Thời hạn truy tố trong vụ án hình sự là bao lâu?

1. Thời hạn truy tố trong vụ án hình sự là bao lâu?

Thời hạn quyết định việc truy tố được quy định tại Điều 240 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 như sau:

Điều 240. Thời hạn quyết định việc truy tố

1. Trong thời hạn 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng kể từ ngày nhận hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải ra một trong các quyết định:

a) Truy tố bị can trước Tòa án;

b) Trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung;

c) Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án; đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án đối với bị can.

Trường hợp cần thiết, Viện trưởng Viện kiểm sát có thể gia hạn thời hạn quyết định việc truy tố nhưng không quá 10 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và tội phạm nghiêm trọng, không quá 15 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng, không quá 30 ngày đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

2. Trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày ra một trong các quyết định quy định tại khoản 1 Điều này, Viện kiểm sát phải thông báo cho bị can, người bào chữa hoặc người đại diện của bị can, bị hại biết việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung; giao cho bị can hoặc người đại diện của bị can và gửi cho Cơ quan điều tra, người bào chữa bản cáo trạng, quyết định đình chỉ vụ án hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án, quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án đối với bị can; thông báo cho bị hại, đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Việc giao, nhận các văn bản nêu trên được lập biên bản theo quy định tại Điều 133 của Bộ luật này và đưa vào hồ sơ vụ án.

Trường hợp vụ án phức tạp thì thời hạn giao bản cáo trạng, quyết định đình chỉ vụ án hoặc quyết định tạm đình chỉ vụ án cho bị can hoặc người đại diện của bị can có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày.

3. Các quyết định nêu tại khoản 1 Điều này phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát cấp trên. Viện trưởng Viện kiểm sát cấp trên có quyền rút, đình chỉ, hủy bỏ các quyết định đó nếu thấy không có căn cứ hoặc trái pháp luật và yêu cầu Viện kiểm sát cấp dưới ra quyết định đúng pháp luật.

Như vậy, trong trường hợp thông thường, thời hạn để Viện kiểm sát cùng cấp ra quyết định truy tố là 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng và nghiêm trọng, 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.

2. Truy tố là gì? Truy tố và khởi tố vụ án hinh sự khác nhau ra sao?

Pháp luật hiện hành không đưa ra định nghĩa về truy tố vụ án hình sự, tuy nhiên có thể hiểu rằng, truy tố: là giai đoạn tiếp theo của tố tụng hình sự sau khi kết thúc giai đoạn điều tra trong đó viện kiểm sát tiến hành các hoạt động cần thiết nhằm đưa bị can ra trước tòa án để xét xử hoặc ra những quyết định tố tụng khác để giải quyết đúng đắn vụ án hình sự.

Trong tố tụng hình sự, viện kiểm sát là cơ quan có quyền thực hiện việc truy tố, tức là thực hành quyền công tố nhà nước, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chính và thống nhất đồng thời kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án hình sự.

Trong khi đó, Khởi tố vụ án hình sự lại là giai đoạn bắt đầu của quá trình tố tụng, theo đó, trên cơ sở các căn cứ khởi tố vụ án hình sự được quy định tại Điều 143 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cơ quan điều tra (trong trường hợp đặc biệt là viện kiểm sát hoặc tòa án) ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, để có thể tiến hành các thủ tục tố tụng tiếp theo trước khi đưa bị can, bị cáo ra xét xử trước tòa án.

Trong giai đoạn truy tố, sau khi nhận được hồ sơ vụ án cùng bản kết luận điều tra, đề nghị truy tố do cơ quan điều tra chuyển sang, viện kiểm sát phải tiến hành nghiên cứu các tài lệu đó, xác định các căn cứ pháp lí để ra một trong các quyết định:

• Truy tố bị can trước Tòa án;
• Trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung;
• Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án; đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án đối với bị can.

3. Nhập vụ án hình sự tiến hành trong trường hợp nào?

Theo quy định tại Điều 242 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, trong giai đoạn truy tố, viện kiểm sát có thể quyết định nhập vụ án khi thuộc một trong các trường hợp:

• Bị can phạm nhiều tội;
• Bị can phạm tội nhiều lần;
• Nhiều bị can thực hiện một tội phạm hoặc cùng với bị can còn có những người khác che giấy tội phạm hoặc không tố giác tội phạm, tiêu thụ tài sản do bị can phạm tội mà có.

Trong trường hợp tại giai đoạn điều tra, cơ qua điều tra chưa quyết định nhập vụ án thì viện kiểm sát sẽ xem xét quyết định nhập để giải quyết chung trong cùng một vụ án. Cũng có thể nhập vụ án trong giai đoạn tố truy tố khi khi nghiên cứu hồ sơ phát hiện bị can còn thực hiện hành vi phạm tội khác; vụ án có đồng phạm khác hoặc có những người khác che giấu tội phạm hoặc không tố giác tội phạm hay tiêu thụ tài sản do phạm tội mà có, mặc dù trước đó viện kiểm sát đã yêu cầu cơ quan có thẩm quyền điều tra khởi tố, điều tra nhưng các cơ quan này không thực hiện, viện kiểm sát có quyền khởi tố vụ án, khởi tố bị can, nhập vụ án và trả hồ sơ cho cơ quan điều tra để điều tra bổ sung.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1 Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là gì?

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là khoảng thời gian do pháp luật quy định, mà sau khi kết thúc thời gian đó, nếu hành vi phạm tội không bị phát hiện hoặc không bị xử lý, thì người phạm tội sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nữa. Đây là chế định thể hiện tính nhân đạo và ổn định của pháp luật, đồng thời khuyến khích người phạm tội cải tạo, sống tốt hơn trong cộng đồng.

4.2 Vì sao pháp luật lại cho phép tính lại thời hiệu trong một số trường hợp?

Việc cho phép tính lại thời hiệu trong các trường hợp như phạm tội mới hoặc cố ý trốn tránh xử lý hình sự là để đảm bảo công lý, răn đe tội phạm và tránh bị lợi dụng kẽ hở pháp luật. Nếu không có quy định này, người phạm tội có thể cố ý lẩn trốn hoặc tiếp tục phạm tội để "né" trách nhiệm pháp lý khi hết thời hiệu.

4.3 Khi nào thì thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính lại?

Thời hiệu sẽ được tính lại trong hai trường hợp. Thứ nhất, nếu trong thời gian đang tính thời hiệu, người phạm tội thực hiện thêm một hành vi phạm tội mới mà khung hình phạt cao nhất trên 1 năm tù. Thứ hai, nếu người phạm tội cố tình lẩn trốn và đã có quyết định truy nã thì thời hiệu được tính lại kể từ ngày họ ra đầu thú hoặc bị bắt giữ. Mục đích của quy định này là không để người phạm tội trốn tránh trách nhiệm bằng cách kéo dài thời gian.

4.4 Có tội phạm nào không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có. Theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam, một số tội đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm chiến tranh không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này phản ánh sự nghiêm khắc tuyệt đối của pháp luật đối với các hành vi đe dọa đến nền tảng của quốc gia hoặc hòa bình quốc tế.