Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 19 (Kết nối tri thức): Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

Lý thuyết Lịch sử 9 Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

1. Xu hướng vận động và sự hình thành trật tự thế giới từ năm 1991 đến nay

- Năm 1991, Liên Xô sụp đồ đã đánh dấu kết thúc sự tồn tại của Trật tự hai cực l-an-ta (1945-1991). Tình hình thế giới có những chuyển biến căn bản.

- Xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh:

+ Xu hướng đối đầu trong Chiến tranh lạnh dần được thay thế bằng xu thế đối thoại, hoà hoãn,...

+ Hầu hết các quốc gia đều điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy kinh tế làm trọng tâm, tích cực tham gia liên kết kinh tế trong các tổ chức khu vực và quốc tế.

+ Hoà bình là xu thế chủ đạo, tuy nhiên, nội chiến, xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo vẫn diễn ra ở một số khu vực.

+ Một trật tự thế giới mới đang dần hình thành theo xu đa cực, nhiều trung tâm với sự cạnh tranh của các cường quốc như Mỹ, Liên minh châu (EU), Nhật Bản, Trung Quốc và Liên bang Nga.

- Sau khi Liên Xô tan rã, Trật tự hai cực sụp đổ, Mỹ tham vọng thiết lập trật tự đơn cực do Mỹ chi phối. Tuy nhiên, từ dầu thế kỉ XXI, nhiều quốc gia, khu vực vươn lên cạnh tranh với Mỹ:

+ EU ngày càng lớn mạnh với quá trình liên kết sâu rộng.

+ Nhật Bản dang tìm cách dạt dược vị thế chính trị tương xứng.

+ Liên bang Nga-quốc gia kế thừa chủ yếu tiềm lực, địa vị quốc tế của Liên Xô đang phục hồi và trỗi dậy.

+ Trung Quốc-nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (sau Mỹ)-từ năm 2010, đã và đang là đối thủ cạnh tranh quyết liệt vị thế siêu cường với Mỹ.

G7 gồm 7 nước công nghiệp phát triển: Mỹ, Canada, Anh, Pháp, Italy, Đức và Nhật Bản

2. Liên bang Nga từ năm 1991 đến nay

♦ Chính trị

- Đối nội:

+ Trong những năm 90 của thế kỉ XX, tình hình Liên bang Nga bất ổn do mâu thuẫn giữa các đảng phái về việc xác lập một thể chế chính trị mới. Tháng 12-1993, Hiến pháp mới được ban hành, xác lập thể chế Cộng hoà Tổng thống của Liên bang Nga. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, nên tình hình chính trị nước Nga vẫn còn nhiều bất ổn.

+ Sang đầu thế kỉ XXI, tình hình chính trị Liên bang Nga dần ổn định, địa vị quốc tế được nâng cao.

- Đối ngoại:

+ Trong những năm 90 của thế kỉ XX, Liên bang Nga vừa theo đuổi chính sách đối ngoại thân phương Tây với hi vọng nhận được sự ủng hộ của các nước này về chính trị và kinh tế, vừa khôi phục và phát triển mối quan hệ với các nước châu Á.

+ Sang đầu thế kỉ XXI, Nước Nga chú trọng thực hiện chính sách cân bằng Âu-Á, đẩy mạnh quan hệ hợp tác với Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Trung Quốc, Ấn Độ, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN),...

Mĩ và Liên bang Nga là đối trọng trong nhiều vấn đề quốc tế (minh họa)

♦ Kinh tế

- Liên bang Nga thực hiện cải cách, chuyển đổi nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liệu bao cấp sang nền kinh tế thị trường qua hai giai đoạn:

+ 1991 - 1999: GDP tăng trưởng âm, lạm phát cao, thâm hụt ngân sách.

+ 2000 - 2021: GDP tăng trưởng khá cao, kiềm chế được lạm phát, thặng dư ngân sách. Nga là một trong 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

3. Nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

♦ Chính trị

- Đối nội: duy trì nền dân chủ tư sản dưới sự cầm quyền của một trong hai đảng: Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hoà.

- Đối ngoại: Mỹ nhất quán trong việc thực hiện mục tiêu, tham vọng chi phối và lãnh đạo thế giới.

+ Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ đã triển khai các chính sách nhằm tận dụng vị thế siêu cường duy nhất để thúc đẩy việc thiết lập trật tự thế giới đơn cực.

+ Vào những năm 90 của thế kỉ XX, Tổng thống B. Clin-tơn thực hiện chiến lược “Cam kết và mở rộng” với mục tiêu:

▪ Đảm bảo an ninh của Mỹ với lực lượng quân sự mạnh;

▪ Tăng cường khôi phục và phát triển sức mạnh kinh tế;

▪ Thúc dẩy khẩu hiệu "dân chủ” dể can thiệp vào công việc nội bộ của các nước khác,..

♦ Kinh tế

- Nước Mỹ là quốc gia có nền kinh tế, tài chính, công nghệ lớn mạnh hàng đầu thế giới với các lĩnh vực sản xuất đa dạng.

- Mỹ giữ vai trò lãnh đạo và chi phối trong hầu hết các tổ chức kinh tế-tài chính quốc tế như: Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF),...

- Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ cũng trải qua những đợt suy thoái ngắn do tác động của các cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính (1997-1998, 2008-2009, 2014-2015).

Biểu đồ cơ cấu GDP của Hoa Kỳ năm 2000 và năm 2020

Trắc nghiệm: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

I. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM NHIỀU LỰA CHỌN

Câu 1: Thể chế chính trị được thiết lập tại Liên bang Nga theo Hiến pháp năm 1993 là

A. Cộng hoà Tổng thống.

B. Cộng hoà đại nghị.

C. Cộng hoà Liên bang.

D. Liên bang xã hội chủ nghĩa.

Câu 2: Chuyển biến quan trọng trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga sau năm 1994 là

A. nghiêng hẳn về Mỹ và các nước phương Tây.

B. thúc đẩy quan trọng với các nước xã hội chủ nghĩa.

C. thực hiện cân bằng Á - Âu, chú trọng ngoại giao với các nước SNG.

D. đối trọng với Mỹ và các nước phương Tây.

Câu 3: Nguyên nhân nào sau đây giúp nền kinh tế Nga phục hồi và phát triển từ năm 2000 đến nay?

A. Xây dựng nền kinh tế thị trường, tăng cường vai trò điều tiết của nhà nước.

B. Chuyển đổi mô hình kinh tế bằng chính sách tư nhân hoá.

C. Thực hiện các kế hoạch 5 năm để vượt qua khủng hoảng.

D. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp nặng, tập thể hóa nông nghiệp.

Câu 4: Trọng tâm trong chính sách đối ngoại của Mỹ giai đoạn 1991 - 2000 là

A. cạnh tranh với Trung Quốc và các cường quốc khác.

B. cố gắng thiết lập trật tự thế giới mới theo xu hướng đơn cực.

C. phát động chiến lược toàn cầu chống khủng bố.

D. cải thiện quan hệ với Liên Xô và phe xã hội chủ nghĩa.

Câu 5: Tình hình kinh tế của Mỹ giai đoạn 1991 - 2000

A. tăng trưởng chậm, lạm phát và thất nghiệp gia tăng.

B. bị cạnh tranh mạnh mẽ bởi Trung Quốc và Nhật Bản.

C. suy thoái theo chu kì do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế.

D. tăng trưởng cao, đạt tỉ lệ trung bình trên 3,8 %.

Câu 6: Ý nào sau đây không phải là thách thức của nền kinh tế Mỹ từ năm 1991 đến nay?

A. Phát triển không ổn định và rơi vào khúng hoảng theo chu kì.

B. Đối mặt với những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

C. Bị Trung Quốc cạnh tranh vị trí số 1 về kinh tế.

D. Thiếu hụt lao động do tình trạng di cư ra nước ngoài ồ ạt.

Câu 7: Nhận xét nào sau đây phản ánh đúng tốc độ tăng trưởng GDP của nước Mỹ từ năm 1991 đến nay?

A. Gia tăng liên tục trong giai đoạn 1991 - 2000, không ổn định từ năm 2000.

B. Tăng trưởng ổn định và liên tục, xen kẽ với cuộc khủng hoảng tài chính.

C. Tăng trưởng liên tục với tốc độ cao, đặc biệt là năm 2021 (5,9 %).

D. Không ổn định trong giai đoạn 1991 - 2000, tăng trưởng trở lại từ năm 2000.

Câu 8: Nội dung nào sau đây phản ánh điểm tương đồng của các trung tâm quyền lực trong trật tự thế giới đa cực?

A. Có nền kinh tế phát triển mạnh.

B. Mua những phát minh khoa học.

C. Có ưu thế tuyệt đối về quân sự.

D. Đều đi đầu chinh phục mặt trăng.

Câu 9: Sau năm 1991, các nước lớn điều chỉnh quan hệ đối ngoại theo hướng đối thoại, hợp tác nhằm mục đích nào sau đây?

A. Xoá bỏ những mâu thuẫn đang tồn tại.

B. Hoà bình ổn định để phát triển kinh tế.

C. Tập hợp lực lượng để cạnh tranh quốc tế.

D. Hạn chế tác động của khủng hoảng kinh tế.

Câu 10: Nội dung nào sau đây không phải là nhân tố tác động đến quan hệ quốc tế đầu thế kỷ XXI?

A. Sức mạnh nội lực của mỗi quốc gia.

B. Sự phát triển của chủ nghĩa khủng bố.

C. Sự phát triển của các lực lượng dân chủ.

D. Sự trỗi dậy của chủ nghĩa đế quốc mới.

Câu 11. Cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI, trật tự thế giới đa cực được hình thành phụ thuộc vào nhân tố chủ yếu nào sau đây?

A. Sự ra đời của các trung tâm kinh tế - chính trị đầu tiên.

B. Sự thành bại trong cuộc đấu tranh giữa các cực đối lập.

C. Thực lực về kinh tế, chính trị, quân sự của các quốc gia.

D. Thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

Câu 12. Trong thế kỷ XXI, nhân tố nào sau đây tạo ra những “đột phá” và biến chuyển lớn trên cục diện thế giới?

A. Sự phát triển của cách mạng khoa học - công nghệ.

B. Sự ra đời của các công ty xuyên quốc gia ở châu Á.

C. Cuộc đấu tranh không khoan nhượng với thực dân mới.

D. Mỹ khống chế đồng minh và chi phối tình hình thế giới.

Câu 13. Chính sách đối ngoại của Mĩ trong thập niên 90 của thế kỉ XX là

A. tiến hành Chiến lược toàn cầu hoá.

B. quan hệ với các nước Đông Nam Á.

C. ra sức thiết lập vị thế chi phối quốc tế.

D. hòa bình hợp tác với các nước trên thế giới.

Câu 14. Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng về chiến lược “Cam kết và mở rộng” mà Mĩ thực hiện trong những năm 90 thế kỉ XX?

A. Khống chế và nô dịch các nước đồng minh của Mĩ.

B. Khôi phục và phát triển sức mạnh nền kinh tế Mĩ.

C. Đảm bảo an ninh của Mĩ với lực lượng quân sự mạnh.

D. Đẩy mạnh việc can thiệp vào công việc nội bộ các nước.

Câu 15. Sau khi Liên bang Liên Xô tan rã, Liên bang Nga là quốc gia kế thừa

A. địa vị số một thế giới của Liên Xô trên nhiều lĩnh vực.

B. bản Hiến pháp Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết.

C. địa vị pháp lí của Liên Xô tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

D. những thành quả của Liên Xô trong quá trình xây dựng CNXH.

II. CÂU HỎI ĐÚNG SAI

Câu hỏi: Cho đoạn tư liệu sau đây:

“Chiến lược toàn cầu của Mĩ sau Chiến tranh lạnh là một tổng thể liên kết nhiều trọng điểm. Tính tương đối trong trọng điểm chiến lược của Mĩ tăng lên, nó không tuyệt đối một khu vực ảnh hưởng nào trên thế giới mà tham vọng mở rộng từ Âu sang Á với thế gọng kìm. Với chiến lược mới, hoạt động can thiệp vũ trang ở nước ngoài của Mĩ tăng hơn gấp 3 lần so với thời kì Chiến tranh lạnh. Những năm đầu thập niên 90, Mĩ còn tranh thủ sự đồng tình của Liên Hợp quốc, nhưng từ năm 1998 trở đi, Mĩ đơn phương hoặc cùng NATO thực hiện chính sách pháo hạm mới mà quan tâm đến những nguyên tắc kinh điển và chuẩn mực của luật pháp quốc tế”

(Trần Bá Khoa, Tìm hiểu những thay đổi lớn trong chiến lược quân sự của Mĩ, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tr.23)

a) Sau Chiến tranh lạnh, Mỹ có tham vọng mở rộng ảnh hưởng từ châu Âu sang châu Á.

b) Từ năm 1998, Mỹ đơn phương cùng với NATO phát động một cuộc chiến tranh lạnh kiểu mới để chống Nga.

c) Để theo đuổi tham vọng bá chủ thế giới, Mỹ đã mở rộng hoạt động can thiệp vũ trang ra nước ngoài.

d) Trong chính sách đối ngoại của mình, Mỹ đã kiểm soát được Liên hợp quốc để phục vụ cho mưu đồ của mình.

Xem thêm các bài lý thuyết Lịch sử 9 sách Kết nối tri thức hay, chi tiết tại:

Lý thuyết Bài 17: Việt Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thống nhất đất nước giai đoạn 1965 – 1975

Lý thuyết Bài 18: Việt Nam từ năm 1976 đến năm 1991

Lý thuyết Bài 20: Châu Á từ năm 1991 đến nay

Lý thuyết Bài 21: Việt Nam từ năm 1991 đến nay

Lý thuyết Bài 22: Cách mạng khoa học – kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá

Xem thêm tài liệu Lịch sử lớp 9:

Giải Lịch sử 9 Bài 19: Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay

Giáo án Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay. Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay lớp 9