- Đọc trước văn bản Đình công và nổi dậy, tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Vi Huyền Đắc.

- Đọc nội dung giới thiệu về vở kịch Kim tiền dưới đây để hiểu bối cảnh đoạn trích.

* Thông tin về tác giả Vi Huyền Đắc:

Vi Huyền Đắc sinh ngày 18-12-1899 tại xã Trà Cổ, huyện Hải Ninh (nay là phường Trà Cổ, TP Móng Cái), mất ngày 10-8-1976 tại Hà Nội. Chuyện rằng, lúc sơ sinh, ông là một người khó nuôi, nên các cụ thân sinh “bán khoán” vào làm con Đức Thánh Trần ở đền Kiếp Bạc, mang họ tên Trần Văn Đắc theo vị danh tướng họ Trần. Đến 10 tuổi mới “tháo khoán” trở lại họ Vi.

Từ thuở nhỏ, cậu bé Đắc học chữ Pháp và chữ Hán, tốt nghiệp Thành Chung tại Hải Phòng, vào học trường Kỹ Nghệ. Vì thích văn chương, ông tự học chữ quốc ngữ. Khoảng năm 1923-1924, ông vào Sài Gòn làm báo, ở cùng nhà thơ Tản Đà và nhà văn Lê Văn Trương. Giai đoạn này, ông viết một số bài báo có xu hướng tiến bộ. Đang ấp ủ nhiều dự định thì cha ốm nặng nên gia đình gọi ông về Hải Phòng giao cho ông thừa kế sản nghiệp.

Về Bắc, ông cưới vợ, trông nom cơ nghiệp, nối tiếp bố làm thầu khoán, khai thác mỏ và viết văn, viết kịch. Tại Hải Phòng ngày ấy, ông thừa kế một sản nghiệp lớn, có đội thuyền đến 120 chiếc chở đá clinker cho Nhà máy xi măng Hải Phòng, có cổ phần nhà máy, có mỏ đá vôi và nhiều tài sản khác, nên ông có điều kiện vừa viết lách, vừa mở nhà in để xuất bản sách của mình và của bạn bè rất thoải mái. Sau đó ông càng ngày càng thấy say mê văn nghiệp hơn doanh nghiệp, nên bán đi những cổ phần doanh nghiệp của bố để lại để chuyên tay sáng tác. Ngoài dịch văn học, trước sau ông đã có trên 20 vở kịch vừa sáng tác vừa dịch của nước ngoài. Thời kỳ trước 1945 là thời kỳ ông viết khoẻ nhất.

Các vở có tiếng vang trong cả nước như: Uyên ương (1927), Hoàng Mộng Điệp (1928), Cô đầu Yến, Cô đốc Minh, Hai tối tân hôn (1929), Nghệ sĩ hồn (1923), Kinh Kha (1934), Kim tiền (được giải thưởng Tự lực văn đoàn 1937), Ông Ký Cóp, Trường hận và Samurai (Giải thưởng của viện Hàn lâm Nice, Pháp 1936-1937), Lệ Chi Viên (1934), Khóc lên tiếng cười (1943) v.v..

Kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông tản cư về vùng tự do ở Yên Mô (Ninh Bình). Tại đây, ông đã tham gia viết kịch cho đội kịch địa phương và công tác báo chí, văn hoá, kịch nghệ. Sau đó, vì sốt rét nặng, ông trở về Hải Phòng rồi năm 1954 thì vào Nam, sống chủ yếu bằng nghề dịch thuật, viết văn và dạy học ở trường Quốc gia âm nhạc kịch nghệ Sài Gòn. Sau 1954, ông ít viết kịch, chỉ hoàn tất vở Thành Cát Tư Hãn, Từ Hy Thái Hậu và vở kịch cuối cùng là Nhà có phúc đã đăng báo, chưa xuất bản. Thời gian sống ở Sài Gòn hầu như ông chỉ chuyên chú dịch Hán văn, Pháp văn. Đất nước thống nhất, Vi Huyền Đắc trở về Bắc thăm quê Trà Cổ và sau đó mất ở Hà Nội ngày 10- 8- 1976, thọ 78 tuổi.

Kịch tác gia Vi Huyền Đắc là một trong vài nhà viết kịch có tên tuổi trong thời kỳ hình thành nền kịch nói Việt Nam. Đa số các vở kịch của ông đã được công diễn nhiều lần từ Bắc chí Nam và có tiếng vang, để lại ấn tượng sâu sắc. Kịch của ông tựu trung là đề cao chân thiện mỹ, bảo vệ luân lý cổ truyền, ca tụng đạo đức, đề cao ý chí nghị lực con người, bênh vực tầng lớp dân nghèo, phu thợ lầm than bị chủ bóc lột, đòi sự công bằng hợp đạo lý. Vở Kim Tiền dựng nền trên ý tưởng ấy, và cũng chính là vở kịch đắc ý nhất của tác giả.