Xà phòng hóa hoàn toàn 17,24 gam chất béo cần vừa đủ 0,06 mol NaOH. Cô cạn dung dịch sau phản ứng thu được khối lượng xà phòng là

* Lời giải:

(RCOO)₃C₃H₅ + 3NaOH $\stackrel{t°}{\to }$ 3RCOONa + C₃H₅(OH)₃.

Có n_glixerol = $\frac{n_{NaOH}}{3}$ = 0,02 mol 

⇒ Áp dụng bảo toàn khối lượng ta có:

m_{xà phòng} = m_muối

= 17,24 + 0,06.40 – 0,02.92 = 17,80 gam

* Phương pháp giải:

Áp dụng bảo toàn khối lượng

* Lý thuyết nắm thêm:

1. Khái niệm

- Khi thay thế nhóm -OH ở nhóm carboxyl (-COOH) của carboxylic acid bằng nhóm −OR' thì được ester. Trong đó R' là gốc hydrocarbon.

- Ester đơn chức có công thức chung là RCOOR', trong đó R là gốc hydrocarbon hoặc H, R' là gốc hydrocarbon.

Ví dụ: CH3COOC2H5, CH2=CHCOOCH3, C6H5COOCH3….

2. Danh pháp

Tên gọi của ester đơn chức: Tên gốc R' + Tên gốc carboxylic acid

Ví dụ:

Pause

00:00

00:06

00:30Mute

3. Tính chất vật lí

- Các phân tử ester không tạo được liên kết hydrogen với nhau nên nhiệt độ sôi của các ester thấp hơn nhiều so với alcohol và carboxylic acid có phân tử khối tương đương.

- Các ester có phân tử khối thấp và trung bình thường là chất lỏng ở nhiệt độ phòng. Những ester có phân tử khối lớn thường ở dạng rắn.

- Ester thường nhẹ hơn nước và ít tan trong nước.

- Một số ester có mùi thơm của hoa, quả chín.

4. Tính chất hoá học

Ester bị thuỷ phân trong môi trường acid hoặc môi trường base. Sản phẩm thu được khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện phản ứng.

a) Phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường acid

- Ester bị thuỷ phân trong môi trường acid thường tạo thành carboxylic acid và alcohol (hoặc phenol) tương ứng.

Ví dụ:            

CH3COOCH3 + H2O $\stackrel{H^{+},t^o}{\rightleftharpoons }$ CH3COOH + CH3OH

- Phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường acid thường là phản ứng thuận nghịch.

b) Phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường base

- Ester bị thuỷ phân trong môi trường base (như NaOH, KOH) thường thu được muối carboxylate và alcohol:

Ví dụ:

CH3COOCH3 + NaOH $\stackrel{t^o}{\to }$ CH3COONa + CH3OH

- Phản ứng thuỷ phân ester trong môi trường base là phản ứng một chiều. Phản ứng này được ứng dụng làm xà phòng nên được gọi là phản ứng xà phòng hoá.

5. Điều chế

Ester thường được điều chế bằng phản ứng ester hoá giữa carboxylic acid và alcohol với xúc tác là acid (thường dùng H2SO4 đặc).

Ví dụ: Ethyl acetate là một ester được sử dụng làm dung môi để tách, chiết chất hữu cơ. Hợp chất này được điều chế từ acetic acid và ethanol theo phản ứng sau:

CH3COOH + C2H5OH$\stackrel{H_{2}S{O}_4{\text{,t}}^{\text{o}}}{\rightleftharpoons }$ CH3COOC2H5 + H2O

6. Ứng dụng

- Các ester có mùi thơm, không độc, được dùng làm chất tạo hương trong công nghiệp thực phẩm (ethyl butyrate, benzyl acetate,...), mĩ phẩm (linalyl acetate, geranyl acetate,...).

- Một số polymer có nhóm chức ester được dùng để sản xuất chất dẻo (poly(methyl methacrylate)), sơn tường (polyacrylate).

- Một số hợp chất chứa nhóm chức ester được dùng làm dược phẩm (aspirin, methyl salicylate,...). Các ester có phân tử khối thấp được dùng làm dung môi để tách, chiết chất hữu cơ (ethyl acetate), pha sơn (butyl acetate),...

Xem thêm các bài viết liên quan hay, chi tiết:

Lý thuyết Hóa học 12 Kết nối tri thức Bài 1: Ester - Lipid

50 bài tập về trắc nghiệm lý thuyết Chương 1 Este - Lipit (có đáp án 2025) và cách giải