Tìm kiếm
Chương IV Bộ luật hình sự 2015: Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự
| Số hiệu: | 100/2015/QH13 | Loại văn bản: | Luật |
| Nơi ban hành: | Quốc hội | Người ký: | Nguyễn Sinh Hùng |
| Ngày ban hành: | 27/11/2015 | Ngày hiệu lực: | 01/01/2018 |
| Ngày công báo: | 31/12/2015 | Số công báo: | Từ số 1263 đến số 1264 |
| Lĩnh vực: | Trách nhiệm hình sự | Tình trạng: | Còn hiệu lực |
TÓM TẮT VĂN BẢN
Bộ luật hình sự 2015 vừa được ban hành ngày 27/11/2015 với các quy định mới về tội phạm; những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự; thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; hình phạt; các biện pháp tư pháp; quyết định hình phạt; chấp hành hình phạt; xóa án tích; pháp nhân thương mại phạm tội;…
Bộ luật hình sự 2015 gồm 3 Phần, 26 Chương, 426 Điều (thay vì Bộ Luật Hình sự 1999 gồm 2 Phần, 24 Chương, 344 Điều). Cấu trúc Bộ luật hình sự năm 2015 có nhiều thay đổi so với BLHS cũ như sau:
Phần thứ nhất: Những quy định chung
Chương I. Điều khoản cơ bản
Chương II. Hiệu lực của BLHS 2015
Chương III. Tội phạm
Chương IV. Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự
Chương V. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự
Chương VI. Hình phạt
Chương VII. Các biện pháp tư pháp
Chương VIII. Quyết định hình phạt
Chương IX. Thời hiệu thi hành bản án, Miễn chấp hành hình phạt, Giảm thời hạn chấp hành hình phạt
Chương X. Xóa án tích
Chương XI. Những quy định đối với pháp nhân thương mại phạm tội
Chương XII. Những quy định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
Phần thứ hai: Các tội phạm
Chương XIII. Các tội xâm phạm an ninh quốc gia
Chương XIV. Các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người
Chương XV. Các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân
Chương XVI. Các tội xâm phạm sở hữu
Chương XVII. Các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình
Chương XVIII. Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế
Chương XIX. Các tội phạm về môi trường
Chương XX. Các tội phạm về ma túy
Chương XXI. Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng
Chương XXII. Các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính
Chương XXIII. Các tội phạm về chức vụ
Chương XXIV. Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp
Chương XXV. Các tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm của quân nhân và trách nhiệm của người phối thuộc với quân đội trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu
Chương XXVI. Các Tội phá hoại hòa bình, chống loài người và Tội phạm chiến tranh
Phần thứ ba: Điều khoản thi hành
Theo đó, Bộ luật hình sự 2015 có những điểm sau đáng chú ý:
- Tuổi chịu trách nhiệm hình sự
+ Điều 12 Luật hình sự 2015 có quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.
+ Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người, tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác, tội hiếp dâm, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, tội cướp tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các Điều quy định cụ thể ở Điều 12 Bộ luật hình sự năm 2015.
- Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng
+ Theo Điều 54 BLHS năm 2015, Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật khi người phạm tội có ít nhất hai tình tiết giảm nhẹ tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật HS 2015.
+ Tòa án có thể quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức trong vụ án đồng phạm nhưng có vai trò không đáng kể.
+ Nhưng nếu điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung hình phạt đó là khung hình phạt nhẹ nhất, thì Tòa án có thể quyết định chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn.
- Tha tù trước thời hạn có điều kiện
Người đang chấp hành án phạt tù có thể được tha tù trước thời hạn khi có đủ các điều kiện sau đây:
+ Phạm tội lần đầu;
+ Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt;
+ Đã được giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với người bị kết án về tội phạm nghiêm trọng trở lên;
+ Có nơi cư trú rõ ràng;
+ Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, án phí và các nghĩa vụ bồi thường dân sự;
Và một số điều kiện khác tại Điều 66 Luật hình sự 2015.
- Điều kiện chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Điều 75 Bộ luật hình sự 2015 quy định pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau đây:
+ Hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân thương mại;
+ Hành vi phạm tội được thực hiện vì lợi ích của pháp nhân thương mại;
+ Hành vi phạm tội được thực hiện có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại;
+ Chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tại khoản 2 và khoản 3 Điều 27 của BLHS 2015.
- Tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại
Bộ luật HS năm 2015 quy định người nào tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Bộ luật hình sự 2015 có hiệu lực từ ngày 01/07/2016.
Văn bản tiếng việt
Văn bản tiếng anh
Người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự.
1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.
Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.
2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.
Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.
1. Tình thế cấp thiết là tình thế của người vì muốn tránh gây thiệt hại cho quyền, lợi ích hợp pháp của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà không còn cách nào khác là phải gây một thiệt hại nhỏ hơn thiệt hại cần ngăn ngừa.
Hành vi gây thiệt hại trong tình thế cấp thiết không phải là tội phạm.
2. Trong trường hợp thiệt hại gây ra rõ ràng vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết, thì người gây thiệt hại đó phải chịu trách nhiệm hình sự.
1. Hành vi của người để bắt giữ người thực hiện hành vi phạm tội mà không còn cách nào khác là buộc phải sử dụng vũ lực cần thiết gây thiệt hại cho người bị bắt giữ thì không phải là tội phạm.
2. Trường hợp gây thiệt hại do sử dụng vũ lực rõ ràng vượt quá mức cần thiết, thì người gây thiệt hại phải chịu trách nhiệm hình sự.
Hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện việc nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy phạm, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa thì không phải là tội phạm.
Người nào không áp dụng đúng quy trình, quy phạm, không áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa mà gây thiệt hại thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự.
Người thực hiện hành vi gây thiệt hại trong khi thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nếu đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo người ra mệnh lệnh nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp này người ra mệnh lệnh phải chịu trách nhiệm hình sự.
Quy định này không áp dụng đối với các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 421, khoản 2 Điều 422 và khoản 2 Điều 423 của Bộ luật này.
Chapter IV
CASES OF EXEMPTION FROM CRIMINAL RESPONSIBILITY
Article 20. Unexpected events
The person who commits an act that results in harmful consequences is exempt from criminal responsibility if such consequences cannot be foreseen or have to be foreseen.
Article 21. Lack of criminal capacity
A person who commits an act that is dangerous to society is suffering from a mental disease or another disease that causes him/her to lose his/her awareness or control of his/her behaviors is exempt from criminal responsibility.
Article 22. Justifiable force
1. Justifiable force in self-defense means the a person's use of force which is reasonably necessary to defend against another person's infringement upon his/her legitimate rights or interests of himself/herself, other people, the State, organizations.
The use of justifiable force does not constitute a criminal offence.
2. Unjustified force in self-defense means the use of force which is more than reasonably necessary and not appropriate for the nature and danger to society posed by the infringement.
The person who uses unjustified force in self-defense shall take criminal responsibility as prescribed by this document.
Article 23. Urgent circumstances
1. An urgent circumstance is a circumstance in which there is no other way but an amount of damage has to be inflicted in order to prevent a greater damage to lawful rights and interests of oneself, another person, the State or an organization.
The act of inflicting damage in an urgent circumstance does not constitute a criminal offense.
2. If the damage inflicted is reasonably unnecessary in the urgent circumstance, the person who inflicts such damage shall bear criminal responsibility.
Article 24. Infliction of bodily harm while capturing criminals
1. If violence and infliction of bodily harm to a criminal is the only way to capture him/her, the use of violence in this case does not constitute a criminal offence.
2. If the bodily harm inflicted by the use of violence is obviously more than necessary, the person who inflicts such damage shall bear criminal responsibility.
Article 25. Risks from researches, experiments, application of technological advances
The infliction of damage during the conduction of a research, experiment or application of technological advances does not constitute a criminal offence provided the procedures and regulations are complied with and all preventive measures are taken.
The person who fails to comply with the procedures, regulations or take all preventive measures and causes damage shall bear criminal responsibility.
Article 26. Following orders of commanders or superiors
A person who inflicts damage while following an order of his/her commander or superior in the army to perform national defense and security duties is exempt from criminal responsibility if he/she complies with procedures for reporting to the order giver but the order giver still request that the order be followed. In this case, the order giver shall bear criminal responsibility.
This provision does not apply to the cases specified in Clause 2 Article 421, Clause 2 Article 422 and Clause 2 Article 423 hereof.
Cập nhật
Bài viết liên quan
Phân biệt đẻ thuê và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo dễ hiểu mới nhất 2025
Phân biệt đẻ thuê và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo dễ hiểu mới nhất 2025
Với sự phát triển của y học hiện đại, các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày càng trở nên phổ biến và mở ra cơ hội làm cha mẹ cho nhiều cặp vợ chồng hiếm muộn. Trong đó, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là một giải pháp mang tính nhân văn sâu sắc, được pháp luật Việt Nam thừa nhận và điều chỉnh. Tuy nhiên, khái niệm này dễ bị nhầm lẫn với hành vi đẻ thuê – một hình thức bị pháp luật nghiêm cấm. Do đó, việc phân biệt rõ ràng giữa đẻ thuê và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo có ý nghĩa quan trọng cả về mặt pháp lý lẫn đạo đức xã hội. 18/06/2025Quy trình và lưu ý quan trọng tố giác tội phạm theo quy định mới nhất 2025
Quy trình và lưu ý quan trọng tố giác tội phạm theo quy định mới nhất 2025
Tố giác tội phạm là một trong những quyền và nghĩa vụ quan trọng của công dân, góp phần hỗ trợ cơ quan chức năng kịp thời phát hiện, xử lý hành vi vi phạm pháp luật, bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Tuy nhiên, để việc tố giác được tiếp nhận và xử lý đúng quy định, người tố giác cần nắm rõ trình tự thực hiện, cơ quan có thẩm quyền giải quyết cũng như các nguyên tắc pháp lý liên quan. Năm 2025, một số điểm mới trong quy định về tiếp nhận, xử lý tố giác tội phạm đã được bổ sung nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình tố tụng hình sự. Bài viết sau sẽ trình bày quy trình tố giác tội phạm đầy đủ theo quy định mới nhất, đồng thời phân tích những lưu ý quan trọng mà người dân và tổ chức cần biết để thực hiện đúng và bảo vệ quyền lợi của mình. 20/06/2025Đơn tố giác tội phạm gửi đến đâu? Hướng dẫn chi tiết mới nhất 2025
Đơn tố giác tội phạm gửi đến đâu? Hướng dẫn chi tiết mới nhất 2025
Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu phạm tội, việc kịp thời tố giác với cơ quan có thẩm quyền là một trong những cách quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức và góp phần giữ gìn an ninh, trật tự xã hội. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rõ đơn tố giác tội phạm nên gửi đến đâu, cơ quan nào có thẩm quyền tiếp nhận, xử lý và trình tự thực hiện như thế nào theo quy định pháp luật. Trong năm 2025, một số quy định liên quan đến việc tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo tội phạm đã được cập nhật nhằm đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết và đầy đủ về nơi nộp đơn tố giác tội phạm, kèm theo các lưu ý quan trọng để người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng, tránh bị từ chối hoặc kéo dài thời gian giải quyết. 20/06/2025Mẫu đơn tố giác tội phạm chuẩn pháp lý kèm hướng dẫn soạn thảo mới nhất 2025
Mẫu đơn tố giác tội phạm chuẩn pháp lý kèm hướng dẫn soạn thảo mới nhất 2025
Tố giác tội phạm là quyền và cũng là trách nhiệm của cá nhân, tổ chức nhằm góp phần bảo vệ trật tự, an toàn xã hội và phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật. Việc gửi đơn tố giác đến cơ quan có thẩm quyền cần được thực hiện đúng hình thức và nội dung theo quy định pháp luật để đảm bảo được tiếp nhận, xử lý kịp thời và hiệu quả. Trong năm 2025, một số điểm mới liên quan đến nội dung, hình thức đơn và quy trình tiếp nhận tố giác đã được cập nhật. Bài viết dưới đây cung cấp mẫu đơn tố giác tội phạm chuẩn pháp lý cùng hướng dẫn chi tiết cách soạn thảo, giúp người dân và doanh nghiệp thực hiện đúng quyền tố giác theo quy định pháp luật hiện hành. 20/06/2025Làm giả Giấy chứng minh Công an nhân dân bị xử lý như thế nào?
Làm giả Giấy chứng minh Công an nhân dân bị xử lý như thế nào?
Giấy chứng minh Công an nhân dân là loại giấy tờ do Bộ Công an cấp, có giá trị pháp lý để xác nhận thân phận, chức vụ, và đơn vị công tác của cán bộ, chiến sĩ đang phục vụ trong lực lượng Công an nhân dân Việt Nam. Vậy khi Làm giả Giấy chứng minh Công an nhân dân bị xử lý như thế nào? 17/06/2025Ai có thẩm quyển bắt bị can bị cáo để tạm giam?
Ai có thẩm quyển bắt bị can bị cáo để tạm giam?
Tạm giam là biện pháp ngăn chặn được quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), áp dụng đối với bị can, bị cáo khi có căn cứ xác định rằng nếu không tạm giam, người này có thể gây khó khăn cho quá trình điều tra, truy tố, xét xử hoặc có khả năng tiếp tục phạm tội. 16/06/2025Ai có quyền bắt người phạm tội quả tang và tước vũ khí, hung khí của người bị bắt?
Ai có quyền bắt người phạm tội quả tang và tước vũ khí, hung khí của người bị bắt?
Phạm tội quả tang là trường hợp một người đang thực hiện hành vi phạm tội, vừa thực hiện xong hành vi phạm tội mà bị phát hiện, hoặc đang bị truy đuổi ngay sau khi phạm tội. Vậy pháp luật quy định Ai có quyền bắt người phạm tội quả tang và tước vũ khí, hung khí của người bị bắt? 16/06/2025Đẻ thuê là gì? Đẻ thuê có vi phạm pháp luật không?
Đẻ thuê là gì? Đẻ thuê có vi phạm pháp luật không?
Đẻ thuê là hành vi một phụ nữ mang thai và sinh con thay cho người khác để nhận tiền hoặc lợi ích vật chất. Hành vi này còn được gọi là mang thai hộ vì mục đích thương mại, và theo quy định tại Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, đây là hành vi bị nghiêm cấm tại Việt Nam. Hãy cùng tìm hiểu về đẻ thuê là gì? Đẻ thuê có vi phạm pháp luật không? 18/06/2025Thẩm quyền điều tra trong vụ án hình sự thuộc những cơ quan nào?
Thẩm quyền điều tra trong vụ án hình sự thuộc những cơ quan nào?
Điều tra vụ án hình sự là hoạt động tố tụng do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc các cơ quan có thẩm quyền tiến hành nhằm thu thập chứng cứ, xác minh sự thật khách quan của vụ án, làm rõ hành vi phạm tội, người thực hiện hành vi phạm tội và các tình tiết liên quan khác để xử lý theo quy định của pháp luật. Quy định về Thẩm quyền điều tra trong vụ án hình sự sẽ được chia sẻ tại bài viết sau. 13/06/2025Vận chuyển hàng cấm là pháo nổ phạt tiền, phạt tù bao nhiêu mới nhất 2025?
