Cưỡng bức là gì? 3 tội cưỡng bức theo Bộ luật Hình sự mới nhất 2025
Cưỡng bức là gì? 3 tội cưỡng bức theo Bộ luật Hình sự mới nhất 2025

1. Cưỡng bức là gì? 3 tội cưỡng bức theo Bộ luật Hình sự mới nhất 2025

Dưới góc nhìn của khoa học luật hình sự Việt Nam, có thể đưa ra một cách hiểu chung nhất về hành vi cưỡng bức như sau: Cưỡng bức là hành vi của người phạm tội sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn tâm lý – tinh thần khác nhằm ép buộc người bị hại thực hiện hoặc không thực hiện một hành vi trái với ý chí tự do của họ. Các đặc điểm pháp lý cơ bản của hành vi cưỡng bức bao gồm:

  • Về mặt chủ thể: Là người có năng lực trách nhiệm hình sự, có ý chí và mục đích hướng đến việc chi phối hành vi của người khác.
  • Về hành vi: Có thể bao gồm:
    • Dùng vũ lực (đánh đập, khống chế thể chất);
    • Đe dọa dùng vũ lực (đe dọa gây hại cho thân thể, tính mạng);
    • Thủ đoạn tinh thần khác (đe dọa tiết lộ thông tin cá nhân, gây sức ép về tâm lý,...).
  • Về hậu quả: Làm cho người bị hại mất khả năng kháng cự hoặc không còn ý chí tự do, buộc họ phải hành động hoặc không hành động theo ý muốn của người cưỡng bức.
  • Về tính chất: Hành vi cưỡng bức thường mang tính xâm phạm quyền tự do ý chí, quyền nhân thân, và trong nhiều trường hợp, còn gây thiệt hại đến thân thể, danh dự, nhân phẩm, tài sản hoặc các lợi ích pháp luật bảo vệ khác.

Như vậy, hành vi cưỡng bức có thể cấu thành nhiều tội được quy định trong Bộ luật Hình sự, trong đó, có 03 tội tiêu biểu như:

2. Những tình tiết định khung tăng nặng, giảm nhẹ của tội hiếp dâm

Những tình tiết định khung tăng nặng, giảm nhẹ của tội hiếp dâm
Những tình tiết định khung tăng nặng, giảm nhẹ của tội hiếp dâm

Tội hiếp dâm được quy định tại Điều 141 Bộ luật Hình sự 2015 bao gồm 03 khung hình phạt chính, trong đó khung hình phạt cơ bản gồm 02 loại tương ứng với 02 độ tuổi của nạn nhân và 01 khung hình phạt bổ sung.

  • Khung hình phạt cơ bản có mức phạt tù từ đủ 02 năm đến 07 năm được quy định cho trường hợp nạn nhân đủ 18 tuổi trở lên; Đối với trường hợp nạn nhân từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, khung hình phạt cơ bản có mức phạt tù từ 05 năm tù đến 10 năm tù.
  • Khung hình phạt tăng nặng thứ nhất có mức phạt tù từ 07 năm cho đến 15 năm được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung tăng nặng như sau:
    • Có tổ chức;
    • Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;
    • Nhiều người hiếp một người;
    • Phạm tội 02 lần trở lên;
    • Phạm tội đối với 02 người trở lên;
    • Phạm tội có tính chất loạn luân;
    • Làm nạn nhân có thai;
    • Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
    • Phạm tội trong trường hợp tái phạm nguy hiểm.
  • Khung hình phạt tăng nặng thứ hai có mức phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung tăng nặng như sau:
    • Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỉ lệ tổn thương cơ thể là 61% trở lên;
    • Người phạm tội biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội (thực hiện hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác);
    • Phạm tội dẫn đến làm nạn nhân chết hoặc tự sát.

3. Hình phạt đối với tội hiếp dâm trẻ em theo quy định Bộ luật Hình sự 2015

Hình phạt đối với tội hiếp dâm trẻ em theo quy định Bộ luật Hình sự 2015
Hình phạt đối với tội hiếp dâm trẻ em theo quy định Bộ luật Hình sự 2015

Trẻ em là người dưới 16 tuổi, theo quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự 2015, hành vi hiếp dâm trẻ em gồm 02 trường hợp, nạn nhân từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi và trường hợp nạn nhân chưa đủ 13 tuổi.

  • Trong trường hợp nạn nhân từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, hành vi phạm tội của tội này được quy định như hành vi phạm tội của tội hiếp dâm;
  • Trong trường hợp nạn nhân chưa đủ 13 tuổi, hành vi phạm tội của tội này được quy định chỉ là hành vi giao cấu hoặc hành vi quan hệ tình dục khác mà không đòi hỏi có thủ đoạn phạm tội như tội hiếp dâm (không cần dấu hiệu "trái với ý muốn của nạn nhân" như được quy định của hành vi hiếp dâm).

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuồi có 03 khung hình phạt chính và 01 khung hình phạt bổ sung.

  • Khung hình cơ bản có mức phạt tù từ 07 năm đến 15 năm tù.
  • Khung hình phạt tăng nặng thứ nhất có mức phạt tù từ 12 năm đến 20 năm được quy định trong trường hợp phạm tội có các tình tiết sau:
    • Có tính chất loạn luân;
    • Làm nạn nhân có thai;
    • Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đế 60%;
    • Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;
    • Phạm tội 02 lần trở lên;
    • Phạm tội đối với 02 người trở lên;
    • Tái phạm nguy hiểm.
  • Khung hình phạt tăng nặng thứ hai có mức phạt tù từ 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình được quy định cho trường hợp phạm tội có một trong các tình tiết định khung tăng nặng sau:
    • Có tổ chức;
    • Nhiều người hiếp một người;
    • Đối với người dưới 10 tuổi;
    • Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối lọa tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên;
    • Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội;
    • Làm nạn nhân chết hoặc tự sát.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1 Hình phạt cao nhất đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định như thế nào?

Căn cứ Khoản 3 Điều 142 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt cao nhất đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi là tử hình.

4.2 Hình phạt cao nhất đối với tội hiếp dâm được quy định như thế nào?

Căn cứ Khoản 3 Điều 141 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt cao nhất đối với tội hiếp dâm là chung thân.

4.3 Giao cấu với người dưới 13 tuổi có phải là hành vi hiếp dâm không?

Sự đồng ý hay không đồng ý của người bị hiếp dâm là người dưới 13 tuổi không phải là yếu tố cấu thành tội phạm của tội này, do đó, khi thực hiện hành vi giao cấu, kể cả người bị giao cấu là người dưới 13 tuổi đồng ý, người thực hiệ hành vi giao cấu vẫn cấu thành tội hiếp dâm đối với người dưới 16 tuổi.

4.4 Hiếp dâm làm cho nạn nhân chết có mức hình phạt như thế nào?

Trong trường hợp nạn nhân là người dưới 16 tuổi, việc hiếp dâm làm cho nạn nhân chết có thể bị truy tố với khung hình phạt cao nhất là tử hình, trường hợp là người trên 16 tuổi, mức phạt cao nhất là chung thân.