Thời hiệu yêu cầu thi hành án dân sự là bao nhiêu năm? Trường hợp nào cưỡng chế thi hành án dân sự?
1. Thời hiệu yêu cầu thi hành án dân sự là bao nhiêu năm?
Tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự 2008 có quy định về thời hạn yêu cầu thi hành án dân sự (trong luật sử dụng thuật ngữ thời hiệu yêu cầu thi hành án) như sau:
"Điều 30. Thời hiệu yêu cầu thi hành án
1. Trong thời hạn 05 năm, kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền ra quyết định thi hành án.
Trường hợp thời hạn thực hiện nghĩa vụ được ấn định trong bản án, quyết định thì thời hạn 05 năm được tính từ ngày nghĩa vụ đến hạn.
Đối với bản án, quyết định thi hành theo định kỳ thì thời hạn 05 năm được áp dụng cho từng định kỳ, kể từ ngày nghĩa vụ đến hạn.
2. Đối với các trường hợp hoãn, tạm đình chỉ thi hành án theo quy định của Luật này thì thời gian hoãn, tạm đình chỉ không tính vào thời hiệu yêu cầu thi hành án, trừ trường hợp người được thi hành án đồng ý cho người phải thi hành án hoãn thi hành án.
3. Trường hợp người yêu cầu thi hành án chứng minh được do trở ngại khách quan hoặc do sự kiện bất khả kháng mà không thể yêu cầu thi hành án đúng thời hạn thì thời gian có trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng không tính vào thời hiệu yêu cầu thi hành án."
Ví dụ: Bản án tuyên ngày 01/01/2020, có hiệu lực ngày 15/01/2020 → thời hiệu yêu cầu thi hành án đến hết ngày 15/01/2025. Nếu người được thi hành bị bệnh nặng không thể yêu cầu từ 2022–2023, thời hiệu được kéo dài tương ứng thời gian đó.
2. Trường hợp nào cưỡng chế thi hành án dân sự?
Căn cứ vào Điều 46 Luật Thi hành án dân sự 2008 quy định như sau:
Cưỡng chế thi hành án
1. Hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 45 của Luật này, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án thì bị cưỡng chế.
2. Không tổ chức cưỡng chế thi hành án trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt khác do Chính phủ quy định.
Theo đó, việc cưỡng chế thi hành án dân sự sẽ được thực hiện trong trường hợp hết thời hạn thi hành án nhưng người hành án vẫn không tự nguyện thi hành án thì sẽ tiến hành cưỡng chế thi hành.
3. Đơn yêu cầu thi hành án dân sự phải có những nội dung nào?
Căn cứ vào Điều 31 Luật Thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bởi khoản 13 Điều 1 Luật Thi hành án dân sự sửa đổi 2014 quy định như sau:
Tiếp nhận, từ chối yêu cầu thi hành án
1. Đương sự tự mình hoặc ủy quyền cho người khác yêu cầu thi hành án bằng hình thức trực tiếp nộp đơn hoặc trình bày bằng lời nói hoặc gửi đơn qua bưu điện. Người yêu cầu phải nộp bản án, quyết định, tài liệu khác có liên quan.
Ngày yêu cầu thi hành án được tính từ ngày người yêu cầu nộp đơn hoặc trình bày trực tiếp hoặc ngày có dấu bưu điện nơi gửi.
2. Đơn yêu cầu phải có các nội dung sau đây:
a) Tên, địa chỉ của người yêu cầu;
b) Tên cơ quan thi hành án dân sự nơi yêu cầu;
c) Tên, địa chỉ của người được thi hành án; người phải thi hành án;
d) Nội dung yêu cầu thi hành án;
đ) Thông tin về tài sản, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, nếu có;
e) Ngày, tháng, năm làm đơn;
g) Chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm đơn; trường hợp là pháp nhân thì phải có chữ ký của người đại diện hợp pháp và đóng dấu của pháp nhân, nếu có.
3. Trường hợp người yêu cầu trực tiếp trình bày bằng lời nói thì cơ quan thi hành án dân sự phải lập biên bản có các nội dung quy định tại khoản 2 Điều này, có chữ ký của người lập biên bản; biên bản này có giá trị như đơn yêu cầu.
4. Khi tiếp nhận yêu cầu thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự phải kiểm tra nội dung yêu cầu và các tài liệu kèm theo, vào sổ nhận yêu cầu thi hành án và thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu.
5. Cơ quan thi hành án dân sự từ chối yêu cầu thi hành án và phải thông báo bằng văn bản cho người yêu cầu trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được yêu cầu thi hành án trong các trường hợp sau đây:
a) Người yêu cầu không có quyền yêu cầu thi hành án hoặc nội dung yêu cầu không liên quan đến nội dung của bản án, quyết định; bản án, quyết định không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của các đương sự theo quy định của Luật này;
b) Cơ quan thi hành án dân sự được yêu cầu không có thẩm quyền thi hành án;
c) Hết thời hiệu yêu cầu thi hành án.
Theo đó, đơn yêu cầu thi hành án dân sự bắt buộc phải có những nội dung như sau:
- Tên, địa chỉ của người yêu cầu;
- Tên cơ quan thi hành án dân sự nơi yêu cầu;
- Tên, địa chỉ của người được thi hành án; người phải thi hành án;
- Nội dung yêu cầu thi hành án;
- Thông tin về tài sản, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, nếu có;
- Ngày, tháng, năm làm đơn;
- Chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm đơn; trường hợp là pháp nhân thì phải có chữ ký của người đại diện hợp pháp và đóng dấu của pháp nhân, nếu có.
4. Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự
Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được quy định tại Điều 71 Luật Thi hành án dân sự năm 2008 như sau:
- Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án.
- Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án.
- Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ.
- Khai thác tài sản của người phải thi hành án.
- Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ.
- Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định.
5. Kế hoạch cưỡng chế thi hành án gồm những nội dung gì?
Tại Điều 72 Luật Thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bởi khoản 29 Điều 1 Luật Thi hành án dân sự sửa đổi 2014 quy định về kế hoạch cưỡng chế thi hành án:
"1. Chấp hành viên lập kế hoạch cưỡng chế thi hành án trong trường hợp cần huy động lực lượng.
2. Kế hoạch cưỡng chế thi hành án có các nội dung chính sau đây:
a) Tên người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế;
b) Biện pháp cưỡng chế cần áp dụng;
c) Thời gian, địa điểm cưỡng chế;
d) Phương án tiến hành cưỡng chế;
đ) Yêu cầu về lực lượng tham gia bảo vệ cưỡng chế;
e) Dự trù chi phí cưỡng chế.
3. Kế hoạch cưỡng chế phải được gửi ngay cho Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan Công an cùng cấp, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi tổ chức cưỡng chế và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc cưỡng chế thi hành án. Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có trách nhiệm thực hiện theo kế hoạch, yêu cầu của Chấp hành viên.
4. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được kế hoạch cưỡng chế của cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp, cơ quan Công an có trách nhiệm xây dựng kế hoạch và lập phương án bảo vệ cưỡng chế.
Cơ quan Công an có trách nhiệm bố trí lực lượng, phương tiện cần thiết để giữ gìn trật tự, bảo vệ hiện trường, kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi tẩu tán tài sản, cản trở, chống đối việc thi hành án, tạm giữ người chống đối, khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu phạm tội.”
6. Các câu hỏi thường gặp
6.1. Hết thời hiệu 5 năm thì có được yêu cầu thi hành án nữa không?
Có thể, nếu thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 30 Luật thi hành án dân sự 2008:
Người yêu cầu có thể được khôi phục thời hiệu nếu chứng minh được có sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến không thể nộp đơn trong thời hạn 5 năm.
Ví dụ: mắc bệnh hiểm nghèo, thiên tai, chiến tranh,…
6.2. Cưỡng chế thi hành án có cần thông báo trước không?
Có. Theo Điều 44 Luật Thi hành án dân sự 2008, Chấp hành viên phải ra quyết định cưỡng chế và thông báo trước ít nhất 03 ngày làm việc cho người phải thi hành, trừ trường hợp đặc biệt (ví dụ: cưỡng chế khẩn cấp để bảo toàn tài sản).
6.3. Có bị xử lý hình sự nếu cố tình không thi hành án?
Có thể. Nếu người phải thi hành án cố ý không chấp hành, đặc biệt là trong các vụ việc liên quan đến tiền, tài sản,... thì có thể bị xử lý theo: Điều 380 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017): Tội không chấp hành án.
Như vậy, Mức phạt có thể là: phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc phạt tù đến 05 năm.
6.4. Ai chịu trách nhiệm tổ chức cưỡng chế?
Theo Luật Thi hành án dân sự 2008, việc cưỡng chế do:
- Chấp hành viên thuộc Cơ quan Thi hành án dân sự trực tiếp tổ chức thực hiện.
- Có sự phối hợp với Công an, chính quyền địa phương, đại diện Viện kiểm sát
6.5. Nếu không đồng ý việc cưỡng chế thì khiếu nại ở đâu?
Người bị cưỡng chế có thể:
- Gửi đơn khiếu nại đến Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự nơi ra quyết định cưỡng chế theo Điều 140 Luật Thi hành dân sự 2008.
- Nếu không đồng ý với giải quyết khiếu nại, có thể khởi kiện ra Tòa án hành chính.
