Lý thuyết GDCD 9 Bài 9 (Kết nối tri thức): Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

Lý thuyết GDCD 9 Bài 9: Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

1. Vi phạm pháp luật

- Khái niệm: Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện, xâm phạm các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ.

- Phân loại: Vi phạm pháp luật được chia làm bốn loại:

+ Vi phạm hình sự là hành vi nguy hiểm cho xã hội, được coi là tội phạm, được quy định trong Bộ luật Hình sự.

+ Vi phạm hành chính là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm các quy tắc quản lí hành chính nhà nước có mức độ nguy hiểm thấp hơn tội phạm.

+ Vi phạm kỉ luật là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm các quan hệ lao động, công vụ nhà nước, ... do pháp luật lao động và pháp luật hành chính bảo vệ.

+ Vi phạm dân sự là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm các quan hệ tài sản hoặc quan hệ nhân thân.

Chở quá số người quy định khi tham gia giao thông (vi phạm hành chính)

2. Trách nhiệm pháp lí

a) Khái niệm

Trách nhiệm pháp lí là nghĩa vụ mà các chủ thể phải gánh chịu hậu quả bất lợi do Nhà nước quy định từ hành vi vi phạm pháp luật của mình.

b) Đặc điểm của trách nhiệm pháp lí

- Là loại trách nhiệm do pháp luật quy định.

- Chỉ phát sinh khi có chủ thể vi phạm pháp luật.

- Do cá nhân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm pháp luật.

- Gắn với các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước, có giá trị pháp lí bắt buộc thực hiện đối với các chủ thể vi phạm pháp luật.

- Là hậu quả bất lợi đối với chủ thể vi phạm pháp luật.

c) Phân loại trách nhiệm pháp lí

- Trách nhiệm hình sự

+ Được quy định trong Bộ luật Hình sự.

+ Phát sinh khi có chủ thể có hành vi vi phạm hình sự.

+ Do Toà án áp dụng đối với chủ thể vi phạm hình sự.

+ Tước bỏ quyền, lợi ích của chủ thể vi phạm hình sự.

+ Gắn với các biện pháp cưỡng chế như: phạt tiền, phạt tù, tử hình,...

Trách nhiệm hình sự (minh họa)

- Trách nhiệm dân sự:

+ Được quy định trong Bộ luật Dân sự và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

+ Phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm dân sự.

+ Do Toà án hoặc chủ thể có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm dân sự.

+ Buộc chủ thể vi phạm dân sự gánh chịu thiệt hại về tài sản, nhân thân,... để khôi phục tình trạng ban đầu của các quyền dân sự bị vi phạm.

+ Gắn với các biện pháp cưỡng chế như: buộc xin lỗi, cải chính công khai; buộc bồi thường thiệt hại; buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự,...

- Trách nhiệm hành chính:

+ Được quy định trong Luật Xử lí vi phạm hành chính và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

+ Phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm hành chính.

+ Do các chủ thể và cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm hành chính.

+ Buộc chủ thể vi phạm hành chính phải gánh chịu thiệt hại về tài sản, công việc,...

+ Gắn liền với các biện pháp cưỡng chế như: phạt tiền; tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm,...

- Trách nhiệm kỉ luật:

+ Được quy định trong Bộ luật Lao động; Luật Cán bộ, công chức; Luật Viên chức;...

+ Phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm kỉ luật.

+ Do người đứng đầu cơ quan, tổ chức áp dụng đối với chủ thể vi phạm kỉ luật.

+ Buộc chủ thể vi phạm kỉ luật phải gánh chịu thiệt hại về danh dự, uy tín, công việc, thu nhập,...

+ Gắn liền với các biện pháp cưỡng chế như: khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, buộc thôi việc,...

d) Ý nghĩa của trách nhiệm pháp lí

- Thể hiện tính tôn nghiêm của pháp luật.

- Là sự trừng phạt nghiêm khắc của pháp luật đối với các chủ thể vi phạm pháp luật.

- Giáo dục mọi người có ý thức tôn trọng pháp luật, tuân theo quy định của pháp luật và các quy tắc của cuộc sống; nâng cao ý thức phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm.

- Củng cố lòng tin của người dân vào pháp luật.

- Góp phần duy trì trật tự an toàn xã hội.

3. Trách nhiệm của công dân

- Mọi công dân phải nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, tích cực ngăn ngừa và đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật.

Trắc nghiệm: Vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lí

Câu 1. Hành vi trái pháp luật, có lỗi, do người có năng lực trách nhiệm pháp lí thực hiện, xâm phạm các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ - đó là nội dung của khái niệm nào sau đây?

A. Vi phạm pháp luật.

B. Thực hiện pháp luật.

C. Thực thi pháp luật.

D. Tôn trọng pháp luật.

Câu 2. Điền cụm từ thích hợp vào chỗ trống (….) trong khái niệm sau: “…………. là hành vi nguy hiểm cho xã hội, được coi là tội phạm, được quy định trong Bộ luật Hình sự”.

A. vi phạm hình sự.

B. vi phạm hành chính.

C. vi phạm kỉ luật.

D. vi phạm dân sự.

Câu 3. Điền cụm từ thích hợp vào chỗ trống (….) trong khái niệm sau: “………….là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm các quy tắc quản lí hành chính nhà nước có mức độ nguy hiểm thấp hơn tội phạm”.

A. vi phạm hình sự.

B. vi phạm hành chính.

C. vi phạm kỉ luật.

D. vi phạm dân sự.

Câu 4. Vi phạm kỉ luật là hành vi

A. vi phạm pháp luật, xâm phạm các quan hệ tài sản hoặc quan hệ nhân thân.

B. nguy hiểm cho xã hội, được coi là tội phạm, được quy định trong Bộ luật Hình sự.

C. vi phạm pháp luật, xâm phạm các quy tắc quản lí hành chính nhà nước có mức độ nguy hiểm thấp hơn tội phạm.

D. vi phạm pháp luật, xâm phạm các quan hệ lao động, công vụ nhà nước, ... do pháp luật lao động và pháp luật hành chính bảo vệ.

Câu 5. Điền cụm từ thích hợp vào chỗ trống (….) trong khái niệm sau: “………….là hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm các quan hệ tài sản hoặc quan hệ nhân thân”.

A. vi phạm hình sự.

B. vi phạm hành chính.

C. vi phạm kỉ luật.

D. vi phạm dân sự.

Câu 6. Vì có mâu thuẫn cá nhân, không kiềm chế được cảm xúc, anh T (20 tuổi) đã đánh nhau với anh M cùng cơ quan khiến anh M phải nhập viện và một số người khác bị thương nhẹ. Qua thăm khám và kiểm tra, cơ quan y tế đã kết luận anh M bị thương tích 12%.

Câu hỏi: Dựa vào dấu hiệu của các loại vi phạm pháp luật, em hãy xác định hành vi vi phạm của anh T trong tình huống trên.

A. Vi phạm hình sự.

B. Vi phạm hành chính.

C. Vi phạm dân sự.

D. Vi phạm kỉ luật.

Câu 7. Trên đường đi học về, K và A (đều đủ 16 tuổi) cùng điều khiển xe đạp điện tham gia giao thông đường bộ. Khi thấy K là bạn của mình không cài quai mũ bảo hiểm, A đã nhắc bạn, nhưng K lại không quan tâm mà còn cố tình vượt đèn đỏ và phóng nhanh, vượt ẩu để đuổi theo các bạn đi phía trước.

Câu hỏi: Dựa vào dấu hiệu của các loại vi phạm pháp luật, em hãy xác định hành vi vi phạm của bạn K trong tình huống trên.

A. Vi phạm hình sự.

B. Vi phạm hành chính.

C. Vi phạm dân sự.

D. Vi phạm kỉ luật.

Câu 8. Sau khi tìm hiểu, anh X quyết định thuê căn nhà của gia đình ông V để làm văn phòng công ty. Nội dung của hợp đồng thuê nhà quy định: Ông V sẽ cho anh X thuê căn nhà trong thời hạn là 2 năm, mỗi tháng anh X phải trả cho gia đình ông V số tiền là 10 triệu đồng. Anh X được sử dụng toàn bộ diện tích của căn nhà, trả tiền thuê nhà vào đúng ngày 15 hằng tháng và không được tự ý thay đổi kết cấu ngôi nhà. Trong trường hợp nếu một trong hai bên vi phạm nội dung của hợp đồng thì phải chịu trách nhiệm bồi thường vi phạm hợp đồng (nếu có). Tuy nhiên, sau 6 tháng kí kết hợp đồng, anh X đã tiến hành thuê thợ đến để mở rộng cửa nhà.

Câu hỏi: Dựa vào dấu hiệu của các loại vi phạm pháp luật, em hãy xác định hành vi vi phạm của anh X trong tình huống trên.

A. Vi phạm hình sự.

B. Vi phạm hành chính.

C. Vi phạm dân sự.

D. Vi phạm kỉ luật.

Câu 9. Nội quy của công ty H quy định trong thời gian làm việc tại cơ quan: Nhân viên phải mặc quần áo bảo hộ lao động theo quy định; không hút thuốc lá; bảo quản tài sản của công ty, ... Ông B đã phát hiện ra anh P thường xuyên không mặc áo bảo hộ lao động.

Câu hỏi: Dựa vào dấu hiệu của các loại vi phạm pháp luật, em hãy xác định hành vi vi phạm của anh P trong tình huống trên.

A. Vi phạm hình sự.

B. Vi phạm hành chính.

C. Vi phạm dân sự.

D. Vi phạm kỉ luật.

Câu 10. Xác định loại vi phạm pháp luật trong tình huống sau:

Tình huống: Anh G (16 tuổi) điều khiển xe máy trên 50 phân khối và chạy quá tốc độ quy định. Sau đó, anh G đã gây tai nạn cho chị M, khiến chị bị thương với tỉ lệ thương tật dưới 11%.

A. Vi phạm hình sự.

B. Vi phạm dân sự.

C. Vi phạm kỉ luật.

D. Vi phạm hành chính.

Câu 11. Hậu quả bất lợi mà cá nhân, tổ chức phải gánh chịu từ hành vi vi phạm pháp luật của mình do Nhà nước quy định - đó là nội dung của khái niệm nào sau đây?

A. trách nhiệm pháp lí.

B. quyền lợi hợp pháp.

C. nghĩa vụ pháp lí.

D. quyền và nghĩa vụ.

Câu 12. “Trách nhiệm pháp lí của người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội phải chịu hình phạt và các biện pháp tư pháp được quy định trong Bộ luật Hình sự như cảnh cáo, phạt tiền, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình, ...” - đó là nội dung của khái niệm nào sau đây?

A. Trách nhiệm kỉ luật.

B. Trách nhiệm dân sự.

C. Trách nhiệm hình sự.

D. Trách nhiệm hành chính.

Câu 13. Đọc trường hợp sau và cho biết: trách nhiệm pháp lí mà bà H phải thực hiện là gì?

Trường hợp. Cơ quan công an đã bắt giữ anh Q vì hành vi tổ chức hoạt động đánh bạc tại nơi cư trú.

A. Trách nhiệm hình sự.

B. Trách nhiệm dân sự.

C. Trách nhiệm kỉ luật.

D. Trách nhiệm hành chính.

Câu 14. Chủ thể trong tình huống sau phải chịu trách nhiệm pháp lí nào?

Tình huống. Anh Q (19 tuổi) nhận được giấy triệu tập khám sức khoẻ nghĩa vụ quân sự nhưng cố tình không đi khám. Sau đó, anh Q đã bị xử phạt hành chính 12 triệu đồng đối với hành vi vi phạm về kiểm tra, khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên, anh Q vẫn cố tình không chấp hành trách nhiệm hành chính, thậm chí anh còn lén rời khỏi nơi cư trú. Khi đến địa phương khác, anh Q lại có hành vi trộm cắp tài sản của người dân địa phương với tổng giá trị tài sản lên đến 5 triệu đồng.

A. Trách nhiệm hình sự.

B. Trách nhiệm dân sự.

C. Trách nhiệm hành chính.

D. Trách nhiệm kỉ luật.

Câu 15. Chủ thể trong tình huống sau phải chịu trách nhiệm pháp lí nào?

Tình huống. Để bảo vệ môi trường, Uỷ ban nhân dân xã A đã yêu cầu các hộ gia đình trong xã phải thực hiện thu gom và phân loại rác thải sinh hoạt đến nơi tập kết theo đúng quy định.

Tuy nhiên, gia đình ông D lại không thực hiện quy định mà vẫn để chung các loại rác và bỏ rác thải ra khu vực cấm.

A. Trách nhiệm hình sự.

B. Trách nhiệm dân sự.

C. Trách nhiệm hành chính.

D. Trách nhiệm kỉ luật.

Câu 16. Trong tình huống sau, những chủ thể nào đã vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông đường thủy nội địa?

Tình huống. Lên lớp 10, bạn P phải đi đò sang sông để đến trường và về nhà. Mấy ngày đầu, P đều mặc áo phao do bác lái đò đưa cho và ngồi im ở giữa thuyền. Thấy mặc áo phao vướng víu, khó chịu nên mấy ngày sau P không mặc nữa. Thấy vậy, bác lái đò đã yêu cầu P mặc áo phao, nhưng P tỏ thái độ khó chịu, không hợp tác. Do đó, bác lái đò đã từ chối chở P qua sông.

A. Bạn P.

B. Bác lái đò.

C. Bác lái đò và bạn P.

D. Không có nhân vật nào.

Câu 17. Gần tết Nguyên đán, anh D được anh X rủ cùng mua vật liệu về nhà tự quấn pháo để bán. Nếu là anh D, em nên lựa chọn cách ứng xử nào sau đây?

A. Từ chối, đồng thời khuyên anh X không nên thực hiện ý định đó.

B. Từ chối nhưng không can ngăn anh X vì không phải việc của mình.

C. Đồng ý với anh X vì bán pháo vào dịp tết sẽ thu được nhiều lợi nhuận.

D. Đồng ý, rủ thêm nhiều người thân và bạn bè cùng tham gia cho vui.

Câu 18. Ý kiến nào sau đây đúng?

A. Trách nhiệm pháp lí là hậu quả của hành vi vi phạm pháp luật.

B. Mọi hành vi trái với quy định của pháp luật đều vi phạm pháp luật.

C. Trẻ em dù có phạm tội cũng không phải chịu trách nhiệm hình sự.

D. Mọi công dân phải tích cực ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật.