Cấm vận là gì? Cấm vận thương mại ảnh hưởng đến kinh tế ra sao?

1. Cấm vận là gì?

Cấm vận là biện pháp hạn chế hoặc ngăn chặn quan hệ kinh tế, thương mại, tài chính, hoặc quân sự đối với một quốc gia, tổ chức hoặc cá nhân nào đó. Đây thường là biện pháp trừng phạt do một hoặc nhiều quốc gia áp đặt nhằm gây áp lực buộc đối tượng bị cấm vận thay đổi chính sách hoặc hành vi.

Các loại cấm vận phổ biến:

• Cấm vận kinh tế: Hạn chế hoặc cấm giao thương, xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ, nguyên liệu.
• Cấm vận tài chính: Đóng băng tài sản, ngăn chặn giao dịch ngân hàng, hạn chế đầu tư.
• Cấm vận quân sự: Ngăn chặn mua bán vũ khí, trang thiết bị quân sự.
• Cấm vận ngoại giao: Hạn chế quan hệ ngoại giao, cấm quan chức đi lại giữa các nước.
• Cấm vận công nghệ: Hạn chế xuất khẩu công nghệ cao, phần mềm, thiết bị tiên tiến.

2. Cấm vận thương mại ảnh hưởng đến kinh tế như thế nào?

Cấm vận thương mại là biện pháp hạn chế hoặc cấm hoàn toàn hoạt động xuất nhập khẩu giữa các quốc gia vì lý do chính trị, an ninh hoặc nhân quyền. Biện pháp này tác động sâu rộng đến kinh tế, đặc biệt là đối với quốc gia bị cấm vận.

• Thứ nhất, nền kinh tế nước bị cấm vận sẽ rơi vào khủng hoảng do thiếu nguyên vật liệu, công nghệ, thị trường tiêu thụ, dẫn đến đình trệ sản xuất và lạm phát leo thang.
• Thứ hai, hệ thống tài chính bị bóp nghẹt khi các giao dịch quốc tế bị cản trở, ngoại tệ khan hiếm, dòng vốn đầu tư sụt giảm nghiêm trọng.
• Thứ ba, người dân chịu ảnh hưởng trực tiếp do giá cả tăng cao, đời sống khó khăn, thất nghiệp lan rộng.

Ngoài ra, các quốc gia ban hành cấm vận cũng có thể bị thiệt hại nếu mất đi thị trường cung ứng hoặc tiêu thụ quan trọng, đồng thời chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ đứt gãy. Trong dài hạn, cấm vận có thể thúc đẩy quốc gia bị ảnh hưởng tìm kiếm liên minh kinh tế mới, làm thay đổi cấu trúc thương mại và cán cân địa chính trị toàn cầu.

3. Cấm vận có ảnh hưởng đến bất động sản không?

Cấm vận có ảnh hưởng đến bất động sản, mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào phạm vi, loại hình cấm vận, và mối liên hệ của nền kinh tế trong nước với thị trường quốc tế.

Ảnh hưởng trực tiếp trong trường hợp bị cấm vận như: Hạn chế nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào bất động sản giảm mạnh, các dự án có yếu tố nước ngoài bị đình trệ hoặc hủy bỏ. Hay suy giảm kinh tế - ảnh hưởng đến cầu mua nhà do người dân giảm thu nhập, hoãn việc mua nhà, đầu tư, chuyển nhượng.

4. Việc áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế trong quan hệ thương mại được thực hiện như thế nào?

Căn cứ quy định tại Điều 5 Luật Thương mại 2005 quy định như sau:

Áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế

1. Trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế hoặc có quy định khác với quy định của Luật này thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.

2. Các bên trong giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài được thoả thuận áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế nếu pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Như vậy, việc áp dụng điều ước quốc tế, pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế trong quan hệ thương mại được thực hiện theo quy định trên.

5. Thực hiện áp dụng điều ước quốc tế và tập quán thương mại quốc tế trong quan hệ công cụ chuyển nhượng có yếu tố nước ngoài như thế nào?

Căn cứ tại Điều 6 Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005 quy định việc áp dụng điều ước quốc tế và tập quán thương mại quốc tế trong quan hệ công cụ chuyển nhượng có yếu tố nước ngoài như sau:

• Trong trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định Luật Các công cụ chuyển nhượng thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó.
• Trong trường hợp quan hệ công cụ chuyển nhượng có yếu tố nước ngoài, các bên tham gia quan hệ công cụ chuyển nhượng được thoả thuận áp dụng các tập quán thương mại quốc tế gồm Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ, Quy tắc thống nhất về nhờ thu của Phòng Thương mại quốc tế và các tập quán thương mại quốc tế có liên quan khác theo quy định của Chính phủ.
• Trong trường hợp công cụ chuyển nhượng được phát hành ở Việt Nam nhưng được chấp nhận, bảo lãnh, chuyển nhượng, cầm cố, nhờ thu, thanh toán, truy đòi, khởi kiện ở một nước khác thì công cụ chuyển nhượng phải được phát hành theo quy định Luật Các công cụ chuyển nhượng.
• Trong trường hợp công cụ chuyển nhượng được phát hành ở nước khác nhưng được chấp nhận, bảo lãnh, chuyển nhượng, cầm cố, nhờ thu, thanh toán, truy đòi, khởi kiện ở Việt Nam thì việc chấp nhận, bảo lãnh, chuyển nhượng, cầm cố, nhờ thu, thanh toán, truy đòi, khởi kiện được thực hiện theo quy định Luật Các công cụ chuyển nhượng.

6. Những câu hỏi thường gặp

6.1. Cấm vận thương mại có vi phạm nguyên tắc thương mại tự do của WTO không?

Về nguyên tắc, WTO khuyến khích tự do hóa thương mại và phản đối các rào cản phi thuế quan không chính đáng. Tuy nhiên, WTO vẫn cho phép các nước thành viên áp dụng cấm vận thương mại trong một số trường hợp ngoại lệ, được quy định tại Điều XX GATT, như vì lý do bảo vệ an ninh quốc gia, đạo đức xã hội hoặc để thi hành nghĩa vụ theo Hiến chương Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, việc áp dụng cấm vận phải có căn cứ rõ ràng và không được phân biệt đối xử một cách tùy tiện. Vì vậy, trong một số trường hợp, cấm vận có thể bị khiếu kiện tại Cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO nếu bị cho là công cụ ép buộc chính trị hoặc không minh bạch.

6.2. Quốc gia bị cấm vận có thể "lách luật" để duy trì thương mại không? Bằng cách nào?

Có. Trong thực tế, nhiều quốc gia bị cấm vận đã áp dụng các biện pháp “lách cấm vận” để duy trì dòng chảy thương mại và tránh sụp đổ kinh tế. Một số phương pháp phổ biến gồm:

• Thương mại qua nước thứ ba (trung gian không bị cấm vận);
• Giao dịch bằng tiền điện tử hoặc đồng nội tệ song phương, tránh sử dụng hệ thống SWIFT;
• Đổi hàng (barter trade) thay vì thanh toán bằng tiền;
• Sử dụng công ty “vỏ bọc” đặt tại nước ngoài để giao thương ẩn danh;
• Chuyển hướng sang các thị trường “không thân phương Tây” như Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ…

Dù vậy, các biện pháp này chỉ mang tính ứng phó và không thể bù đắp hoàn toàn thiệt hại dài hạn do bị cấm vận.