Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 4 (Chân trời sáng tạo): Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 4: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)

1. Nguyên nhân bùng nổ

- Sự phát triển không đồng đều về kinh tế và chính trị giữa các nước tư bản trong thời đại đế quốc chủ nghĩa đã làm so sánh lực lượng giữa các nước thay đổi căn bản, khiến cho sự phân chia thế giới theo hệ thống Vécxai - Oasinhtơn không còn phù hợp.

- Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 làm sâu sắc thêm những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản, tạo điều kiện cho các thế lực phát xít lên cầm quyền ở Đức, Italia và Nhật Bản. Các thế lực phát xít là thủ phạm gây ra chiến tranh.

- Chính sách thỏa hiệp, nhượng bộ của các nước phương Tây nhằm chĩa mũi nhọn chiến tranh về phía Liên Xô đã tạo điều kiện cho phe phát xít gây chiến.

2. Những diễn biến chính

- Giai đoạn 1. Chiến tranh bùng nổ và lan rộng ra toàn thế giới (1939-1941)

+ Sau khi xâm chiếm Ba Lan, tháng 5-1940, quân Đức tổng tấn công ở mặt trận phía Tây với thế áp đảo, chiếm Hà Lan, Bi, Lúc-xăm-bua, Pháp, Đan Mạch và Na uy. Sau đó, Đức cố gắng đánh bại Anh nhưng bất thành. Ở Bắc Phi, phát xít Italia ồ ạt tấn công Ai Cập.

+ Ngày 22-6-1941, Đức tấn công Liên Xô. Trận chiến khốc liệt nhất đã diễn ra ở thành phố Lê-nin-grát và ngoại ô Mát-xcơ-va.

+ Trong lúc Đức đang thắng thế ở châu Âu, Nhật Bản mở rộng xâm lược Trung Quốc, chiếm đóng toàn bộ vùng Đông Nam Á. Ngày 7-12-1941, Nhật Bản bất ngờ cho máy bay tấn công hạm đội Mỹ tại Trân Châu Cảng ở Haoai. Mỹ từ bỏ chính sách biệt lập bắt đầu tham chiến. Chiến tranh lan rộng trên toàn bộ châu Âu, Bắc Phi và vùng châu Á-Thái Bình Dương.

- Giai đoạn 2. Quân Đồng minh phản công, chiến tranh kết thúc (1942 -1945)

+ Ngày 1-1-1942, tại Oa-sinh-tơn, 26 quốc gia (đứng đầu là Liên Xô, Mỹ, Anh) đã kí bàn Tuyên ngôn Liên hợp quốc chống chủ nghĩa phát xít. Khối Đồng minh chính thức ra đời.

+ Từ tháng 11-1942 đến tháng 2-1943, Liên Xô phản công và giành thắng lợi quan trọng trong trận Xta-lin-grát. Từ đây, Hồng quân Liên Xô và phe Đồng minh bắt đầu chuyển sang thế tấn công quân phát xít trên khắp các mặt trận.

+ Ở châu Âu:

▪ Tháng 9-1943, phát xít I-ta-li-a đầu hàng.

▪ Ngày 6-6-1944, quân Đồng minh mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu, đổ bộ vào Noóc-măng-đi, giải phóng nước Pháp.

▪ Ở mặt trận phía đông, cuối năm 1944, quân đội Liên Xô đẩy lùi quân Đức ra khỏi lãnh thổ, tiến quân giải phóng các nước Đông Âu, rồi tiến vào Đức.

▪ Từ ngày 16-4 đến ngày 9-5-1945, Hồng quân Liên Xô tiến hành chiến dịch Béc-lin, đánh bại và buộc Đức đầu hàng không điều kiện.

+ Ở mặt trận châu Á -Thái Bình Dương:

▪ Ngày 8-8-1945, Liên Xô tiến đánh hơn 1 triệu quân Nhật tại vùng Đông Bắc Trung Quốc.

▪ Ngày 6 và 9-8-1945, Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki của Nhật.

▪ Ngày 15-8-1945, Nhật Bản đầu hàng không điều kiện. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc

3. Hậu quả

- Chiến tranh thế giới thứ hai đã gây ra hậu quả nặng nề về sinh mạng và vật chất đối với toàn nhân loại.

+ Lôi cuốn 76 quốc gia vào vòng khói lửa.

+ Khiến hơn 60 triệu người chế, 90 triệu người bị thương.

+ Phá hủy hàng triệu làng mạc, thành phố, nhà máy, xí nghiệp,…

+ Thiệt hại về vật chất ước tính khoảng 4000 tỉ USD, bằng tất cả các cuộc chiến tranh của 1000 năm trước cộng lại.

4. Nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của chiến thắng chủ nghĩa phát xít

- Nguyên nhân thắng lợi

+ Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh phi nghĩa do phe phát xít gây ra, đồng thời là cuộc chiến tranh chính nghĩa của phe Đồng minh, của các dân tộc bị phát xít chiếm đóng và của các lực lượng tiến bộ trên toàn thế giới.

+ Các dân tộc, toàn thể nhân loại tiến bộ luôn đoàn kết, kiên cường, sát cánh cùng lực lượng Đồng minh chiến đấu vì nền hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội...

+ Tinh thần chiến đấu và ý chí kiên cường của quân đội các nước Đồng minh, đặc biệt là của Hồng quân Liên Xô là một nhân tố quan trọng góp phần làm nên thắng lợi.

- Ý nghĩa

+ Giúp nhân loại thoát khỏi thảm hoạ của chủ nghĩa phát xít, tạo nên bước chuyển biến căn bản của tình hình thế giới sau chiến tranh: sự ra đời của hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa, tương quan giữa các nước tư bản chủ nghĩa thay đổi,...

+ Tạo điều kiện cho phong trào giải phóng dân tộc, phong trào vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ xã hội phát triển.

Trắc nghiệm: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Nội dung nào dưới đây là nhân tố trực tiếp tác động đến sự bùng nổ cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai (1939- 1945)?

A. Cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933.

B. Những mâu thuẫn trong trật tự Vécxai - Oasinhtơn.

C. Sự phát triển không đồng đều giữa các nước tư bản.

D. Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa.

Câu 2. Nhận xét nào dưới đây là đúng về trật tự thế giới Vécxai - Oasinhtơn được hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ nhất?

A. Quan hệ giữa các cường quốc trên thế giới là bền chặt vì gắn bó quyền lợi với nhau.

B. Có sự tham gia đóng góp tích cực của Liên Xô nên ngày càng mạng tính dân chủ.

C. Chứa đựng nhiều mâu thuẫn, bất ổn và dẫn tới cuộc chiến tranh thế giới mới.

D. Thể hiện rõ sự mâu thuẫn về phương thức sản xuất giữa các cường quốc trên thế giới.

Câu 3. Nội dung nào sau đây không phải là lý do khiến phát xít Đức quyết định mở cuộc tấn công vào Liên Xô tháng 6-1941?

A. Nhu cầu về nguồn dầu mỏ phục vụ cho chiến tranh.

B. Cứu nguy cho quân Đức ở mặt trận phía Tây.

C. Phát xít Đức muốn thôn tính toàn bộ châu Âu.

D. Do sự đối lập về ý thức hệ giữa Đức và Liên Xô.

Câu 4. Trong những năm 30 của thế kỉ XX, trên thế giới không xuất hiện mâu thuẫn gay gắt nào sau đây?

A. Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa phát xít với chủ nghĩa xã hội.

B. Mâu thuẫn giữa thuộc địa kiểu cũ và thuộc địa kiểu mới.

C. Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc với chủ nghĩa phát xít.

D. Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc với chủ nghĩa xã hội.

Câu 5. Nhân tố khách quan nào dưới đây làm cho Đức không thực hiện được kế hoạch đổ bộ vào nước Anh năm 1940?

A. Quân đội Đức đã suy yếu do chiến tranh kéo dài.

B. Liên Xô đã tuyên chiến với Đức ở mặt trận phía Đông.

C. Anh có ưu thế về không quân và hải quân so với Đức.

D. Anh nhận được viện trợ vũ khí của nước Mỹ.

Câu 6. Chính phủ các nước Anh, Pháp, Mỹ lại có thái độ nhượng bộ các lực lượng phát xít trong những năm 30 của thế kỷ XX vì

A. muốn thành lập một liên minh quân sự để xâm lược Liên Xô.

B. lo sợ trước sức mạnh về không quân và hải quân của phát xít.

C. muốn đẩy lò lửa của chiến tranh phát xít về phía Liên Xô.

D. muốn tập trung lực lượng giải quyết mâu thuẫn trong nước.

Câu 7. Chiến thắng Mátxcơva năm 1941 của nhân dân Liên Xô có ý nghĩa nào sau đây?

A. Đánh bại hoàn toàn ý chí xâm lược Liên Xô của phát xít Đức.

B. Buộc phát xít Đức phải rút lui về sào huyệt cuối cùng ở Béclin.

C. Làm cho Chiến tranh thế giới thứ hai lan rộng khắp thế giới.

D. Làm cho kế hoạch chiến tranh chớp nhoáng bị phá sản.

Câu 8. Trong giai đoạn đầu cuộc chiến tranh (1939-1941), Đức luôn dùng chiến thuật “đánh nhanh thắng nhanh” nhằm mục đích nào sau đây?

A. Chiếm giữ hệ thống không quân và hải quân của các nước.

B. Giảm thiểu tổn thất về người, quân sự và tài chính.

C. Giữ gìn cơ sở vật chất kỹ thuật trình độ cao ở châu Âu.

D. Tránh lâm vào mâu thuẫn giữa tập trung và phân tán.

Câu 9. Sự ra đời của Mặt trận Đồng minh (1942) đã

A. đánh dấu chuyển biến tích cực trong quan hệ Xô- Mỹ.

B. phản ánh sự tương đồng về sức mạnh quân sự giữa Liên Xô và Mỹ.

C. đưa cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết.

D. thể hiện vai trò lịch sử tích cực của Quốc tế Cộng sản.

Câu 10. Chiến trường chính của Chiến tranh thế giới thứ hai không diễn ra ở châu lục nào?

A. Châu Âu.

B. Châu Á.

C. Châu Phi.

D. Châu Mỹ.

Câu 11. Quốc gia nào sau đây là một trong những trụ cột của Mặt trận Đồng minh chống phát xít thành lập năm 1942.

A. Hà Lan.

B. Pháp.

C. Na Uy.

D. Anh.

Câu 12. Nội dung nào sau đây là bối cảnh ra đời của mặt trận Đồng minh chống pháp xít năm 1942?

A. Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai đang bước vào giai đoạn kết thúc.

B. Cuộc diện của cuộc chiến tranh đang nghiêng hẳn về phe Đồng minh.

C. Liên Xô tham chiến làm thay đổi căn bản tính chất của chiến tranh.

D. Mỹ vẫn đứng trung lập, buôn bán vũ khí cho cả hai bên tham chiến.

Câu 13. Để tấn công Liên Xô vào năm 1941, quân Đức đã sử dụng kế hoạch nào sau đây?

A. Kế hoạch vừa đánh vừa đàm phán.

B. Kế hoạch “chiến tranh kì quặc”.

C. Kế hoạch “chiến tranh chớp nhoáng”.

D. Kế hoạch đánh chắc, tiến chắn.

Câu 14. Trong gian đoạn đầu của chiến tranh, cuộc tấn công của nước Đức vào quốc gia nào không thành công?

A. Pháp.

B. Anh.

C. Ba Lan.

D. Tiệp Khắc.

Câu 15. Nội dung nào sau đây phản ánh đường lối đối ngoại của chính phủ Mỹ trước các cuộc chiến tranh xâm lược của các nước phát xít trong những năm 30 của thế kỷ XX?

A. Kêu gọi các nước tư bản thành lập một liên minh để tiêu diệt chủ nghĩa phát xít

B. Thực hiện chính sách nhượng bộ phát xít để giữ vững hòa mình ở châu Mỹ.

C. Đề xuất thành lập phe đồng minh để đoàn kết với Liên Xô chống lại phát xít.

D. Ban hành đạo luật trung lập, không can thiệp vào các sự kiện bên ngoài châu Mỹ.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Cho bảng so sánh hai cuộc chiến tranh thế giới:

a. Theo bảng số liệu trên, cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai có thiệt hại về vật chất lớn hơn rất nhiều so với cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất.

b. Cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai lôi cuốn rất nhiều nước tham gia vào vòng chiến.

c. Số người bị thương và chết trong Chiến tranh thế giới thứ hai bằng một phần năm dân số thế giới lúc bấy giờ.

d. Chi phí quân sự trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứ hai rất lớn, chủ yếu lấy từ các nước bại trận.