Vật chứng là gì? Quy định về thu thập và xử lý vật chứng trong tố tụng hình sự mới nhất 2025

1. Vật chứng là gì? Quy định về thu thập và xử lý vật chứng trong tố tụng hình sự mới nhất 2025

1.1. Vật chứng là gì?

Điều 89 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 vật chứng là vật được dùng làm công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết tội phạm, vật là đối tượng của tội phạm, tiền hoặc vật khác có giá trị chứng minh tội phạm và người phạm tội hoặc có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án.

1.2. Quy định về thu thập và xử lý vật chứng trong tố tụng hình sự mới nhất 2025

1.2.1. Quy định về thu thập vật chứng trong tố tụng hình sự

Việc thu thập vật chứng trong vụ án hình sự được quy định tại Điều 105 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, cụ thể: Vật chứng phải được thu thập kịp thời, đầy đủ, mô tả đúng thực trạng vào biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án. Trường hợp vật chứng không thể đưa vào hồ sơ vụ án thì phải chụp ảnh, có thể ghi hình để đưa vào hồ sơ vụ án. Vật chứng phải được niêm phong, bảo quản theo quy định của pháp luật.

1.2.2. Quy định về thu thập vật chứng trong tố tụng hình sự

Việc xử lý vật chứng trong vụ án hình sự được thực hiện theo Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:

Xử lý vật chứng

1. Việc xử lý vật chứng do Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn điều tra; do Viện kiểm sát quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn truy tố; do Chánh án Tòa án quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn chuẩn bị xét xử; do Hội đồng xét xử quyết định nếu vụ án đã đưa ra xét xử. Việc thi hành quyết định về xử lý vật chứng phải được ghi vào biên bản.

2. Vật chứng được xử lý như sau:

a) Vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội, vật cấm tàng trữ, lưu hành thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước hoặc tiêu hủy;

b) Vật chứng là tiền bạc hoặc tài sản do phạm tội mà có thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước;

c) Vật chứng không có giá trị hoặc không sử dụng được thì bị tịch thu và tiêu hủy.

3. Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử, cơ quan, người có thẩm quyền quy định tại khoản 1 Điều này có quyền:

a) Trả lại ngay tài sản đã thu giữ, tạm giữ nhưng không phải là vật chứng cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp tài sản đó;

b) Trả lại ngay vật chứng cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp nếu xét thấy không ảnh hưởng đến việc xử lý vụ án và thi hành án;

c) Vật chứng thuộc loại mau hỏng hoặc khó bảo quản thì có thể được bán theo quy định của pháp luật; trường hợp không bán được thì tiêu hủy;

d) Vật chứng là động vật hoang dã và thực vật ngoại lai thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.

4. Trường hợp có tranh chấp về quyền sở hữu đối với vật chứng thì giải quyết theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự.

Như vậy, vật chứng trong vụ án hình sự được xử lý như sau:

• Vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội, vật cấm tàng trữ, lưu hành thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước hoặc tiêu hủy;
• Vật chứng là tiền bạc hoặc tài sản do phạm tội mà có thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước;
• Vật chứng không có giá trị hoặc không sử dụng được thì bị tịch thu và tiêu hủy.

2. Thẩm quyền xử lý vật chứng trong vụ án hình sự

Căn cứ theo Điều 106 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 quy định về thẩm quyền xử lý vật chứng trong vụ án hình sự, cụ thể tùy vào giai đoạn của vụ án mà thẩm quyền xử lý vật chứng sẽ thuộc về các chủ thể sau:

• Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn điều tra;
• Viện kiểm sát quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn truy tố;
• Chánh án Tòa án quyết định nếu vụ án được đình chỉ ở giai đoạn chuẩn bị xét xử;
• Hội đồng xét xử quyết định nếu vụ án đã đưa ra xét xử.

Việc thi hành quyết định về xử lý vật chứng phải được ghi vào biên bản.

3. Người có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong vụ án hình sự mà để mất mát, hư hỏng thì có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Người có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong vụ án hình sự mà để mất mát, hư hỏng thì có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không, thì theo khoản 2 Điều 90 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:

Bảo quản vật chứng

1. Vật chứng phải được bảo quản nguyên vẹn, không để mất mát, lẫn lộn, hư hỏng. Việc bảo quản vật chứng được thực hiện như sau:

a) Vật chứng cần được niêm phong thì phải niêm phong ngay sau khi thu thập. Việc niêm phong, mở niêm phong được lập biên bản và đưa vào hồ sơ vụ án. Việc niêm phong, mở niêm phong vật chứng được thực hiện theo quy định của Chính phủ;

b) Vật chứng là tiền, vàng, bạc, kim khí quý, đá quý, đồ cổ, chất nổ, chất cháy, chất độc, chất phóng xạ, vũ khí quân dụng phải được giám định ngay sau khi thu thập và phải chuyển ngay để bảo quản tại Kho bạc Nhà nước hoặc cơ quan chuyên trách khác. Nếu vật chứng là tiền, vàng, bạc, kim khí quý, đá quý, đồ cổ lưu dấu vết của tội phạm thì tiến hành niêm phong theo quy định tại điểm a khoản này; vật chứng là vi khuẩn nguy hại, bộ phận cơ thể người, mẫu mô, mẫu máu và các mẫu vật khác của cơ thể người được bảo quản tại cơ quan chuyên trách theo quy định của pháp luật;

c) Vật chứng không thể đưa về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để bảo quản thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng giao vật chứng đó cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp đồ vật, tài sản hoặc người thân thích của họ hoặc chính quyền địa phương, cơ quan, tổ chức nơi có vật chứng bảo quản;

d) Vật chứng thuộc loại mau hỏng hoặc khó bảo quản thì cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi quyền hạn của mình quyết định bán theo quy định của pháp luật và chuyển tiền đến tài khoản tạm giữ của cơ quan có thẩm quyền tại Kho bạc Nhà nước để quản lý;

đ) Vật chứng đưa về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng bảo quản thì cơ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong giai đoạn điều tra, truy tố; cơ quan thi hành án dân sự có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong giai đoạn xét xử và thi hành án.

2. Người có trách nhiệm bảo quản vật chứng mà để mất mát, hư hỏng, phá hủy niêm phong, tiêu dùng, sử dụng trái phép, chuyển nhượng, đánh tráo, cất giấu, hủy hoại vật chứng của vụ án thì tuỳ tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật.

Trường hợp thêm, bớt, sửa đổi, đánh tráo, hủy, làm hư hỏng vật chứng của vụ án nhằm làm sai lệch hồ sơ vụ án thì phải chịu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của luật.

Theo đó, còn tùy vào tính chất, mức độ vi phạm mà người có trách nhiệm bảo quản vật chứng trong vụ án hình sự mà để mất mát, hư hỏng có thể bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Những hình thức xử lý vật chứng phổ biến là gì?

• Tịch thu và tiêu hủy: Đối với công cụ, phương tiện phạm tội hoặc vật bị cấm lưu hành.

• Tịch thu, sung vào ngân sách nhà nước: Đối với tiền, tài sản do phạm tội mà có.

• Tiêu hủy: Vật chứng không còn giá trị sử dụng hoặc không thể bảo quản.

4.2. Vật chứng có được trả lại cho người sở hữu không?

Có. Vật chứng có thể được trả lại cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp nếu việc trả lại không ảnh hưởng đến việc xử lý vụ án và thi hành án. Ngoài ra, tài sản bị thu giữ nhưng không phải vật chứng thì cũng phải được trả lại ngay.

4.3. Vật chứng dễ hư hỏng thì được xử lý ra sao?

Vật chứng là loại mau hỏng hoặc khó bảo quản có thể được bán theo quy định pháp luật. Trường hợp không thể bán thì sẽ bị tiêu hủy.

4.4. Nếu có tranh chấp về quyền sở hữu vật chứng thì giải quyết như thế nào?

Khi phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu đối với vật chứng, vụ việc sẽ được giải quyết theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.