Khởi tố vụ án hình sự là gì mới nhất 2025? Căn cứ khởi tố vụ án hình sự gồm những gì?
Khởi tố vụ án hình sự là gì mới nhất 2025? Căn cứ khởi tố vụ án hình sự gồm những gì?

1. Khởi tố vụ án hình sự là gì mới nhất 2025? Căn cứ khởi tố vụ án hình sự gồm những gì?

1.1. Khởi tố vụ án hình sự là gì mới nhất 2025?

Pháp luật không quy định khái niệm "khởi tố hình sự" là gì, tuy nhiên, dựa vào các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, ta có thể hiểu khởi tố hình sự như sau:

Khởi tố hình sự là giai đoạn đầu tiên của hoạt động tố tụng hình sự. Trong đó, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng điều tra, xác minh xem có hay không có dấu hiệu của tội phạm, sau đó ban hành Quyết định khởi tố vụ án hình sự nếu thấy có dấu hiệu của tội phạm.

Trường hợp không có dấu hiệu của tội phạm, cơ quan có thẩm quyền sẽ không tiến hành khởi tố vụ án hình sự.

1.2. Căn cứ khởi tố vụ án hình sự gồm những gì?

Theo Điều 143 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định chỉ được khởi tố vụ án khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những căn cứ:

  • Tố giác của cá nhân;
  • Tin báo của cơ quan, tổ chức, cá nhân;
  • Tin báo trên phương tiện thông tin đại chúng;
  • Kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước;
  • Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm;
  • Người phạm tội tự thú.
Căn cứ không khởi tố vụ án hình sự

Căn cứ không khởi tố vụ án hình sự

2. Căn cứ không khởi tố vụ án hình sự

Căn cứ không khởi tố vụ án hình sự theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:

  • Không có sự việc phạm tội;
  • Hành vi không cấu thành tội phạm;
  • Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự;
  • Người mà hành vi phạm tội của họ đã có bản án hoặc quyết định đình chỉ vụ án có hiệu lực pháp luật;
  • Đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự;
  • Tội phạm đã được đại xá;
  • Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết, trừ trường hợp cần tái thẩm đối với người khác;
  • Tội phạm theo quy định pháp luật mà bị hại hoặc người đại diện của bị hại không yêu cầu khởi tố.
Quy định về thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự mới nhất 2025
Quy định về thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự mới nhất 2025

3. Quy định về thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự mới nhất 2025

Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự theo Điều 153 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:

  • (1) Cơ quan điều tra quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với tất cả vụ việc có dấu hiệu tội phạm, trừ những vụ việc do cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử đang thụ lý, giải quyết quy định tại (2), (3) và (4) mục này.
  • (2) Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra quyết định khởi tố vụ án hình sự trong trường hợp quy định tại Điều 164 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đối với cơ quan của Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển, Kiểm ngư và các cơ quan khác.
  • (3) Viện kiểm sát ra quyết định khởi tố vụ án hình sự trong trường hợp:
    • Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định không khởi tố vụ án hình sự của Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra;
    • Viện kiểm sát trực tiếp giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố;
    • Viện kiểm sát trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc theo yêu cầu khởi tố của Hội đồng xét xử.
  • (4) Hội đồng xét xử ra quyết định khởi tố hoặc yêu cầu Viện kiểm sát khởi tố vụ án hình sự nếu qua việc xét xử tại phiên tòa mà phát hiện có việc bỏ lọt tội phạm.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Người bị hại có được quyền đề nghị khởi tố vụ án hình sự không?

Có. Người bị hại có thể gửi đơn yêu cầu khởi tố vụ án đến cơ quan điều tra, viện kiểm sát hoặc tòa án. Đặc biệt, đối với một số tội phạm ít nghiêm trọng (ví dụ: làm nhục người khác, cố ý gây thương tích nhẹ...), vụ án chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại (theo Điều 155 BLTTHS 2015).

4.2. Tòa án có được tự khởi tố vụ án hình sự không?

Có. Theo Điều 153 BLTTHS 2015, trong quá trình xét xử, nếu tòa án phát hiện có dấu hiệu tội phạm nhưng chưa được khởi tố, tòa có thể yêu cầu viện kiểm sát khởi tố vụ án. Trong một số trường hợp đặc biệt, tòa án cũng có thể tự khởi tố (như tội phạm xảy ra ngay tại phiên tòa).

4.3. Viện kiểm sát có được yêu cầu cơ quan điều tra khởi tố vụ án không?

Có. Viện kiểm sát có quyền yêu cầu hoặc tự mình ra quyết định khởi tố vụ án nếu phát hiện có dấu hiệu tội phạm trong quá trình kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo hoặc trong quá trình truy tố.

4.4. Khởi tố vụ án sai có vi phạm pháp luật không?

Có. Nếu cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố vụ án không có căn cứ pháp lý (không đủ dấu hiệu tội phạm), đây là hành vi xâm phạm quyền con người và có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Người bị oan có quyền yêu cầu bồi thường.