Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 22 (Kết nối tri thức): Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 22: Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

1. Thành tựu của cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật và ảnh hưởng đối với Việt Nam

a) Thành tựu của cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật triển nhanh và đạt được nhiều thành tựu kì diệu trên các lĩnh vực.

- Khoa học cơ bản: Đạt được nhiều thành tựu lớn trong các ngành Toán học, Vật lí, Sinh học, Hoá học...

- Công nghệ sinh học: Đạt được những bước tiến dài về công nghệ di truyền, công nghệ tế bào, công nghệ vi sinh, thúc đẩy cuộc “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp, các tiến bộ y dược và công nghệ thực phẩm.

- Công nghệ vật liệu: Tạo ra được những vật liệu mới chuyên dụng với tính năng vượt trội như: pô-li-me siêu dẻo; com-pô-sít siêu bền; na-nô siêu nhỏ;…

- Công nghệ năng lượng: Khám phá và đưa vào ứng dụng các nguồn năng lượng mới, đa dạng như: nguyên tử, gió, mặt trời, sinh học, nhiệt hạch,...

- Công nghệ thông tin: Tiến dài với các thế hệ máy tính điện tử có khả năng lưu trữ, xử lí thông tin, tinh toán vượt trội và mạng internet được ứng dụng rộng rãi.

- Giao thông vận tải: Có những bước tiến vượt trội với sự xuất hiện của các loại máy bay siêu âm khổng lồ, các loại tàu hoả tốc độ cao,…

- Thông tin liên lạc: Có bước tiến “thần kì” với sự xuất hiện của sóng vô tuyến qua hệ thống vệ tinh nhân tạo, điện thoại di động và đặc biệt là điện thoại thông minh,…

- Công nghệ kĩ thuật số: Đạt được các thành tựu quan trọng về dữ liệu lớn, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, kết nối vạn vật... đặt nền móng cho sự ra đời, phát triển của rô bốt thông minh, nền kinh tế số, thành phố thông minh và chính phủ điện tử.

Hình ảnh minh họa về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

b) Ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật đối với Việt Nam

Cách mạng khoa học-kĩ thuật đã và đang có ảnh hưởng sâu rộng, mang lại cả những thời cơ và thách thức đối với Việt Nam.

- Thời cơ:

+ Cuộc cách mạng này đã thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam theo hướng hiện đại, hội nhập với khu vực và thế giới.

+ Góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, làm thay đổi phương thức quản lí nhà nước, mô hình sản xuất kinh doanh, tiêu dùng và đời sống văn hoá, xã hội.

- Thách thức:

+ Việt Nam rất dễ bị biến thành nơi gia công, lắp ráp đơn giản của các nước có nền công nghệ hiện đại;

+ Nguy cơ về an ninh, chính trị, an toàn xã hội do thông tin bảo mật bị đánh cắp hoặc thông tin xấu, sai sự thật được phát tán rộng rãi trên không gian mạng,…

2. Xu thế toàn cầu hoá và tác động đối với thế giới và Việt Nam

a) Xu thế toàn cầu hoá

- Sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học-kĩ thuật đã thúc đẩy sự gia tăng mạnh mẽ của xu hướng toàn cầu hoá từ những năm 80 của thế kỉ XX đến nay trên các lĩnh vực kinh tế, thương mại, văn hoá, chính trị.

Minh họa về xu thế Toàn cầu hóa

- Biểu hiện:

+ Kinh tế: Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ thương mại quốc tế gắn với các tập đoàn xuyên quốc gia hoặc tổ chức phi chính phủ, sự mở rộng hệ thống tài chính toàn cầu với các tổ chức kinh tế, tài chính khu vực, quốc tế.

+ Văn hóa: Sự chia sẻ, tăng cường giao lưu, trao đổi, thâm nhập lẫn nhau của các nền văn hoá.

+ Chính trị: Sự phát triển và ảnh hưởng ngày càng gia tăng của các tổ chức khu vực và các tổ chức quốc tế…

b) Tác động của toàn cầu hoá đối với thế giới và Việt Nam

♦ Đối với thế giới:

- Cơ hội:

+ Toàn cầu hoá thúc đẩy nhanh sự hình thành thị trường kinh tế toàn cầu, xã hội hoá lực lượng sản xuất, đem lại sự tăng trưởng cao về kinh tế;

+ Tạo nên sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các lực lượng, các quốc gia, khu vực trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu vì mục tiêu phát triển chung của nhân loại;

+ Làm gia tăng giao lưu, trao đổi văn hoá giữa các quốc gia, dân tộc và định hình xu hướng văn hoá toàn cầu.

- Thách thức:

+ Làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, kéo dài khoảng cách chênh lệch giàu nghèo trong mỗi quốc gia, giữa các quốc gia và các khu vực trên thế giới;

+ Làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm môi trường, dịch bệnh;

+ Làm xói mòn và đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc.

♦ Đối với Việt Nam: toàn cầu hóa tạo điều kiện cho quá trình hội nhập khu vực và thế giới trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, vừa đem lại cơ hội, vừa tạo ra thách thức.

- Về kinh tế:

+ Toàn cầu hoá tạo ra cho nước ta cơ hội tiếp cận vốn đầu tư nước ngoài, trình độ khoa học-kĩ thuật tiên tiến của thế giới; mở rộng hoạt động thương mại, xuất khẩu lao động; chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao mức sống người dân…

+ Tuy nhiên toàn cầu hóa cùng làm gia tăng sự cạnh tranh.

- Về chính trị, toàn cầu hoá mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia và thể hiện vai trò tích cực trong các tổ chức khu vực (như ASEAN), quốc tế (như Liên hợp quốc), góp phần nâng ASEAN, quốc tế (như Liên họ cao uy tin, địa vị quốc gia.

- Về văn hoá:

+ Toàn cầu hoá cho phép mở rộng giao lưu, tiếp xúc và tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại, làm giàu cho nền văn hoá Việt Nam.

+ Dẫn đến nguy cơ bị hoà tan, làm xói mòn bản sắc văn hoá truyền thống.

Trắc nghiệm: Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1: Những phát minh trong Toán học, Vật lí, Hoa học, Sinh học,... là thành tựu trên lĩnh vực nào sau đây của cách mạng khoa học - kĩ thuật từ đầu thế ki XX đến nay?

A. Khoa học cơ bản.

B. Công nghệ sinh học.

C. Giao thông vận tải.

D. Chinh phục vũ trụ.

Câu 2: Một trong những thành tựu tiêu biểu trong lĩnh vực công cụ sản xuất mới là

A. các nhà khoa học tạo ra được cửu Đô-li bằng phương pháp sinh sản vô tính.

B. phát minh ra máy tính điện tử, máy tự động, rô-bốt sử dụng trí tuệ nhân tạo.

C. Anh, Pháp, Mỹ, Đức, Nhật Bản và Trung Quốc tìm ra “Bản đồ gen người".

D. phát minh máy bay siêu âm, tàu hoa tốc độ cao, cáp sợi thuỷ tinh quang dẫn.

Câu 3: Một trong những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực tìm kiếm nguồn năng lượng mới là

A. năng lượng thuỷ triều, năng lượng khí ga, năng lượng gió.

B. năng lượng mặt trời, năng lượng than đá, năng lượng dầu khí.

C. năng lượng dầu khí, năng lượng than đá, năng lượng thuỷ triều.

D. năng lượng có khả năng tái tạo như năng lượng nguyên tử, mặt trời,...

Câu 4: Phát minh nào sau đây là điểm mới của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật từ đầu thế ki XX đến nay?

A. Phát minh trên lĩnh vực khoa học cơ bản.

B. Phát minh ra động cơ hơi nước.

C. Phát minh về giao thông vận tải.

D. Phát minh về internet, kĩ thuật và công nghệ số.

Câu 5: Những phát minh về vật liệu mới có những đặc tính nổi bật nào sau đây?

A. Có khả năng chống cháy trong mọi điều kiện về nhiệt độ.

B. Nhẹ, bền, đàn hồi cao, có thể thay thế cho vật liệu tự nhiên.

C. Có khả năng ngăn ngừa sự xâm nhập tuyệt đối của nước mặn.

D. Dày, nặng, có thể kéo dài, dát mỏng, bền vĩnh viễn theo thời gian.

Câu 6: Một trong những thành tựu tiêu biểu trong lĩnh vực chỉnh phục vũ trụ là

A. Liên Xô phóng thành công vệ tinh nhân tạo đầu tiên (1957).

B. Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử (1949).

C. chế tạo ra máy bay siêu âm khổng lồ không người lái.

D. sử dụng trí tuệ nhân tạo để thám hiểm Mặt Trăng.

Câu 7: Bản chất của toàn cầu hóa là

A. sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật từ đầu thế kỉ XX.

B. quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau của các quốc gia trên phạm vi toàn cầu.

C. sự tác động của cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống.

D. sự hợp tác, phát triển mạnh mẽ về lĩnh vực kinh tế của các quốc gia trên phạm vi toàn cầu.

Câu 8: Nội dung nào sau đây phản ánh đặc điểm của của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật ngày nay?

A. Kỹ thuật đi trước, mở đường cho khoa học.

B. Thời gian phát minh khoa học được rút ngắn.

C. Các phát minh khoa học có thời gian kéo dài.

D. Các nhà khoa học có nguồn gốc từ cán bộ kỹ thuật.

Câu 9: Trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, những bước tiến của công nghệ di truyền, công nghệ tế bào đã

A. tạo cơ sở quan trọng để thúc đẩy các tiến bộ y dược.

B. khám phá và đưa vào sử dụng nguồn năng lượng mới.

C. tạo ra những vật liệu mới chuyên dụng có tính năng tốt.

D. đạt được nhiều thành tựu quan trọng về điện toán đám mây.

Câu 10: Trong cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại, công nghệ vật liệu đã

A. phủ nhận vai trò của những vật liệu có sẵn trong tự nhiên.

B. thay thế hoàn toàn những vật liệu kim loại và phi kim loại.

C. tạo ra những vật liệu mới chuyên dụng với tính năng vượt trội.

D. giải quyết được tình trạng ô nhiễm môi trường do rác thải nhựa.

Câu 11: Cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, công nghệ thực phẩm của nhân loại có những bước tiến vượt bậc nhờ thành tựu của

A. công nghệ nanô.

B. công nghệ vật liệu.

C. công nghệ sinh học.

D. công nghệ năng lượng.

Câu 12: Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại đã không khám phá được năng lượng mới nào sau đây?

A. Năng lượng nước.

B. Năng lượng nhiệt hạch.

C. Năng lượng sinh học.

D. Năng lượng nguyên tử.

Câu 13. Trong cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật hiện đại, công nghệ in 3D đã

A. thay thế hoàn toàn cho in truyền thống.

B. đặt nền móng cho sự ra đời của rôbốt.

C. tạo mẫu nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm.

D. thúc đẩy sự tiến bộ của công nghệ thực phẩm.

Câu 14: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng đặc điểm của cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật ngày nay?

A. Gắn kết chặt chẽ giữa khoa học, kỹ thuật và công nghệ.

B. Khoa học, công nghệ và kỹ thuật có sự biệt lập với nhau.

C. Mọi phát minh khoa học đều bắt nguồn từ cải tiến kỹ thuật.

D. Sự ra đời của máy tính là nguồn gốc của mọi phát minh khác.

Câu 15: Trong cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, những bước tiến của công nghệ di truyền, công nghệ tế bào đã

A. giải quyết triệt để tình trạng thiếu lương thực.

B. thúc đẩy cách mạng xanh trong nông nghiệp.

C. đưa nông nghiệp thành ngành kinh tế chủ đạo.

D. làm cho kinh tế nông nghiệp mang tính độc canh.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Đọc đoạn tư liệu sau đây:

“Toàn cầu hóa, xét về bản chất, là quá trình tăng lên mạnh mẽ những mối liên hệ, sự ảnh hưởng, tác động lẫn nhau của tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị-xã hội của các quốc gia, dân tộc trên toàn thế giới. Toàn cầu hóa, xét về phạm vi kinh tế, là quá trình phát triển, đan xen của các thị trường tài chính, hàng hóa, dịch vụ,... giữa các quốc gia, khu vực do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học-công nghệ và được thực hiện chủ yếu bởi các công ty xuyên quốc gia (TNCs)”

(Phùng Xuân Nhạ, Công nghiệp hoá rút ngắn của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay: Hiện thực hay kỳ vọng, Việt Nam học - Kỷ yếu Hội thảo khoa học Quốc tế lần thứ hai, 382)

a) Đoạn tư liệu phản ánh rất rõ về bản chất của toàn cầu hoá trong cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI.

b) Xu thế Toàn cầu hoá hình thành và phát triển chịu tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học -công nghệ.

c) Theo đoạn tư liệu trên, quá trình toàn cầu hoá được gắn liền với các công ty xuyên quốc gia.

d) Toàn cầu hoá đã góp phần xoá bỏ ranh giới giữa các quốc gia trên thế giới về kinh tế, chính trị.

Xem thêm các bài lý thuyết Lịch sử 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết tại:

Lý thuyết Bài 17: Việt Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước giai đoạn 1965 – 1975

Lý thuyết Bài 18: Việt Nam từ năm 1976 đến năm 1991

Lý thuyết Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

Lý thuyết Bài 20: Châu Á từ năm 1991 đến nay

Lý thuyết Bài 21: Việt Nam từ năm 1991 đến nay

• Xem thêm tài liệu Lịch sử lớp 9:

Giải Lịch sử 9 Bài 22: Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

Giáo án Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá lớp 9