á, Trung Đông,...

3. Hậu quả của Chiến tranh lạnh

- Chiến tranh lạnh đã tạo nên một thế giới luôn trong tình trạng căng thẳng, có lúc đứng trước nguy cơ bùng nổ chiến tranh hạt nhân.

- Mỹ và Liên Xô dồn nguồn lực đất nước để chạy đua vũ trang dẫn đến chi phí quốc phòng tăng cao.

- Các cuộc chiến tranh cục bộ còn cướp đi sinh mạng của hàng triệu con người, gây đau thương cho nhiều quốc gia, dân tộc.

- Chiến tranh lạnh kéo dài hơn 40 năm, chấm dứt vào năm 1989.

Trắc nghiệm: Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Nhận xét nào sau đây không đúng về Chiến tranh lạnh?

A. Cuộc chạy đua vũ trang giữa hai phe lôi kéo nhiều nước tham gia.

B. Các cường quốc trên thế giới vẫn giữ vai trò chi phối quan hệ quốc tế.

C. Là cuộc chiến giữa hai phe giằng co, dai dẳng, không phân thắng bại.

D. Các cuộc chiến tranh cục bộ là sự xung đột trực tiếp giữa Xô và Mỹ.

Câu 2. Mĩ thực hiện kế hoạch Mác-san ngoài việc giúp các nước Tây Âu phục hồi nền kinh tế còn nhằm mục đích nào sau đây?

A. Tạo điều kiện để phục hưng kinh tế châu Âu sau chiến tranh.

B. Thành lập một tổ chức liên kết kinh tế xuyên lục địa.

C. Tập hợp các nước Tây Âu vào liên minh kinh tế với Mĩ.

D. Thành lập liên minh quân sự chống Liên Xô và các nước Đông Âu.

Câu 3. Để tiến hành Chiến tranh lạnh với Liên Xô, Mỹ và các cường quốc đã không thực hiện biện pháp nào sau đây?

A. Tiến hành chiến tranh thương mại Mỹ - Trung .

B. Thành lập các khối quân sự trên thế giới.

C. Tăng cường đầu tư phát triển quân sự.

D. Đàn áp phong trào giải phóng dân tộc thế giới.

Câu 4. Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nửa đầu những năm 70 của thế kỉ XX, mối quan hệ giữa Mỹ và Liên Xô là

A. đồng minh chiến lược.

B. hợp tác toàn diện.

C. đối đầu căng thẳng.

D. đối tác chiến lược.

Câu 5. Trong thời kì Chiến tranh lạnh, nước nào ở châu Âu được xem là tâm điểm đối đầu giữa hai cực Xô - Mỹ?

A. Anh.

B. Đức.

C. Italia.

D. Hà Lan.

Câu 6. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Mỹ đã không thực hiện chính sách nào đối với Việt Nam?

A. Thiết lập và hỗ trợ chính quyền tay sai thân Mỹ ở miền Nam.

B. Đưa quân đội trực tiếp giúp Pháp tiến hành chiến tranh.

C. Tiến hành chiến tranh xâm lược để chia cắt Việt Nam lâu dài.

D. Chống phá công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc.

Câu 7. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Mỹ đã

A. góp phần hòa giải những xung đột trên bán đảo Triều Tiên.

B. viện trợ và trực tiếp tham gia vào chiến tranh ở Triều Tiên.

C. yêu cầu hai miền Triều Tiên ký hiệp định đình chiến năm 1953.

D. ủng hộ quá trình hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên.

Câu 8. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, để tập hợp lực lượng chống lại Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, Mỹ đã

A. thành lập Liên minh châu Âu ở Tây Âu.

B. thực hiện kế hoạch Mác-san, thành lập NATO.

C. thành lập Liên minh vì tiến bộ ở Mĩ La-tinh.

D. thành lập khối quân sự SEATO ở Đông Nam Á.

Câu 9. Nội dung nào sau đây là điểm tương đồng giữa hai cuộc Chiến tranh thế giới và Chiến tranh lạnh trong thế kỉ XX?

A. Xuất phát từ mâu thuẫn giữa Mỹ và Liên Xô.

B. Lôi cuốn nhiều quốc gia tham gia vào.

C. Diễn ra quyết liệt, trên nhiều lĩnh vực.

D. Đức là thế lực chính gây ra cuộc chiến tranh.

Câu 10. Nguyên nhân khách quan nào sau đây buộc Mỹ và Liên Xô phải chấm dứt Chiến tranh lạnh?

A. Sự tan rã của Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV).

B. Sự vươn lên mạnh mẽ của Tây Âu và Nhật Bản.

C. Những tổn thất nặng nề trong cuộc chạy đua vũ trang.

D. Sự phát triển mạnh mẽ của phong trào Không liên kết.

Câu 11. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, quốc gia nào sau đây không không chịu tác động trực tiếp của Chiến tranh lạnh?

A. Đức.

B. Nhật Bản.

C. Việt Nam.

D. Triều Tiên.

Câu 12. Nội dung nào sau đây phản ánh điểm khác biệt cơ bản giữa Chiến tranh lạnh với Chiến tranh thế giới thứ hai?

A. Diễn ra trên mọi lĩnh vực từ kinh tế đến chính trị, tư tưởng, văn hoá.

B. Diễn ra căng thẳng, quyết liệt, phân chia được thắng lợi.

C. Diễn ra căng thẳng quyết liệt giữa hai khối quân sự đối lập.

D. Tính chính nghĩa thuộc về các lực lượng yêu chuộng hoà bình.

Câu 13. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Mỹ và Liên Xô đều

A. có liên minh quân sự ngoài khu vực.

B. phóng thành công vệ tinh nhân tạo.

C. mở rộng hơn nữa hệ thống thuộc địa.

D. thu hẹp phạm vi ảnh hưởng ở châu Âu.

Câu 14. Sự ra đời tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (1949) và tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955) là hệ quả trực tiếp của

A. xung đột vũ trang giữa Tây Âu và Đông Âu.

B. xu thế liên kết quân sự trên thế giới.

C. xu thế toàn cầu hóa trên thế giới.

D. cuộc Chiến tranh lạnh do Mỹ phát động.

Câu 15. Nội dung nào sau đây không phản ánh bối cảnh dẫn tới Chiến tranh lạnh?

A. Mỹ công khai thực hiện Chiến lược toàn cầu.

B. Trật tự thế giới hai cực Ianta đang dần hình thành.

C. Liên Xô giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu.

D. Cách mạng khoa học – kỹ thuật hiện đại bùng nổ mạnh mẽ.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi. Đọc đoạn tư liệu sau:

Tháng 3 năm 1947, Tổng thống Mỹ Truman đã đọc diễn văn trước Quốc hội Mỹ, chính thức đưa ra "học thuyết Truman". Theo Truman thì các nước Đông Âu "vừa mới bị Cộng sản thôn tính" và những đe doạ tương tự đang diễn ra trên nhiều nước khác. Ở châu Âu, ở Italia, Pháp và cả ở Đức nữa. Vì vậy, Mỹ phải đứng ra "đảm nhiệm sứ mạng lãnh đạo thế giới tự do", phải giúp đỡ các dân tộc trên thế giới chống lại "sự đe doạ" của chủ nghĩa Cộng sản, chống lại sự "bành trướng" của nước Nga giúp đỡ bằng mọi biện pháp kinh tế, quân sự. Tổng thống Mỹ Truman đã phát động "cuộc Chiến tranh lạnh" chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa”.

(Vũ Dương Ninh, Một số chuyên đề lịch sử thế giới, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002, tr.303-304)

a. Mỹ là nước phát động Chiến tranh lạnh nên mang tính phi nghĩa.

b. Mỹ muốn ngăn chặn sự bành trướng của chủ nghĩa xã hội trên thế giới.

c. Học thuyết Truman đã khởi đầu cho tình trạng Chiến tranh lạnh.

d. Học thuyết Truman đã chính thức xác lập trật tự thế giới hai cực Ianta.