Chuẩn bị phạm tội được xác định thế nào theo BLHS mới nhất 2025?

1. Chuẩn bị phạm tội được xác định thế nào theo BLHS mới nhất 2025?

Theo quy định tại Điều 14 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), "chuẩn bị phạm tội" được hiểu là hành vi tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm, hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm. Tuy nhiên, không phải mọi hành vi chuẩn bị phạm tội đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Chỉ trong trường hợp chuẩn bị thực hiện một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê tại khoản 2 Điều 14, người thực hiện hành vi chuẩn bị phạm tội mới phải chịu trách nhiệm hình sự.

Danh sách các tội danh này bao gồm, nhưng không giới hạn ở:

• Tội phản bội Tổ quốc (Điều 108)
• Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109) Tội gián điệp (Điều 110)
• Tội giết người (Điều 123)
• Tội cướp tài sản (Điều 168)
• Tội rửa tiền (Điều 324)

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi, chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi chuẩn bị phạm tội đối với Tội giết người (Điều 123) và Tội cướp tài sản (Điều 168).

Việc quy định này nhằm đảm bảo tính nhân đạo trong pháp luật hình sự, đồng thời cho phép cơ quan chức năng can thiệp kịp thời để ngăn chặn các hành vi phạm tội nghiêm trọng trước khi chúng xảy ra.

2. Phạm tội chưa đạt là gì?

Phạm tội chưa đạt được quy định tại Điều 15 BLHS Việt Nam năm 2015 được sửa đổi, bổ sung 2017

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội. Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Như vậy, bản chất PTCĐ thể hiện ở chỗ – là giai đoạn tiếp sau chuẩn bị phạm tội và là một giai đoạn phản ánh người phạm tội đã bắt đầu có hành vi xâm hại đến các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ . Nói cách khác, khách thể của tội phạm được luật hình sự bảo vệ đó bị đe doạ thực tế gây ra thiệt hại, nhưng vì nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội nên thiệt hại thực tế chưa xảy ra hoặc có thiệt hại xảy ra nhưng không phải là thiệt hại mà người phạm tội mong muốn xảy ra.

3. Quy định của pháp luật về phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành:

Điều 18 Bộ luật hình sự quy định về phạm tội chưa đạt như sau:

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội. Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Về trách nhiệm hình sự, khoản 3 Điều 52 Bộ luật hình sự quy định như sau: “Đối với trường hợp phạm tội chưa đạt, nếu điều luật được áp dụng có quy định hình phạt cao nhất là chung thân hoặc tử hình, thì chỉ có thể áp dụng hình phạt này trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định”.

Theo khoản 3 Điều 52 Bộ luật hình sự, nếu phạm tội chưa đạt mà điều luật áp dụng có hình phạt cao nhất là tù có thời hạn thì mức hình phạt không vượt quá 3/4 mức phạt luật định; còn hình phạt chung thân hoặc tử hình chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Phạm tội chưa đạt xảy ra khi người phạm tội cố ý thực hiện hành vi phạm tội nhưng không hoàn thành do nguyên nhân khách quan. Khác với tự ý nửa chừng chấm dứt, người phạm tội chưa đạt vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.

Có hai loại phạm tội chưa đạt:

• Chưa đạt đã hoàn thành: người phạm tội thực hiện đủ hành vi nhưng không gây ra hậu quả mong muốn.
• Chưa đạt chưa hoàn thành: người phạm tội chưa thực hiện hết hành vi phạm tội do bị ngăn cản.

Ví dụ: A định giết B, đã đâm một nhát nhưng bị bắt ngay, khiến B chỉ bị thương – đây là trường hợp phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành.

4. Xác định giai đoạn thực hiện tội phạm trong đồng phạm ra sao theo BLHS mới nhất 2025?

Các giai đoạn thực hiện tội phạm trong đồng phạm:

a. Giai đoạn chuẩn bị phạm tội

• Là hành vi chuẩn bị công cụ, phương tiện, tìm kiếm người tham gia, thỏa thuận kế hoạch…
• Người đồng phạm có thể tham gia với vai trò tổ chức, xúi giục hoặc giúp sức.
• Chỉ bị truy cứu nếu hành vi chuẩn bị cho loại tội đặc biệt nghiêm trọng hoặc có quy định xử lý hình sự giai đoạn này.

b. Giai đoạn phạm tội chưa đạt

• Các đồng phạm đã cùng thực hiện hành vi phạm tội nhưng tội phạm không hoàn thành do bị ngăn chặn hoặc lý do khách quan.
• Mỗi đồng phạm vẫn bị xử lý hình sự theo tội phạm chưa đạt, với vai trò tương ứng (thực hành, tổ chức, giúp sức…).
• Có thể được áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

c. Giai đoạn phạm tội hoàn thành

• Tội phạm đã xảy ra đúng như ý chí ban đầu của những người đồng phạm.
• Tất cả người tham gia bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò cụ thể và theo giai đoạn tội phạm đã hoàn thành.

Nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự

• Mỗi người đồng phạm phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm đã thực hiện trong phạm vi lỗi, vai trò, và hành vi của mình.
• Nếu một người chỉ tham gia ở giai đoạn chuẩn bị, thì có thể không bị xử lý nếu luật không quy định truy cứu ở giai đoạn đó.
• Người tự ý rút lui trước khi tội phạm được thực hiện, không xúi giục, hỗ trợ tiếp tục, thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự (Điều 16 BLHS).

5. So sánh chi tiết các giai đoạn thực hiện tội phạm theo Bộ luật Hình sự mới nhất 2025

Trong quá trình phạm tội, hành vi phạm pháp không diễn ra ngay tức thì mà thường trải qua một chuỗi các bước từ chuẩn bị đến khi tội phạm hoàn thành. Nhận diện và phân biệt rõ các giai đoạn thực hiện tội phạm là cơ sở quan trọng giúp cơ quan tố tụng xác định đúng tính chất, mức độ nguy hiểm và trách nhiệm hình sự của người phạm tội.

Bộ luật Hình sự hiện hành (tính đến năm 2025) chia quá trình phạm tội thành ba giai đoạn chính: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và phạm tội hoàn thành. Mỗi giai đoạn có đặc điểm pháp lý riêng, cách xử lý hình sự khác nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến việc định tội, định khung hình phạt cũng như áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

Vậy cụ thể các giai đoạn này khác nhau ở điểm nào? Cùng theo dõi bảng so sánh chi tiết dưới đây để hiểu rõ hơn về từng giai đoạn trong quy trình thực hiện tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự mới nhất.

6. Những câu hỏi thường gặp

6.1. Giai đoạn phạm tội chưa đạt được hiểu như thế nào?

Phạm tội chưa đạt là giai đoạn khi người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội một cách cụ thể và rõ ràng, nhưng tội phạm không hoàn thành được do nguyên nhân ngoài ý muốn của họ (ví dụ: bị phát hiện, bị chống trả, bị bắt giữ…). Đây là nội dung được quy định tại Điều 15 Bộ luật Hình sự và có ý nghĩa quan trọng trong việc phân hóa trách nhiệm hình sự. Mặc dù hậu quả chưa xảy ra, nhưng người phạm tội vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với mức hình phạt có thể được áp dụng dưới mức thấp nhất của khung hình phạt dành cho tội phạm hoàn thành.

6.2. Giai đoạn phạm tội hoàn thành có đặc điểm gì nổi bật?

Phạm tội hoàn thành là giai đoạn cuối cùng trong quá trình thực hiện hành vi phạm tội, khi tất cả các yếu tố cấu thành tội phạm đã đầy đủ và hậu quả đã xảy ra đúng như mục đích của người phạm tội. Đây là trường hợp phổ biến nhất trong các vụ án hình sự và là căn cứ chính để xác định tội danh, khung hình phạt theo luật định. Người phạm tội ở giai đoạn này sẽ chịu trách nhiệm hình sự đầy đủ, và các tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ sẽ được xem xét khi quyết định hình phạt.