Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 9 (Kết nối tri thức): Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 9: Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

1. Nguyên nhân xuất hiện Chiến tranh lạnh

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô và Mỹ cùng các nước tư bản Tây Âu chuyển từ quan hệ đồng minh sang đối đầu. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do:

+ Đối lập về mục tiêu, chiến lược giữa hai siêu cường Xô - Mĩ.

▪ Liên Xô chủ trương duy trì hòa bình, an ninh thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xã hội và đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới;

▪ Mỹ: Chủ trương chống phá Liên Xô và phe xã hội chủ nghĩa, đàn áp phong trào cách mạng thế giới, mưu đồ làm bá chủ toàn cầu.

+ Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa lo ngại về sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô.

=> Tháng 3-1947, Tổng thống Mỹ Tơ-ru-man công khai thực hiện Chiến lược toàn cầu, từ bỏ hợp tác với Liên Xô, bắt đầu cuộc Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.

Tranh biếm họa về cuộc Chiến tranh lạnh

2. Biểu hiện của Chiến tranh lạnh

♦ Trong Chiến tranh lạnh, Mỹ-đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa và Liên đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa luôn ở trong tình trạng đối đầu trên các lĩnh chính trị-quân sự và mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực trên thế giới...

♦ Một số biểu hiện về sự đối đầu giữa các nước tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa:

- Về kinh tế:

+ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thực hiện Kế hoạch Mác-san (1947), Mỹ đầu tư khoảng 13 tỉ USD cho 16 nước Tây Âu phục hồi kinh tế.

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Hội đồng Tượng trợ kinh tế-SEV (1949), thúc đẩy sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa.

- Về chính trị-quân sự:

+ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương-NATO (1949); Chế tạo thành công bom nguyên tử (1945). Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958),...

+ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955); Chế tạo thành công bom nguyên tử (1949). Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957),....

- Về việc mở rộng ảnh hưởng ở các khu vực:

+ Ở Đức:

▪ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Ủng hộ thành lập Nhà nước Cộng hoà Liên bang Đức ở Tây Đức (9-1949).

▪ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Ủng hộ thành lập Nhà nước Cộng hoà dân chủ Đức ở Đông Đức (10-1949).

+ Ở Triều Tiên:

▪ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Ủng hộ thành lập Nhà nước Đại Hàn Dân quốc ở phía nam (Hàn Quốc, 8-1948); viện trợ và trực tiếp tham gia trong cuộc chiến tranh với Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên (1950-1953).

▪ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Ủng hộ thành lập Nhà nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Triều Tiên ở phía bắc (9 1948); viện trợ và trực tiếp tham gia trong cuộc chiến tranh với Hàn Quốc (1950-1953).

+ Ở Cu-ba:

▪ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Chống Chính phủ Cu-ba do Phi-đen Cát-xtơ-rô đứng đầu, thực hiện lệnh phong toả hải quân đối với Cu-ba (10-1962).

▪ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Hỗ trợ kinh tế, đưa quân đội thường trực và một số tên lửa hạt nhân vào Cu-ba (10-1962).

+ Ở Việt Nam:

▪ Mĩ và các nước tư bản chủ nghĩa: Giúp thực dân Pháp tiến hành chiến tranh xâm lược (1950-1954); thiết lập, hỗ trợ chính quyền ở miền Nam, tiến hành chiến tranh xâm lược ở miền Nam và chống phá công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc (1954-1975).

▪ Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa: Ủng hộ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1950-1954); ủng hộ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước (1954-1975).

3. Hậu quả của Chiến tranh lạnh

- Chiến tranh lạnh được các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt trong cuộc gặp gỡ không chính thức tại Man-ta (12-1989).

Nguyên thủ hai quốc gia: Mỹ và Liên Xô cùng tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh (1989)

- Hậu quả:

+ Đẩy thế giới vào tình trạng luôn căng thẳng, đối đầu giữa hai phe đối lập, thậm chí làm bùng nổ các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ ở khắp các khu vực trên phạm vi toàn cầu, làm xuất hiện nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới.

+ Đưa đến sự chia cắt lãnh thổ, chia rẽ tình cảm dân tộc, xung đột tôn giáo,... ở nhiều quốc gia, khu vực với hệ luỵ sâu sắc và lâu dài.

Trắc nghiệm: Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1. Nội dung cơ bản của “Học thuyết Truman” là

A. kìm hãm sự phát triển kinh tế của các nước Tây Âu.

B. tăng cường ngăn chặn và tiêu diệt chủ nghĩa xã hội.

C. củng cố hơn nữa vị trí của Mỹ ở khu vực Mỹ Latinh.

D. xác lập hơn nữa mối quan hệ của Mỹ với Liên Xô.

Câu 2. Trong thời kì Chiến tranh lạnh, Mỹ ủng hộ quốc gia nào sau đây?

A. Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

B. Cộng hòa Liên bang Đức.

C. Cộng hòa Dân chủ Đức.

D. Cộng hòa Cuba.

Câu 3. Sự kiện nào sau đây đánh dấu sự tan vỡ mối quan hệ Đồng minh chống phát xít giữa Mĩ và Liên Xô sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

A. Việc Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử (1949).

B. Sự phân chia phạm vi đóng quân giữa Mĩ và Liên Xô.

C. Mĩ chính thức phát động Chiến tranh lạnh (1947).

D. Sự ra đời của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.

Câu 4. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, nhiều cuộc chiến tranh hoặc xung đột quân sự ở các khu vực trên thế giới đều

A. liên quan đến sự đối đầu giữa hai cực Xô - Mỹ.

B. dẫn tới sự chia cắt lâu dài của một số quốc gia.

C. giải quyết những cạnh tranh gay gắt về kinh tế.

D. diễn ra căng thẳng, không phân thắng bại.

Câu 5. Chiến tranh lạnh đã để lại cho lịch sử nhân loại hậu quả kinh tế chủ yếu nào sau đây?

A. Ngân sách chi cho sản xuất vũ khí chiếm tỷ trọng lớn.

B. Dẫn đến cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973.

C. Nền kinh tế ngày càng được quốc tế hóa cao độ.

D. Thị trường tiêu thụ hàng hóa ngày càng thu hẹp.

Câu 6. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản ở Liên Xô đã

A. quyết định sự phát triển của phong trào giải phóng dân tộc.

B. bảo vệ thành quả của Chiến tranh thế giới thứ hai.

C. dẫn tới sự ra đời của xu thế quốc tế hóa, khu vực hóa.

D. khiến Mỹ và các bước tư bản chủ nghĩa lo ngại.

Câu 7. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Mĩ phát động Chiến tranh lạnh nhằm mục đích nào sau đây?

A. Chống lại Liên Xô và các nước XHCN ở Đông Âu.

B. Kìm hãm sự phát triển của kinh tế thế giới.

C. Ngăn chặn sự hình thành trật tự hai cực Ianta.

D. Thực hiện Chiến lược cam kết và mở rộng.

Câu 8. Liên Xô và Mỹ quyết định chấm dứt Chiến tranh lạnh năm 1989 xuất phát từ nguyên nhân nào sau đây?

A. Cuộc chạy đua vũ trang làm cho tiềm lực hai nước suy giảm.

B. Sự sụp đổ của Hội đồng tương trợ kinh tế SEV.

C. Khủng hoảng kinh tế đã được khắc phục ở hai nước.

D. Những cuộc chiến tranh cục bộ đã đi đến hồi kết.

Câu 9. Sự hình thành tổ chức NATO ở châu Âu, CENTO ở Trung Cận Đông, tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va ở Đông Âu,… sau Chiến tranh thế giới thứ hai phản ánh vấn đề nổi bật nào của quốc tế?

A. Tiền đề của một cuộc chiến tranh mới đang hình thành.

B. Sự đối đầu quyết liệt giữa hai cực trong trật tự I-an-ta.

C. Sự liên minh giữa các nước để bảo vệ hòa bình thế giới.

D. Liên kết khu vực đang là một xu thế chung của thế giới.

Câu 10. Mâu thuẫn giữa Mỹ và Liên Xô sau chiến tranh thế giới thứ hai phản ánh mâu thuẫn nào của thời đại?

A. Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội.

B. Mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản với giai cấp tư sản.

C. Mâu thuẫn giữa thuộc địa với các nước đế quốc xâm lược.

D. Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa.

Câu 11. Trong thời kỳ Chiến tranh lạnh, Liên Xô đã

A. giúp đỡ Việt Nam phát triển các loại vũ khí hạt nhân.

B. ủng hộ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

C. đưa quân đội sang giúp Việt Nam đánh thắng quân Pháp.

D. giúp Việt Nam thoát khỏi thế bao vây, cấm vận của Mỹ.

Câu 12. Sau thời gian tiến hành Chiến tranh lạnh, Liên Xô và Mĩ đều bị suy giảm về vị thế vì

A. phải tập trung đầu tư cho nghiên cứu khoa học.

B. cuộc chạy đua vũ trang quá tốn kém.

C. sự cạnh tranh gay gắt của Nhật và Tây Âu.

D. phải viện trợ cho các nước Đồng minh.

Câu 13. Cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược (1945 - 1975) là biểu hiện của

A. mặt tiêu cực trong xu thế toàn cầu hoá.

B. những cuộc chiến tranh nóng châu Á.

C. “Chiến lược toàn cầu” do Mĩ khởi xướng.

D. sự xung đột quân sự giữa các nước lớn.

Câu 14. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, các nước Tây Âu nhận viện trợ từ Mĩ trong khuôn khổ “Kế hoạch Mác-san” nhằm mục đích nào sau đây?

A. Đối trọng với các nước Tây Âu.

B. Liên minh chặt chẽ với Mĩ.

C. Khôi phục kinh tế.

D. Củng cố quốc phòng.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi. Đọc đoạn tư liệu sau:

Tháng 3 năm 1947, Tổng thống Mỹ Truman đã đọc diễn văn trước Quốc hội Mỹ, chính thức đưa ra "học thuyết Truman". Theo Truman thì các nước Đông Âu "vừa mới bị Cộng sản thôn tính" và những đe doạ tương tự đang diễn ra trên nhiều nước khác. Ở châu Âu, ở Italia, Pháp và cả ở Đức nữa. Vì vậy, Mỹ phải đứng ra "đảm nhiệm sứ mạng lãnh đạo thế giới tự do", phải giúp đỡ các dân tộc trên thế giới chống lại "sự đe doạ" của chủ nghĩa Cộng sản, chống lại sự "bành trướng" của nước Nga giúp đỡ bằng mọi biện pháp kinh tế, quân sự. Tổng thống Mỹ Truman đã phát động "cuộc Chiến tranh lạnh" chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa”.

(Vũ Dương Ninh, Một số chuyên đề lịch sử thế giới, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002, tr.303-304)

a. Mỹ là nước phát động Chiến tranh lạnh nên mang tính phi nghĩa.

b. Mỹ muốn ngăn chặn sự bành trướng của chủ nghĩa xã hội trên thế giới.

c. Học thuyết Truman đã khởi đầu cho tình trạng Chiến tranh lạnh.

d. Học thuyết Truman đã chính thức xác lập trật tự thế giới hai cực Ianta.

Xem thêm các bài lý thuyết Lịch sử 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết tại:

Lý thuyết Bài 10: Liên Xô và Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991

Lý thuyết Bài 11: Nước Mỹ và Tây Âu từ năm 1945 đến năm 1991

Lý thuyết Bài 12: Khu vực Mỹ La-tinh và châu Á từ năm 1945 đến năm 1991

Lý thuyết Bài 13: Việt Nam trong năm đầu sau Cách mạng tháng Tám năm 1945

Lý thuyết Bài 14: Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược giai đoạn 1946 - 1950

Xem thêm tài liệu Lịch sử lớp 9:

Giải Lịch sử 9 Bài 9: Chiến tranh lạnh (1947 – 1989)

Giáo án Chiến tranh lạnh (1947 – 1989) lớp 9

Giáo án điện tử Chiến tranh lạnh (1947 – 1989) lớp 9