Tài sản cố định vô hình bao gồm những gì? Có khấu hao tài sản cố định vô hình không?

1. Tài sản cố định vô hình bao gồm những gì?

Theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 04, được ban hành kèm theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC, tài sản cố định vô hình được hiểu là một loại tài sản đặc biệt của doanh nghiệp.

Trước hết, "tài sản" nói chung là những nguồn lực mà doanh nghiệp kiểm soát được và có khả năng mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai.

Riêng tài sản cố định vô hình là những tài sản không có hình dạng vật lý cụ thể – nghĩa là bạn không thể nhìn thấy, sờ nắm như máy móc hay nhà xưởng – nhưng chúng vẫn có giá trị rõ ràng và thuộc quyền sở hữu, sử dụng của doanh nghiệp. Những tài sản này được sử dụng lâu dài trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc cho thuê, miễn là chúng đáp ứng đầy đủ các điều kiện để được công nhận là tài sản cố định vô hình.

2. Điều kiện ghi nhận tài sản cố định vô hình

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Thông tư 45/2013/TT-BTC, để một khoản chi phí được ghi nhận là tài sản cố định vô hình (TSCĐ vô hình), doanh nghiệp cần đảm bảo khoản chi đó đáp ứng đồng thời cả 3 tiêu chuẩn cơ bản của tài sản cố định. Nếu khoản chi này không hình thành một tài sản hữu hình, thì nó được phân loại là tài sản cố định vô hình.

Ngược lại, nếu chi phí phát sinh không thỏa mãn đủ cả 3 tiêu chuẩn, thì doanh nghiệp sẽ hạch toán nó như chi phí sản xuất kinh doanh thông thường — có thể ghi nhận trực tiếp hoặc phân bổ dần qua các kỳ.

Riêng đối với các chi phí phát sinh trong giai đoạn triển khai (sau nghiên cứu, trước khi sử dụng hoặc thương mại hóa), nếu muốn được ghi nhận là tài sản cố định vô hình hình thành từ nội bộ doanh nghiệp, thì các chi phí này cần đồng thời thỏa mãn 7 điều kiện sau:

• Tính khả thi về kỹ thuật: Có đủ cơ sở để hoàn thành tài sản và đưa vào sử dụng hoặc bán theo kế hoạch.

• Ý định sử dụng hoặc bán: Doanh nghiệp dự định hoàn thiện và sử dụng hoặc bán tài sản này.

• Khả năng sử dụng hoặc bán được: Doanh nghiệp có đủ điều kiện để khai thác lợi ích từ tài sản vô hình đó.

• Lợi ích kinh tế trong tương lai: Tài sản phải có tiềm năng tạo ra lợi ích cho doanh nghiệp về sau.

• Nguồn lực đảm bảo: Doanh nghiệp có đủ kỹ thuật, tài chính và nhân lực để hoàn thành tài sản.

• Xác định được chi phí: Toàn bộ chi phí trong giai đoạn triển khai có thể xác định được rõ ràng.

• Đủ điều kiện về thời gian và giá trị: Tài sản phải đáp ứng yêu cầu tối thiểu về thời gian sử dụng và giá trị theo quy định dành cho tài sản cố định vô hình.

3. Có khấu hao tài sản cố định vô hình không?

Theo Điều 11 Thông tư 45/2013/TT-BTC, doanh nghiệp có nghĩa vụ trích khấu hao tài sản cố định vô hình, nhưng thời gian trích khấu hao này sẽ phụ thuộc vào loại tài sản và không được vượt quá 20 năm. Cụ thể:

• Doanh nghiệp tự xác định thời gian trích khấu hao tài sản cố định vô hình, nhưng không được vượt quá 20 năm.

• Đối với tài sản cố định vô hình là quyền sử dụng đất có thời hạn hoặc đất thuê, thời gian khấu hao sẽ theo thời gian được phép sử dụng đất.

• Đối với quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, quyền đối với giống cây trồng, thời gian trích khấu hao sẽ theo thời gian bảo hộ được ghi trên văn bằng bảo hộ, và không tính thời gian gia hạn nếu có.

Như vậy, việc xác định thời gian trích khấu hao cho tài sản cố định vô hình sẽ dựa vào từng loại tài sản cụ thể, nhưng luôn phải đảm bảo không vượt quá 20 năm. Những tài sản có liên quan đến quyền sử dụng đất hay sở hữu trí tuệ sẽ có thời gian trích khấu hao riêng, theo quy định của pháp luật.

4. Quyền sử dụng đất là tài sản cố định vô hình hay hữu hình?

Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, quyền sử dụng đất được xem là tài sản cố định vô hình trong trường hợp doanh nghiệp có quyền sử dụng đất hợp pháp và có thể xác định được giá trị tài sản này. Điều này được hướng dẫn cụ thể tại Điều 4 Thông tư 45/2013/TT-BTC. Trường hợp quyền sử dụng đất không được ghi nhận là tài sản cố định vô hình:

• Quyền sử dụng đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất: Trong trường hợp này, quyền sử dụng đất không được xem là tài sản cố định vô hình và không cần trích khấu hao.

• Thuê đất trả tiền thuê hàng năm: Tiền thuê đất được hạch toán vào chi phí kinh doanh trong kỳ tương ứng số tiền thuê đất trả hàng năm, không ghi nhận là tài sản cố định vô hình.

5. Câu hỏi thường gặp

5.1 Phương pháp khấu hao nào thường được áp dụng cho tài sản cố định vô hình?

Phương pháp khấu hao đường thẳng thường được áp dụng phổ biến nhất cho tài sản cố định vô hình do tính đơn giản và phù hợp với việc phân bổ đều giá trị tài sản trong suốt thời gian sử dụng.

5.2 Có trường hợp nào tài sản cố định vô hình không được khấu hao không?

Có. Quyền sử dụng đất có thời hạn hoặc vô thời hạn thường không được khấu hao vì giá trị của chúng có xu hướng tăng theo thời gian. Tuy nhiên, chi phí liên quan đến quyền sử dụng đất (nếu có) có thể được phân bổ dần vào chi phí trong kỳ. Lợi thế kinh doanh hình thành từ việc mua lại doanh nghiệp cũng thường không được khấu hao mà sẽ được đánh giá lại khi có dấu hiệu suy giảm giá trị.

5.3 Việc hạch toán khấu hao tài sản cố định vô hình ảnh hưởng đến báo cáo tài chính như thế nào?

Chi phí khấu hao tài sản cố định vô hình được ghi nhận vào chi phí hoạt động kinh doanh trong kỳ, làm giảm lợi nhuận kế toán trước thuế. Đồng thời, giá trị còn lại của tài sản cố định vô hình trên bảng cân đối kế toán cũng giảm đi theo mức khấu hao lũy kế.