Ngôi kể thứ 3 là gì? Hãy nêu tác dụng

3000 câu hỏi ôn tập Ngữ văn (Phần 23)

1. Ngôi kể thứ ba là gì?

Ngôi kể thứ 3 là một trong ba ngôi kể cơ bản trong văn học (bên cạnh ngôi thứ nhất và ngôi thứ hai), trong đó người kể chuyện không trực tiếp tham gia vào câu chuyện với tư cách là nhân vật "tôi", mà đứng ở vị trí một người quan sát bên ngoài.

Người kể chuyện ngôi kể thứ 3 thường sử dụng các đại từ nhân xưng như "anh ấy", "cô ấy", "họ", "nó", "ông", "bà"... để nói về các nhân vật và sự kiện trong tác phẩm.

2. Điểm đặc biệt về ngôi kể thứ ba

Điểm đặc biệt của ngôi kể thứ 3 là sự tách bạch giữa người kể và câu chuyện. Người kể chuyện không phải là nhân vật chính, cũng không trực tiếp trải nghiệm các sự kiện, mà đóng vai trò như một "người dẫn chuyện" vô hình, tường thuật lại diễn biến câu chuyện cho độc giả. Điều này tạo nên một khoảng cách nhất định, mang đến tính khách quan và cái nhìn bao quát hơn về toàn bộ tác phẩm.

3. Các loại ngôi kể thứ ba

- Ngôi kể thứ ba toàn tri:

+ Đây là dạng ngôi kể thứ 3 quyền năng nhất. Người kể chuyện toàn tri biết tất cả mọi thứ về thế giới trong tác phẩm: suy nghĩ, cảm xúc, quá khứ, hiện tại, tương lai của tất cả các nhân vật, thậm chí cả những điều mà chính nhân vật có thể không nhận thức được.

+ Người kể chuyện toàn tri có thể tự do di chuyển giữa các nhân vật, đi sâu vào nội tâm của từng người, đưa ra bình luận, đánh giá, hoặc tiết lộ thông tin theo ý muốn. Dạng ngôi kể thứ 3 này tạo ra một cảm giác về người kể chuyện như một "thượng đế" nhỏ, kiểm soát và hiểu rõ mọi ngóc ngách của câu chuyện.

+ Ví dụ:

"Tấm là một cô gái hiền lành, chăm chỉ. Ngày nào nàng cũng phải làm việc quần quật, trong khi Cám được nuông chiều. Dù vậy, Tấm vẫn không một lời oán than. Còn Cám, dù được yêu chiều, vẫn luôn ghen ghét với Tấm, luôn tìm cách hãm hại chị mình".

- Ngôi kể thứ ba hạn tri:

+ Trong dạng ngôi kể thứ 3 hạn tri, người kể chuyện vẫn đứng ngoài câu chuyện, nhưng góc nhìn của họ bị giới hạn trong phạm vi nhận thức của một nhân vật duy nhất (hoặc một vài nhân vật nhất định).

+ Độc giả chỉ được biết những gì mà nhân vật trung tâm này biết, cảm nhận và suy nghĩ. Dạng ngôi kể thứ 3 này tạo ra sự đồng cảm và gần gũi hơn với nhân vật trung tâm, đồng thời vẫn giữ được tính khách quan nhất định của ngôi kể thứ ba.

+ Ví dụ:

"Tấm ngồi bên bờ suối, đôi mắt buồn rười rượi. Nàng khẽ thở dài. Nàng nghĩ về cuộc đời bất công của mình, về sự đối xử tàn nhẫn của mẹ con Cám".

- Ngôi kể thứ ba khách quan:

+ Còn được gọi là ngôi kể thứ 3 "dấu máy quay phim" (camera-eye view), dạng này hạn chế tối đa sự can thiệp của người kể chuyện vào nội tâm nhân vật.

+ Người kể chuyện khách quan chỉ tường thuật lại những hành động, lời nói, sự kiện diễn ra bên ngoài, giống như một chiếc máy quay phim ghi lại một cách trung thực.

+ Độc giả tự suy luận và cảm nhận về nhân vật và câu chuyện thông qua những chi tiết được miêu tả. Dạng ngôi kể thứ 3 này tạo ra sự trung lập, lạnh lùng, và đôi khi gây tò mò, bí ẩn cho người đọc.

+ Ví dụ:

"Con mèo ngồi trên bệ cửa sổ, ngắm mưa rơi tầm tã. Bên trong nhà, một người phụ nữ nhấp một ngụm cà phê, lật giở từng trang sách".

4. Đặc điểm nổi bật của ngôi kể thứ 3

* Tính khách quan

Đây là đặc điểm quan trọng nhất của ngôi kể thứ 3. Do người kể chuyện đứng ngoài câu chuyện, không trực tiếp tham gia vào các sự kiện, nên giọng văn thường mang tính trung lập, ít bị chi phối bởi cảm xúc cá nhân. Điều này giúp người đọc có cái nhìn khách quan hơn về câu chuyện, tự do đánh giá và rút ra bài học cho riêng mình.

* Sự linh hoạt và bao quát

Ngôi kể thứ 3 cho phép người viết dễ dàng di chuyển giữa các nhân vật, các địa điểm, các thời điểm khác nhau trong câu chuyện. Đặc biệt là với ngôi kể thứ 3 toàn tri, người kể chuyện có thể bao quát toàn bộ thế giới trong tác phẩm, cung cấp cho độc giả một bức tranh toàn cảnh về bối cảnh, nhân vật, và diễn biến câu chuyện.

* Khả năng xây dựng thế giới quan rộng lớn

Nhờ tính khách quan và khả năng bao quát, ngôi kể thứ 3 đặc biệt phù hợp để xây dựng những câu chuyện có quy mô lớn, nhiều nhân vật, nhiều tuyến truyện phức tạp. Các tác phẩm sử thi, tiểu thuyết chương hồi, hay các bộ truyện giả tưởng thường tận dụng ngôi kể thứ 3 để tạo dựng một thế giới quan rộng lớn, hoành tráng, và đa dạng.

5. Ứng dụng rộng rãi của ngôi kể thứ 3

Ngôi kể thứ 3 không chỉ giới hạn trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, mà còn được ứng dụng rộng rãi trong nhiều loại hình văn bản khác:

• Trong văn học (Tiểu thuyết, Truyện ngắn, Thơ): Ngôi kể thứ 3 là ngôi kể phổ biến nhất trong văn học, đặc biệt là trong tiểu thuyết và truyện ngắn. Từ các tác phẩm kinh điển như "Chiến tranh và hòa bình" (Leo Tolstoy), "Kiêu hãnh và định kiến" (Jane Austen), đến các tác phẩm hiện đại như "Harry Potter" (J.K. Rowling), "The Hunger Games" (Suzanne Collins), ngôi kể thứ 3 luôn là lựa chọn hàng đầu của các nhà văn để kể chuyện.

• Trong báo chí và phi hư cấu: Ngôi kể thứ 3 cũng được sử dụng trong báo chí, phóng sự, và các tác phẩm phi hư cấu khác để đảm bảo tính khách quan, trung thực, và chuyên nghiệp. Các bài báo, phóng sự thường thuật lại sự kiện, phỏng vấn nhân vật, hoặc phân tích vấn đề bằng giọng văn ngôi kể thứ 3 để tăng cường độ tin cậy và tính thuyết phục.

• Trong viết bài luận và học thuật: Trong lĩnh vực học thuật, ngôi kể thứ 3 được xem là ngôi kể chuẩn mực và phù hợp nhất. Các bài luận, bài nghiên cứu, báo cáo khoa học thường sử dụng ngôi kể thứ 3 để trình bày thông tin, phân tích vấn đề, và đưa ra kết luận một cách khách quan, logic, và có hệ thống.