Theo thuyết tiến hoá hiện đại, thực chất của chọn lọc tự nhiên là:

Khi nói về nhân tố tiến hoá, xét các đặc điểm sau:

(1) Đều có thể làm xuất hiện các kiểu gen mới trong quần thể.

(2) Đều làm thay đổi tần số alen không theo hướng xác định.

(3) Đều có thể dẫn tới làm giảm tính đa dạng di truyền của quần thể.

(4) Đều có thể làm thay đổi thành phần kiểu gen của quần thể.

(5) Đều có thể làm xuất hiện các alen mới trong quần thể.

     Số đặc điểm mà cả nhân tố di – nhập gen và nhân tố đột biến đều có là

Ở một loài động vật, xét một gen trên nhiễm sắc thể thường có 2 alen, số giao tử đực, giao tử mang alen a chiếm 5%. Trong tổng số giao tử cái, giao tử alen A trội hoàn toàn so với alen đột biến a. Giả sử ở một phép lai, trong tông mang alen a chiếm 10%. Theo lý thuyết, trong tổng số cá thể biến ở đời con, thể đột biến chiếm tỉ lệ

Theo quan niệm hiện đại, chọn lọc tự nhiên

Đối với tiến hoá, đột biến gen có vai trò

Một đột biến có hại và chỉ sau một thế hệ đã bị loại ra khỏi quần thể khi 

Trong quá trình hình thành đặc điểm thích nghi, CLTN có vai trò

Trong một quần thể của một loài thực vật phát sinh một đột biến lặn, cá thể mang đột biến này có kiểu gen dị hợp. Trường hợp nào sau đây thể đột biến sẽ nhanh chóng được biểu hiện trong quần thể.