Giải thích : Hiện tượng Mặt Trời ở đúng đỉnh đầu lúc 12 giờ trưa được gọi là Mặt Trời lên thiên đỉnh. Ở nơi mặt trời lên thiên đỉnh thì tia sáng mặt trời sẽ tạo với bề mặt một góc là 90⁰ (tia sáng mặt trời chiếu thắng góc với tiếp tuyến ở bề mặt đất).

Đáp án: A

Đáp án C.

Chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời là chuyển động do ảo giác của Mặt Trời trong năm giữa hai chí tuyến. Ngoài phạm vi khu vực nội chí tuyến không nhìn thấy hiện tượng này.

Đáp án C.

Ở trên bề mặt Trái Đất các khu vực trong vùng nội chí tuyến có Mặt Trời lên thiên đỉnh 2 lần trong năm, đường chí tuyến Bắc và Nam có Mặt Trời lên thiên đỉnh 1 lần, còn khu vực ngoại chí tuyến không có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Giải thích : Mục I (hình 6.1), SGK/22 địa lí 10 cơ bản.

Đáp án: B

Đáp án D.

Ở trên bề mặt Trái Đất các khu vực trong vùng nội chí tuyến có Mặt Trời lên thiên đỉnh 2 lần trong năm, đường chí tuyến Bắc và Nam có Mặt Trời lên thiên đỉnh 1 lần, còn khu vực ngoại chí tuyến không có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh.

Đáp án B.

Trong quá trình chuyển động biểu kiến hằng năm, Mặt Trời lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc vào ngày 22-6; chí tuyến Nam vào ngày 22-12; ở Xích đạo vào ngày 21-3 và 23-9.

Giải thích : Mục I (hình 6.1), SGK/22 địa lí 10 cơ bản.

Đáp án: D

Giải thích : Mục I (hình 6.1), SGK/22 địa lí 10 cơ bản.

Đáp án: C

Đáp án A.

Nước Việt Nam nằm trong vùng nội chí tuyến Bắc (từ Xích Đạo đến chí tuyến Bắc), nằm trong Mặt Trời lần lượt đi qua thiên đỉnh ở các địa điểm trên đất nước Việt Nam trong khoảng thời gian từ ngày 21 - 3 đến 23 - 9 (khoảng thời gian bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời nên nhận được nhiều ánh sáng, nhiệt). Thời gian này, Mặt Trời cũng lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc (22 - 6), các địa điểm nằm gần chí tuyến thì hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh gần nhau hơn, càng xa chí tuyến hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh càng xa nhau.

Giải thích : Hà Nội ở gần chí tuyến nên có thời gian hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh gần nhau nhất. TP. Hồ Chí Minh ở gần xích đạo nên có thời gian 2 lần Mặt Trời lên thiên đỉnh xa nhau nhất trong năm.

Đáp án: D

Đáp án đúng là : C

- Các chuyển động để sinh ra các mùa trên Trái Đất là Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương trong quá trình chuyển động.

Do trục Trái Đất nghiêng không đổi phương khi chuyển động quanh Mặt Trời, nên Bắc bán cầu và Nam bán cầu lần lượt ngả về phía Mặt Trời => nhận được lượng nhiệt khác nhau sinh ra mùa nóng, lạnh khác nhau; thời gian chiếu sáng cũng khác nhau => Sinh ra các mùa trên Trái Đất.

→ C đúng.A,B,D sai.

* Mở rộng:

 HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT

1. Các mùa trong năm

- Mùa là một phần thời gian của năm, mỗi mùa có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu.

- Nguyên nhân sinh ra các mùa: trục Trái Đất nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất và không đổi phương khi chuyển động quanh Mặt Trời. Nên có thời kì bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời và có thời kì bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời. Điều này làm cho thời gian chiếu sáng và lượng bức xạ mặt trời nhận được ở mỗi bán cầu đều thay đổi quanh năm.

- Chia một năm thành bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông (chỉ mang tính chất tương đối và có sự khác nhau ở các khu vực, các quốc gia)

2. Ngày, đêm dài ngắn theo vĩ độ

- Trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương trong khi chuyển động quanh Mặt Trời nên tuỳ vào vị trí của Trái Đất trên quỹ đạo mà độ dài ngày, đêm thay đổi theo mùa và theo vĩ độ.

- Xích đạo, quanh năm có ngày, đêm bằng nhau. Càng xa Xích đạo về hai cực, độ dài ngày và đêm càng chênh lệch.

+ Vào ngày 22–6, bán cầu Bắc có ngày dài hơn đêm, càng đi về phía cực Bắc thì ngày càng dài, đêm càng ngắn (Vòng cực Bắc đến cực Bắc ngày kéo dài 24 giờ - ngày địa cực). Ở bán cầu Nam là ngược lại.

+ Vào ngày 22–12, bán cầu Bắc có ngày ngắn hơn đêm, càng đi về phía cực Bắc thì ngày càng ngắn, đêm càng dài (Vòng cực Bắc đến cực Bắc có đêm dài 24 giờ - đêm địa cực). Ở bán cầu Nam là ngược lại.

+ Tại hai cực có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm.

+ Riêng hai ngày 21–3 và 23–9 ngày dài bằng đêm trên toàn Trái Đất.

Xem thêm các bài viết liên quan,chi tiết khác:

Lý thuyết Địa Lí 10 Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của trái đất

Giải Địa lí lớp 10 Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của trái đất

Giải thích : Mục II (hình 6.2), SGK/23 địa lí 10 cơ bản.

Đáp án: A

Đáp án đúng là : B

- Trong năm, bán cầu Bắc ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời vào thời gian 22 – 6. 

Ngày 22/6 Mặt Trời lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc nên thời gian này khu vực từ Xích đạo về cực Bắc nhận được bức xạ, ánh sáng từ Mặt Trời nhiều nhất trong năm.

→ B đúng.A,C,D sai,

* Hệ quả chuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất

1. Các mùa trong năm

- Trong khi chuyển động quanh Mặt Trời, trục của Trái Đất luôn nghiêng và không đổi phương nên có lúc bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, có lúc bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời.

- Nguyên nhân: Do thời gian chiếu sáng và lượng nhiệt thu nhận được ở mỗi bán cầu có sự thay đổi trong năm nên đã sinh ra các mùa.

- Đặc điểm về mùa:

+ Mỗi mùa trong năm có sự khác nhau về thời tiết, khí hậu và độ dài ngày đêm.

+ Thời gian bắt đầu và kết thúc mỗi mùa cũng có sự khác nhau theo cách tính lịch dương hoặc lịch âm.

+ Ở vùng ôn đới, một năm có bốn mùa khá rõ rệt; ở vùng nhiệt đới, mùa xuân và mùa thu thường ngắn, không rõ rệt.

+ Mùa ở hai bán cầu luôn trái ngược nhau.

Sơ đồ chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các mùa

tính theo dương lịch ở bán cầu Bắc

2. Ngày đêm dài, ngắn theo vĩ độ

- Nguyên nhân: Do trục Trái Đất luôn nghiêng và không đổi phương khi chuyển động quanh Mặt Trời nên có hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ.

- Đặc điểm: Độ dài ngày đêm chênh lệch nhau càng nhiều khi đi từ xích đạo về phía hai cực.

Độ dài ngày đêm ở các vĩ độ vào ngày 22-6 và ngày 22-12

Xem thêm các bài viết liên quan,chi tiết khác:

Lý thuyết Địa lí 10 Bài 4: Hệ quả địa lí các chuyển động chính của Trái Đất

Giải bài tập Địa Lí 10 Bài 4: Hệ quả địa lí các chuyển động chính của Trái Đất

Đáp án đúng là: B

- Trong năm, bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời vào thời gian ừ 23 – 9 đến 21 – 3.

Từ ngày 23 - 9 đến 21- 3 (năm sau) Mặt Trời di chuyển xuống phía Nam và lên thiên đỉnh ở chí tuyến Nam (22-12) -> Thời gian này nửa cầu Nam ngả về phía Mặt Trời nhiều nhất nên nhận được ánh sáng, nhiệt từ Mặt Trời nhiều (ngày dài, đêm ngắn).

→ B đúng 

- A sai vì trong khoảng thời gian này, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, tạo ra mùa xuân và hè ở Bắc bán cầu. Bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời vào khoảng 22/12 đến 21/3.

- C sai vì trong khoảng thời gian này, bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, tạo ra mùa hè ở Bắc bán cầu. Bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời từ 22/12 đến 21/3.

- D sai vì trong khoảng thời gian này, bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời, tạo ra mùa hè ở Nam bán cầu. Ngược lại, từ 22/12 đến 21/3 là khi bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời.

Từ ngày 23-9 đến 21-3, bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời, tạo nên mùa xuân và mùa hè ở bán cầu Nam.

• 23-9 (xuân phân): Đây là thời điểm Mặt Trời nằm thẳng trên xích đạo, ánh sáng phân bố đều hai bán cầu. Sau ngày này, bán cầu Nam bắt đầu ngả dần về phía Mặt Trời.

• Từ 23-9 đến 21-12 (cận đông chí): Bán cầu Nam tiếp tục ngả nhiều hơn về phía Mặt Trời, nhận được nhiều ánh sáng và nhiệt lượng. Đến ngày 21-12 (đông chí), bán cầu Nam đạt độ ngả lớn nhất, Mặt Trời nằm thẳng trên chí tuyến Nam (23,5°N), gây ra ngày dài nhất và đêm ngắn nhất ở bán cầu Nam.

• Từ 21-12 đến 21-3 (cận xuân phân): Bán cầu Nam dần giảm độ ngả về phía Mặt Trời nhưng vẫn tiếp tục nhận lượng ánh sáng lớn hơn so với bán cầu Bắc.

• 21-3 (xuân phân ở Bắc bán cầu): Mặt Trời lại trở về vị trí thẳng trên xích đạo, kết thúc giai đoạn bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời.

Giai đoạn này không chỉ quyết định mùa ở bán cầu Nam mà còn làm ngược lại ở bán cầu Bắc, nơi diễn ra mùa thu và mùa đông.

* Mở rộng:

Các hệ quả địa lí do chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời

a. Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau

- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ:

+ Ở xích đạo, ngày và đêm luôn luôn bằng nhau

+ Càng xa xích đạo, thời gian ngày đêm càng chênh lệch

+ Từ vòng cực về cực, có hiện tượng ngày hoặc đêm dài 24h

+ Riêng ở 2 cực có 6 tháng ngày, 6 tháng đêm

Hiện tượng ngày đêm vào các ngày 22-6 và 22-12

- Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa:

+ Mùa xuân, mùa hạ có ngày dài hơn đêm

+ Mùa thu, mùa đông có ngày ngắn hơn đêm

+ Ngày 21/3 và 23/9 có ngày đêm dài bằng nhau ở tất cả mọi nơi trên Trái Đất

b. Hiện tượng các mùa trong năm

- Mùa là khoảng thời gian trong năm có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu

- Nguyên nhân: Do trục Trái Đất nghiêng 1 góc không đổi với mặt phẳng quỹ đạo

- Mùa ở 2 bán cầu trái ngược nhau

- Ở vùng ôn đới có 4 mùa rõ rệt, ở vùng nhiệt đới có 2 mùa không rõ rệt, ở vùng hàn đới chỉ có mùa lạnh kéo dài

Xem thêm các bài viết liên quan,chi tiết khác:

Lý thuyết Địa lí 10 Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất

Giải Địa lí lớp 10 Bài 5: Hệ quả địa lí các chuyển động của Trái Đất

Đáp án D.

Trong năm, bán cầu Nam ngả nhiều nhất về phía Mặt Trời vào ngày 22-12 (đây cũng là thời gian Mặt Trời lên thiên đỉnh ở Nam bán cầu). Sau thời gian này, Mặt Trời bắt đầu di chuyển dần về bán cầu Bắc (ở bán cầu Nam thời gian này có hiện tượng ngày dài, đêm ngắn).

Đáp án C.

Ngày 23-9 và 23-1 là hai ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh ở Xích đạo nên không bán cầu nào ngả về phía Mặt Trời.

Đáp án B.

Theo dương lịch, các ngày xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí ở bán cầu Bắc lần lượt là 21 – 3; 22 – 6; 23 – 9; 22 – 12.

Đáp án A.

Theo dương lịch, các ngày xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí ở bán cầu Nam lần lượt là 23 – 9; 22 – 12; 21 – 3; 22 – 6.

Đáp án C.

Theo dương lịch, mùa hạ ở bán cầu bắc từ ngày 22 – 6 đến ngày 23 – 9. Vậy mùa hạ ở bán cầu Nam theo dương lịch sẽ là từ 23 – 9 đến 22 – 12 nguyên nhân là do Trái Đất có dạng hình cầu và quay xung quanh Mặt Trời.

Đáp án A.

Ở bán cầu Bắc, hiện tượng ngày dài hơn đêm diễn ra trong khoảng thời gian ngày 21/3 đến ngày 23/9, thời gian này Mặt Trời di chuyển lên phía Bắc nên bán cầu Bắc nhận được lượng nhiệt, ánh sáng nhiều (ngày dài, đêm ngắn). Đồng thời, khoảng thời gian trên Mặt Trời cũng lên thiên đỉnh ở chí truyến Bắc vào ngày 22/6.

Đáp án C.

Ở bán cầu Nam, hiện tượng ngày dài hơn đêm diễn ra trong khoảng thời gian từ 23 – 9 đến 21 – 3. Thời gian này Mặt Trời di chuyển xuống phía Nam bán cầu và lên thiên đỉnh ở chí tuyến Nam ngày 22/12, bán cầu Nam nhận được nhiều nhiệt và ánh sáng -> Ngày dài, đêm ngắn.

Đáp án B.

Ngày 21-3 và ngày 23-9 Mặt Trời chiếu thẳng góc với Xích đạo nên mọi nơi trên Trái Đất đều nhận được lượng nhiệt, ánh sáng như nhau.

Đáp án D.

Các địa điểm nằm trên đường Xích đạo luôn nhận được lượng ánh sáng lớn hàng năm và tia sáng Mặt Trời chiếu thẳng góc nên ở đây có hiện tượng ngày, đêm dài như nhau quanh năm.

Đáp án B.

Vào ngày 22-6 Mặt Trời lên thiên đỉnh ở chí tuyến Nam, Mặt Trời di chuyển xuống bán cầu Nam nên bán cầu Bắc nhận được lượng nhiệt trong năm ít -> Thời gian ban ngày ngắn, ban đêm dài và sự chênh lệch thời gian ban ngày và thời gian ban đêm lớn nhất trong năm.

Đáp án D.

Ngày 22-12 Mặt Trời di chuyển lên bán cầu Bắc và lên thiên đỉnh ở chí tuyến Bắc (22-12) nên ở bán cầu Bắc nhận được nhiều nhiệt, ánh sáng -> Có đêm ngắn, ngày dài. Còn thời kì này ở bán cầu Nam nhận được ít ánh sáng, nhiệt từ Mặt Trời nên có đêm dài, ngày ngắn -> Sự chênh lệch thời gian ban ngày và thời gian ban đêm lớn nhất trong năm.

Giải thích : Mục III, SGK/24 địa lí 10 cơ bản.

Đáp án: C

Đáp án A.

Trong khi chuyển động quanh Mặt Trời, do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương nên tuỳ vị trí Trái Đất trên quỹ đạo mà ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ. Vào mùa hạ ngày dài hơn đêm và xu hướng ngày càng ngắn lại, đêm càng dài ra (Từ 21/3 đến 23/9 ngày dài hơn đêm).

Đáp án đúng là: D

Vào mùa thu, thời điểm này trong năm có ngày ngắn hơn đêm và xu hướng ngày càng ngắn dần, đêm càng dài dần do Mặt Trời xa dần, lượng nhiệt nhận được ít và chuyển dần sang mùa đông (đêm dài, ngày ngắn).

→ D đúng 

- A, B, C sai vì mùa hạ có ngày dài hơn đêm, mùa đông có đêm dài hơn ngày, còn mùa xuân là giai đoạn chuyển tiếp. Thời gian ngày ngắn hơn đêm thường xuất hiện vào cuối thu và đầu đông, khi trái đất nghiêng về phía mặt trời.

Mùa thu là mùa trong năm có hiện tượng ngày ngắn hơn đêm và xu hướng ngày càng ngắn dần, đêm càng dài dần. Điều này xảy ra do sự thay đổi vị trí tương đối giữa Trái Đất và Mặt Trời trong quá trình Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời.

Ở mùa thu, bán cầu nơi đang trải qua mùa này (Bắc hoặc Nam) bắt đầu nghiêng xa Mặt Trời hơn. Do đó, thời gian ban ngày (Mặt Trời chiếu sáng) ngắn hơn, trong khi thời gian ban đêm kéo dài hơn. Quá trình này diễn ra từ thời điểm thu phân (khoảng 23/9 ở Bắc bán cầu) và kéo dài đến đông chí (khoảng 22/12).

Hiện tượng ngày ngắn đêm dài dần không chỉ đặc trưng cho mùa thu mà còn báo hiệu sự chuyển tiếp sang mùa đông, khi ngày sẽ ngắn nhất trong năm vào đông chí. Điều này tạo nên sự thay đổi về nhiệt độ và ánh sáng, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt và môi trường sống của con người.

Đáp án B.

Vào mùa đông ở cả hai bán cầu trong năm có hiện tượng ngày ngắn hơn đêm và xu hướng ngày càng dài ra, đêm càng ngắn lại do thời kì mùa đông (khoảng 23-9 đến 21-3 năm sau), bắt đầu chuyển dần từ những ngày đông sang xuân và hạ nên bức xạ nhiệt nhận được từ Mặt Trời ngày càng nhiều (bán cầu mùa đông ngả dần về phía Mặt Trời).

Giải thích : Hiện tượng Mặt Trời ở đúng đỉnh đầu lúc 12 giờ trưa được gọi là Mặt Trời lên thiên đỉnh. Ở nơi mặt trời lên thiên đỉnh thì tia sáng mặt trời sẽ tạo với bề mặt một góc là 90⁰ (tia sáng mặt trời chiếu thắng góc với tiếp tuyến ở bề mặt đất).

Đáp án: A