Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là bao lâu?
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là bao lâu?

1. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là bao lâu?

Căn cứ quy định tại Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định như sau:

2. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định như sau:

a) 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng;

b) 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng;

c) 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng;

d) 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Như vậy, việc xác định thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định trên cơ sở loại tội phạm cụ thể, với thời hiệu ít nhất là 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng và nhiều nhất là 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

2. Cách tính thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Cách tính thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự
Cách tính thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Việc tính thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Khoản 3 Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015 như sau:

3. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính từ ngày tội phạm được thực hiện. Nếu trong thời hạn quy định tại khoản 2 Điều này, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật này quy định mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội ấy trên 01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.

Nếu trong thời hạn quy định tại khoản 2 Điều này, người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thì thời hiệu tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Ví dụ: Nguyễn Văn A phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản vào năm 2015 – tội này có khung hình phạt cao nhất là chung thân và do đó thời hiệu truy cứu là 15 năm. Đến năm 2022, tức là vẫn còn trong thời hiệu, A tiếp tục thực hiện hành vi trộm cắp tài sản có khung hình phạt cao nhất là 20 năm tù. Khi đó, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội lừa đảo năm 2015 sẽ được tính lại kể từ năm 2022, thay vì tính từ năm 2015.

Hoặc trong trường hợp khác, sau khi phạm tội vào năm 2016, A bị cơ quan công an truy nã nhưng trốn ra nước ngoài. Đến năm 2024, A mới bị bắt về nước. Khi đó, thời hiệu truy cứu sẽ được tính lại từ thời điểm năm 2024 – thời điểm A bị bắt giữ, chứ không còn tính từ năm 2016. Điều này nhằm ngăn chặn việc người phạm tội cố tình trốn tránh để "chạy" thời hiệu.

3. Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự
Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về các trường hợp không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự như sau:

Đối với tính chất và mức độ nguy hiểm của các loại tội phạm này, Bộ luật Hình sự đã loại trừ việc áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, điều đó đồng nghĩa với việc, việc truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ không bị giới hạn về mặt thời gian đối với các loại tội phạm này.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1 Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là gì?

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là khoảng thời gian do pháp luật quy định, mà sau khi kết thúc thời gian đó, nếu hành vi phạm tội không bị phát hiện hoặc không bị xử lý, thì người phạm tội sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nữa. Đây là chế định thể hiện tính nhân đạo và ổn định của pháp luật, đồng thời khuyến khích người phạm tội cải tạo, sống tốt hơn trong cộng đồng.

4.2 Vì sao pháp luật lại cho phép tính lại thời hiệu trong một số trường hợp?

Việc cho phép tính lại thời hiệu trong các trường hợp như phạm tội mới hoặc cố ý trốn tránh xử lý hình sự là để đảm bảo công lý, răn đe tội phạm và tránh bị lợi dụng kẽ hở pháp luật. Nếu không có quy định này, người phạm tội có thể cố ý lẩn trốn hoặc tiếp tục phạm tội để "né" trách nhiệm pháp lý khi hết thời hiệu.

4.3 Khi nào thì thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính lại?

Thời hiệu sẽ được tính lại trong hai trường hợp. Thứ nhất, nếu trong thời gian đang tính thời hiệu, người phạm tội thực hiện thêm một hành vi phạm tội mới mà khung hình phạt cao nhất trên 1 năm tù. Thứ hai, nếu người phạm tội cố tình lẩn trốn và đã có quyết định truy nã thì thời hiệu được tính lại kể từ ngày họ ra đầu thú hoặc bị bắt giữ. Mục đích của quy định này là không để người phạm tội trốn tránh trách nhiệm bằng cách kéo dài thời gian.

4.4 Có tội phạm nào không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có. Theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, một số tội đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm chiến tranh không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này phản ánh sự nghiêm khắc tuyệt đối của pháp luật đối với các hành vi đe dọa đến nền tảng của quốc gia hoặc hòa bình quốc tế.