Người tiêu dùng phải trả thuế gì khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ?

1. Người tiêu dùng phải trả thuế gì khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ?

Người tiêu dùng khi sử dụng hàng hóa và dịch vụ thường phải trả các loại thuế sau:

• Thuế Giá trị gia tăng (VAT): Thuế VAT được áp dụng cho hầu hết các loại hàng hóa và dịch vụ. Mức thuế suất phổ biến là 10% tại Việt Nam, nhưng có thể có các mức khác nhau (0% hoặc 5%) tùy theo loại hàng hóa, dịch vụ.
• Thuế tiêu thụ đặc biệt: Áp dụng cho một số mặt hàng và dịch vụ đặc biệt như rượu, bia, thuốc lá, xăng dầu, ô tô có dung tích lớn, dịch vụ kinh doanh casino, v.v.
• Thuế nhập khẩu: Khi người tiêu dùng mua hàng hóa nhập khẩu, thuế nhập khẩu có thể đã được tính vào giá bán của sản phẩm.

Tùy theo loại hàng hóa và dịch vụ mà các loại thuế này có thể khác nhau.

2. Thuế giá trị gia tăng là gì?

Căn cứ theo quy định tại Điều 2 của Luật Thuế Giá trị gia tăng năm 2008, thuế giá trị gia tăng được định nghĩa như sau:

“Thuế giá trị gia tăng
Thuế giá trị gia tăng là loại thuế tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa và dịch vụ trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Theo định nghĩa, thuế GTGT chỉ áp dụng cho phần giá trị tăng thêm, không tính trên toàn bộ giá trị của hàng hóa và dịch vụ.”

Theo Điều 4 của Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2008, người nộp thuế GTGT bao gồm tổ chức và cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế (gọi là cơ sở kinh doanh) và tổ chức, cá nhân nhập khẩu hàng hóa (gọi là người nhập khẩu).

Tuy nhiên, trên thực tế, thuế GTGT là loại thuế gián thu được cộng vào giá bán hàng hóa và dịch vụ, do người tiêu dùng chi trả khi sử dụng sản phẩm. Do đó, người chịu thuế GTGT thực tế là người tiêu dùng, trong khi người nộp thuế là các cơ sở kinh doanh.

3. Thuế tiêu thụ đặc biệt là gì?

Thuế tiêu thụ đặc biệt là loại thuế gián thu áp dụng cho một số hàng hóa và dịch vụ đặc biệt nhằm điều chỉnh tiêu dùng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Loại thuế này thường được áp dụng cho các sản phẩm mà Nhà nước muốn kiểm soát mức tiêu thụ do ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe, môi trường hoặc nền kinh tế.

4. Thuế nhập khẩu là gì?

Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà nhà nước đánh vào các hàng hóa được sản xuất từ các quốc gia và vùng lãnh thổ khác khi nhập khẩu vào Việt Nam. Nói cách khác, đây là khoản tiền mà các nhà nhập khẩu phải nộp cho nhà nước khi họ đưa hàng hóa từ nước ngoài về nước để bán.

5. Vì sao phải đánh thuế vào hàng hóa dịch vụ?

• Tăng nguồn thu ngân sách nhà nước: Thuế là nguồn thu chính cho ngân sách quốc gia, giúp chính phủ có kinh phí để đầu tư vào các dịch vụ công như giáo dục, y tế, hạ tầng và an ninh.
• Điều chỉnh hành vi tiêu dùng: Một số loại thuế, như thuế tiêu thụ đặc biệt, được áp dụng nhằm hạn chế tiêu dùng các sản phẩm có hại cho sức khỏe (như rượu, thuốc lá) hoặc gây ô nhiễm môi trường, từ đó khuyến khích tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ thân thiện hơn với xã hội và môi trường.
• Công bằng xã hội: Đánh thuế vào hàng hóa và dịch vụ giúp phân phối lại thu nhập trong xã hội. Những người có khả năng chi trả nhiều hơn sẽ đóng góp nhiều hơn vào ngân sách nhà nước, từ đó hỗ trợ cho các chính sách phúc lợi xã hội.
• Tạo công bằng trong cạnh tranh: Thuế cũng giúp tạo ra một sân chơi công bằng hơn giữa các doanh nghiệp, bởi vì các khoản thuế được áp dụng đồng đều cho tất cả các cơ sở kinh doanh.
• Khuyến khích hoặc hạn chế các ngành nghề: Chính phủ có thể sử dụng thuế để khuyến khích phát triển các ngành nghề cần thiết cho sự phát triển kinh tế, hoặc hạn chế các ngành nghề không thân thiện với môi trường hoặc không mang lại lợi ích cho xã hội.
• Bảo vệ sản xuất trong nước: Đánh thuế vào hàng hóa nhập khẩu có thể bảo vệ ngành sản xuất trong nước, giúp các doanh nghiệp nội địa cạnh tranh tốt hơn với hàng hóa ngoại nhập.

6. Các câu hỏi thường gặp

6.1. Mục đích của việc thu thuế là gì?

Mục đích chính là tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước để tài trợ cho các hoạt động công cộng như xây dựng cơ sở hạ tầng, y tế, giáo dục, quốc phòng, bảo vệ môi trường và các chương trình an sinh xã hội.

6.2 Thuế có phải là nghĩa vụ tự nguyện không?

Không. Thuế là nghĩa vụ bắt buộc theo luật định. Mọi cá nhân và tổ chức có phát sinh nghĩa vụ thuế đều phải tuân thủ và nộp đúng thời hạn.

6.3 Có bao nhiêu loại thuế chính đang được áp dụng tại Việt Nam?

Tính đến năm 2025, hệ thống thuế Việt Nam gồm khoảng 10 loại thuế chính, trong đó có 6 loại áp dụng phổ biến nhất gồm: Thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế thu nhập cá nhân (TNCN), thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế xuất khẩu – nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường.

6.4 Thuế giá trị gia tăng (GTGT) là gì và mức thuế suất phổ biến là bao nhiêu?

Thuế GTGT là loại thuế gián thu tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ tại mỗi khâu từ sản xuất đến tiêu dùng. Mức thuế suất phổ biến hiện nay là 10%. Ngoài ra, có hai mức thuế suất ưu đãi là 0% (áp dụng cho hàng xuất khẩu, dịch vụ quốc tế) và 5% (áp dụng cho hàng hóa thiết yếu như thuốc chữa bệnh, nước sạch,…).

6.5 Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) áp dụng như thế nào?

Thuế TNDN là loại thuế trực thu đánh vào phần thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp sau khi trừ các chi phí hợp lý, hợp lệ. Mức thuế suất phổ biến là 20%. Một số trường hợp ưu đãi có thể áp dụng mức 10%, 15% hoặc miễn thuế trong thời gian nhất định.

6.6 Những loại thu nhập nào của cá nhân phải chịu thuế TNCN?

Gồm: tiền lương, tiền công; thu nhập từ kinh doanh; thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản; thu nhập từ trúng thưởng; thu nhập từ đầu tư vốn; chuyển nhượng vốn (bao gồm cả chuyển nhượng cổ phần).

6.7 Thuế bảo vệ môi trường được áp dụng với những loại hàng hóa nào?

Áp dụng với các sản phẩm có tác động tiêu cực đến môi trường như xăng, dầu, than đá, dung dịch HCFC, túi nilon khó phân hủy,... Ví dụ: xăng đang chịu mức thuế 4.000 đồng/lít.

6.8 Lệ phí môn bài có phải là thuế không?

Dù bản chất là một loại thuế, nhưng theo quy định hiện nay, lệ phí môn bài được xếp vào nhóm lệ phí. Áp dụng cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Mức nộp phổ biến:

• Doanh nghiệp có vốn điều lệ trên 10 tỷ đồng: 3 triệu đồng/năm
• Từ 10 tỷ đồng trở xuống: 2 triệu đồng/năm
• Hộ kinh doanh có doanh thu >500 triệu đồng/năm: 1 triệu đồng/năm

6.9 Khi cá nhân bán nhà thì phải nộp loại thuế nào?

Phải nộp thuế thu nhập cá nhân, mức thuế là 2% trên giá trị chuyển nhượng bất động sản ghi trên hợp đồng (hoặc giá do nhà nước quy định nếu thấp hơn).