Trong hệ thống pháp luật Việt Nam văn bản luật có hiệu lực pháp lý cao nhất là văn bản nào?

1. Trong hệ thống pháp luật việt nam văn bản luật có hiệu lực pháp lý cao nhất là văn bản nào?

Căn cứ theo Điều 119 Hiến pháp 2013 quy định như sau:

1. Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất.

Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.

Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý.

2. Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, các cơ quan khác của Nhà nước và toàn thể Nhân dân có trách nhiệm bảo vệ Hiến pháp.

Cơ chế bảo vệ Hiến pháp do luật định.

Theo đó, Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp. Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý.

2. Civil Law là gì? Việt Nam theo hệ thống pháp luật Common Law hay Civil Law?

2.1. Civil Law là gì?

• Civil law hay còn con gọi là Dân luât, là một khuôn khổ pháp lý chủ yếu dựa trên các bộ luật và đạo luật bằng văn bản, hơn là dựa trên các quyết định và tiền lệ tư pháp; hay nói cách khác, đây là hệ thống luật thành văn. Đây là hệ thống pháp luật được áp dụng rộng rãi nhất trên thế giới, được sử dụng ở nhiều quốc gia, bao gồm cả các quốc gia ở lục địa Châu Âu, Châu Mỹ Latinh và một số khu vực ở Châu Á và Châu Phi.
• Dưới đây là những đặc điểm chính của hệ thống Civil law:
  • Luật hóa: Hệ thống Civil law dựa trên các bộ luật pháp lý bằng văn bản, toàn diện bao gồm nhiều chủ đề. Các quy tắc này được thiết kế rõ ràng và dễ tiếp cận, cung cấp các quy tắc và nguyên tắc chi tiết cho các lĩnh vực luật khác nhau, chẳng hạn như luật hình sự, tố tụng dân sự, luật gia đình và luật thương mại.
  • Cơ quan lập pháp đóng vai trò chính: Trong hệ thống Civil law, nguồn luật chính là luật do cơ quan lập ban hành. Các quyết định tư pháp không được coi là luật mà được coi là cách giải thích các đạo luật đã được luật hóa. Thẩm phán đóng vai trò hạn chế hơn trong việc định hình luật so với các hệ thống thông luật.
  • Vai trò tư pháp: Thẩm phán trong hệ thống Civil law thường được xem là điều tra viên hoặc người kiểm tra, người áp dụng luật thành văn cho các vụ việc cụ thể. Họ không tạo ra các tiền lệ ràng buộc các quyết định trong tương lai mà tập trung vào việc áp dụng và giải thích các đạo luật và quy tắc hiện hành.
  • Học giải pháp lý: Các học giả và học giả pháp lý thường đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển và giải thích luật dân sự. Các bài viết và bình luận của họ có thể ảnh hưởng đến các quyết định tư pháp và cải cách lập pháp.
  • Sự khác biệt về thủ tục: Các hệ thống Civil law có xu hướng áp dụng cách tiếp cận mang tính thẩm vấn đối với các thủ tục pháp lý, trong đó các thẩm phán đóng vai trò tích cực hơn trong việc điều tra các tình tiết của một vụ án. Điều này trái ngược với hệ thống tranh tụng trong các khu vực pháp lý thông luật, nơi các bên trình bày vụ việc của mình trước một thẩm phán hoặc bồi thẩm đoàn thụ động hơn.
  • Tính nhất quán và khả năng dự đoán: Việc dựa vào các quy định bằng văn bản trong hệ thống Civil law có thể mang lại tính nhất quán và khả năng dự đoán cao hơn trong việc áp dụng luật. Điều này có thể giúp các cá nhân và doanh nghiệp hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ pháp lý của mình.
  • Phân chia quyền lực: Hệ thống Civil law thường nhấn mạnh đến sự phân chia quyền lập pháp và tư pháp. Vai trò của cơ quan tư pháp là áp dụng luật, còn cơ quan lập pháp chịu trách nhiệm xây dựng và sửa đổi luật.
  • Ảnh hưởng quốc tế: Nhiều hệ thống Civil law chịu ảnh hưởng của truyền thống luật La Mã và Bộ luật Napoléon, vốn được coi là hình mẫu cho việc soạn thảo luật pháp ở nhiều quốc gia khác nhau. Điều này đã dẫn tới mức độ thống nhất và có thể so sánh giữa các khu vực pháp lý dân sự.

2.2. Việt Nam theo hệ thống pháp luật Common Law hay Civil Law?

Hệ thống pháp luật Việt Nam không theo hệ thống pháp luật Common Law hay Civil Law, tuy nhiên Việt Nam có hệ thống pháp luật mang nhiều đặc điểm của hệ thống Civil law. Do hệ thống pháp luật Việt Nam thì nguồn luật chủ yếu được sử dụng là các văn bản pháp luật: Hiến pháp, Bộ luật, Luật, Nghị định, Thông tư...

Tuy nhiên tại khoản 2 Điều 22 Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014 quy định về Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao như sau:

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao

...

2. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

a) Giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật bị kháng nghị theo quy định của luật tố tụng;

b) Ban hành nghị quyết hướng dẫn các Tòa án áp dụng thống nhất pháp luật;

c) Lựa chọn quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, có tính chuẩn mực của các Tòa án, tổng kết phát triển thành án lệ và công bố án lệ để các Tòa án nghiên cứu, áp dụng trong xét xử;

...

Đồng thời tại Điều 8 Nghị quyết 04/2019/NQ-HĐTP quy định về áp dụng án lệ trong xét xử như sau:

Áp dụng án lệ trong xét xử

1. Án lệ được nghiên cứu, áp dụng trong xét xử sau 30 ngày kể từ ngày công bố.

2. Khi xét xử, Thẩm phán, Hội thẩm phải nghiên cứu, áp dụng án lệ, bảo đảm những vụ việc có tình huống pháp lý tương tự thì phải được giải quyết như nhau. Trường hợp vụ việc có tình huống pháp lý tương tự nhưng Tòa án không áp dụng án lệ thì phải nêu rõ lý do trong bản án, quyết định của Tòa án.

3. Trường hợp Tòa án áp dụng án lệ để giải quyết vụ việc thì số, tên án lệ, tình huống pháp lý, giải pháp pháp lý trong án lệ và tình huống pháp lý của vụ việc đang được giải quyết phải được viện dẫn, phân tích trong phần “Nhận định của Tòa án”; tùy từng trường hợp cụ thể có thể trích dẫn toàn bộ hoặc một phần nội dung của án lệ để làm rõ quan điểm của Tòa án trong việc xét xử, giải quyết vụ việc tương tự.

Theo đó, nước ta vẫn thừa nhận vai trò của án lệ trong thủ tục tố tụng của Tòa án. Do đó, Việt Nam không thuộc hệ thống pháp luật Common Law và Civil Law, hệ thống pháp luật Vệt Nam sử dụng những ưu điểm của cả 02 hệ thống pháp luật lớn này.

3. Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định thế nào? Cơ quan nào có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật?

3.1. Thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định thế nào?

Chương II Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 quy định về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật và nội dung văn bản quy phạm pháp luật mà cơ quan đó ban hành:

3.2. Cơ quan nào có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật?

Những cơ quan sau đây được ban hành văn bản quy phạm pháp luật:

• 1. Quốc hội
• 2. Ủy ban thường vụ Quốc hội
• 3. Chủ tịch nước
• 4. Chính phủ
• 5. Thủ tướng Chính phủ
• 6. Hội đồng thẩm phán TAND tối cao
• 7. Chánh án TAND tối cao
• 8. Viện trưởng VKSND tối cao
• 9. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quang ngang bộ
• 10. Tổng kiểm toán nhà nước
• 11. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh
• 12. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
• 13. Hội đồng nhân dân cấp huyện
• 14. Ủy ban nhân dân cấp huyện
• 15. Hội đồng nhân dân cấp xã
• 16. Ủy ban nhân dân cấp xã

4. Các câu hỏi thường gặp

4.1. Văn bản quy phạm pháp luật có được sử dụng từ ngữ nước ngoài không?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 18 Nghị quyết 351/2017/UBTVQH14 quy định như sau:

Sử dụng ngôn ngữ trong văn bản

1. Ngôn ngữ sử dụng trong văn bản là tiếng Việt; cách diễn đạt phải chính xác, rõ ràng, dễ hiểu.

2. Từ ngữ nước ngoài chỉ được sử dụng khi không có từ ngữ tiếng Việt tương ứng để thay thế và phải được phiên âm sang tiếng Việt hoặc có thể sử dụng trực tiếp nếu là từ ngữ thông dụng, phổ biến.

...........

Như vậy, ngôn ngữ sử dụng trong văn bản là Tiếng Việt, không được sử dụng tiếng nước ngoài.

4.2. Nếu được sử dụng tiếng nước ngoài thì được sử dụng khi nào?

Văn bản quy phạm pháp luật chỉ được sử dụng từ ngữ nước ngoài khi không có từ ngữ tiếng Việt tương ứng để thay thế và phải được phiên âm sang tiếng Việt hoặc có thể sử dụng trực tiếp nếu là từ ngữ thông dụng, phổ biến.

4.3. Khách thể, chủ thể của của quan hệ pháp luật được hiểu là gì?

• Chủ thế của quan hệ pháp luật: Là những người, tổ chức có năng lực pháp luật (khả năng có quyền và nghĩa vụ) và năng lực hành vi (khả năng tự mình thực hiện các quyền và nghĩa vụ đó).

• • Hiện nay, Hiến pháp 2013 hay các văn bản quy phạm pháp luật khác cũng chưa có quy định cụ thể khái niệm khách thể của quan hệ pháp luật là gì. Tuy nhiên, có thể hiểu:
  • Khách thể của quan hệ pháp luật là lợi ích vật chất hoặc tinh thần mà các chủ thể pháp luật mong muốn đạt được khi tham gia các quan hệ pháp luật.
  • Khách thể vật chất có thể là:
    • Tài sản vật chất như tiền, vàng, bạc, nhà ở, phương tiện đi lại, ...
    • Hành vi xử sự của con người như vận chuyển hàng hoá, khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc người già, trẻ em; bầu cử, ứng cử vào các cơ quan quyền lực nhà nước; phục vụ hành khách trên tàu hỏa, máy bay; hướng dẫn người du lịch, tham quan...;
    • Các lợi ích phi vật chất khác như quyền được xin lỗi công khai, quyền nhân thân như về nhân phẩm, danh dự, ...

1.4. Hệ thống pháp luật Việt Nam được hiểu như thế nào?

• Pháp luật là một hệ thống các quy tắc xử sự do Nhà nước đặt ra (hoặc thừa nhận) có tính quy phạm phổ biến, tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức và tính bặt buộc chung thể hiện ý chí của giai cấp nắm quyền lực Nhà nước và được Nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội.
• Hệ thống pháp luật là tập hợp tất cả các văn bản quy phạm pháp luật, những quy tắc xử sự chung được quy định một cách khách quan bởi các điều kiện kinh tế - xã hội, được phân chia thành các bộ phận cấu thành khác nhau, phù hợp với đặc điểm tính chất của các quan hệ xã hội mà nó điều chỉnh, nhưng các bộ phận ấy có mối quan hệ qua lại chặt chẽ và thống nhất với nhau theo những tiêu chí nhất định như bản chất, nội dung, mục đích.
• Hệ thống pháp luật bao gồm hệ thống cấu trúc bên trong và hệ thống cấu trúc bên ngoài như sau:
  • Hệ thống cấu trúc bên trong là tổng thể các quy phạm pháp luật có mối liên hệ nội tại thống nhất với nhau, được phân chia thành các ngành luật, mỗi ngành luật lại được cấu tạo bởi một bộ phận các quy phạm pháp luật có sự thống nhất nội tại, có chung đối tượng và phương pháp điều chỉnh.

Trong mỗi bộ phận lại được phân bổ thành những bộ phận nhỏ hơn hợp thành các chế định pháp luật và mỗi chế định pháp luật lại được hình thành từ các quy phạm pháp luật;

• • Hệ thống cấu trúc bên ngoài là tổng thể các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo trình tự luật định nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội cơ bản, quan trọng.

Hệ thống cấu trúc bên ngoài được phân định thành các văn bản luật và văn bản dưới luật.

4.5. Cơ cấu và các ngành luật cơ bản của hệ thống pháp luật gồm những gì?

Các ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay bao gồm:

• Luật Hiến pháp (Constitutional Law).
• Luật dân sự (Civil Law).
• Luật tài chính (Finance Law).
• Luật đất đai (Land Law).
• Luật hành chính (Administrative Law).
• Luật lao động (Labour Law).
• Luật hôn nhân và gia đình (Marriage and Family Law).
• Luật hình sự (Criminal Law).
• Luật tố tụng hình sự (Criminal Procedure Law).
• Luật tố tụng dân sự (Civil Procedure Law).
• Luật kinh tế (Economic Law).
• Luật quốc tế (International Law).

4.6. Thế nào là quy phạm pháp luật theo Luật Ban hành văn bản QPPL mới nhất 2025?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015 quy định về giải thích từ ngữ như sau:

Giải thích từ ngữ

Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

1. Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định trong Luật này ban hành và được Nhà nước bảo đảm thực hiện.

Theo đó, quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định trong Luật này ban hành và được Nhà nước bảo đảm thực hiện.