Quy định về điều tra hình sự mới nhất 2025

1. Quy định về điều tra hình sự mới nhất 2025

Điều tra là một giai đoạn trong tố tụng hình sự, do các cá nhân hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành nhằm làm rõ sự thật khách quan, toàn diện và đầy đủ của vụ án. Kết quả điều tra là cơ sở để quyết định việc truy cứu hoặc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội.

Tố tụng hình sự được chia thành các giai đoạn chính bao gồm: khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Trong đó, giai đoạn điều tra đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong quá trình điều tra, cơ quan điều tra sẽ tiến hành các hoạt động theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 nhằm mục đích thu thập chứng cứ và làm rõ bản chất khách quan của vụ án. Việc này bao gồm thu thập cả chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội, các tình tiết làm tăng hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, cũng như những yếu tố liên quan khác.

Nếu giai đoạn điều tra không được thực hiện đúng quy định, viện kiểm sát sẽ thiếu căn cứ để truy tố và tòa án không thể tiến hành xét xử. Trong trường hợp chứng cứ chưa đầy đủ hoặc có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục khi lấy lời khai, viện kiểm sát hoặc tòa án có quyền trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung, nhằm bảo đảm tính khách quan, đầy đủ và đúng pháp luật của quá trình giải quyết vụ án.

2. Thủ tục điều tra vụ án hình sự mới nhất 2025

Căn cứ khoản 2 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định như sau:

Trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

...

2. Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm:

a) Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố;

b) Cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.

...

Khi có tin tố giác, tin báo về tội phạm, cơ quan, tổ chức gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, cơ quan, tổ chức khác có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.

Sau khi tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, cơ quan điều tra sẽ tiến hành các hoạt động điều tra theo đúng trình tự, thủ tục quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Các hoạt động điều tra bao gồm:

• Hỏi cung bị can: Do Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên thực hiện, tùy theo từng trường hợp cụ thể (theo Điều 183).

• Lấy lời khai người làm chứng: Do Điều tra viên, cán bộ điều tra hoặc Kiểm sát viên tiến hành (Điều 186).

• Đối chất: Được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người mà các biện pháp điều tra khác chưa làm rõ được. Việc đối chất do Điều tra viên thực hiện, trong trường hợp cần thiết có thể do Kiểm sát viên thực hiện (Điều 189).

• Nhận dạng và nhận biết giọng nói: Theo Điều 190 và Điều 191, Điều tra viên tổ chức cho người làm chứng, bị hại hoặc bị can nhận dạng người, ảnh hoặc vật, hoặc nhận biết giọng nói liên quan đến vụ án.

• Khám xét người: Theo quy định tại Điều 193 và Điều 194, việc khám xét do Điều tra viên thực hiện trên cơ sở lệnh của người có thẩm quyền theo Điều 113. Việc khám xét phải do người cùng giới thực hiện.

• Khám xét, thu giữ và tạm giữ tài liệu, đồ vật: Thực hiện theo các quy định tại Chương XIII.

• Khám nghiệm hiện trường: Điều tra viên chủ trì, nhằm thu thập dấu vết tội phạm, vật chứng, tài liệu, dữ liệu điện tử và các tình tiết có liên quan (Điều 201).

• Khám nghiệm tử thi: Do giám định viên pháp y thực hiện dưới sự chủ trì của Điều tra viên và có người chứng kiến (Điều 202).

• Thực nghiệm điều tra: Cơ quan điều tra tái hiện lại hiện trường, hành vi hoặc tình huống để xác minh, kiểm tra những tài liệu, tình tiết quan trọng (Điều 204).

• Giám định và định giá tài sản: Thực hiện theo các quy định tại Chương XV.

• Áp dụng các biện pháp điều tra đặc biệt: Được quy định tại Chương XVI của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Khi kết thúc quá trình điều tra, nếu đã thu thập đầy đủ chứng cứ, cơ quan điều tra sẽ lập bản kết luận điều tra và chuyển hồ sơ đề nghị truy tố. Trường hợp không đủ căn cứ, hoặc xuất hiện một trong các điều kiện được quy định trong luật, cơ quan điều tra có thể ra quyết định đình chỉ điều tra, đặc biệt nếu hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can là người thực hiện hành vi phạm tội.

3. Cơ quan nào có thẩm quyền điều tra vụ án hình sự?

Theo quy định tại Điều 163 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 những cơ quan có thẩm quyền thực hiện hoạt động điều tra bao gồm như sau:

• Cơ quan điều tra của Công an nhân dân điều tra tất cả các tội phạm, trừ những tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
• Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân điều tra các tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự.
• Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Giai đoạn điều tra diễn ra khi nào trong quá trình tố tụng hình sự?

Giai đoạn điều tra bắt đầu sau khi có quyết định khởi tố vụ án và kết thúc khi cơ quan điều tra ban hành bản kết luận điều tra và chuyển hồ sơ đến Viện kiểm sát đề nghị truy tố hoặc ra quyết định đình chỉ điều tra.

4.2. Những hoạt động nào thường được thực hiện trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự?

Các hoạt động thường bao gồm: hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, khám nghiệm hiện trường, khám xét, thu giữ vật chứng, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, giám định, định giá tài sản và các biện pháp điều tra đặc biệt khác.

4.3. Việc đối chất trong điều tra vụ án hình sự được thực hiện trong trường hợp nào?

Đối chất được thực hiện khi có mâu thuẫn trong lời khai giữa hai hoặc nhiều người, và các biện pháp điều tra khác không thể làm rõ được mâu thuẫn đó. Việc đối chất do Điều tra viên thực hiện, trong một số trường hợp có thể do Kiểm sát viên chủ trì (Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).

4.4. Khi nào thì cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra?

Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra khi có một trong các căn cứ như: không chứng minh được bị can đã thực hiện hành vi phạm tội, người bị hại rút yêu cầu khởi tố trong các vụ án khởi tố theo yêu cầu của bị hại, hết thời hạn điều tra mà không đủ căn cứ truy tố...