Lý thuyết An toàn phóng xạ - Vật lí 12 Chân trời sáng tạo

Lý thuyết Vật lí 12 Bài 18: An toàn phóng xạ

1. Tác hại của các tia phóng xạ

- Đối với tia α: khả năng đâm xuyên của những hạt α rất yếu nên không thể truyền xuyên qua lớp da để vào cơ thể chúng ta. Do đó, tia α ít gây nguy hại khi nguồn phóng xạ nằm ngoài cơ thể người. Tuy nhiên, với khả năng ion hoá mạnh, những hạt α này lại vô cùng nguy hiểm nếu chất phóng xạ α thâm nhập vào cơ thể khi chúng ta ăn uống, hít thở.

- Đối với tia β: gồm β⁺ và β^- là những hạt mang điện, có khả năng đâm xuyên cao hơn tia α và cũng có khả năng ion hoá nhưng không mạnh bằng tia α. Chùm tia β cường độ lớn có thể gây bỏng. Tác hại của tia β không lớn như tia β nếu nguồn phát các tia này thâm nhập vào cơ thể người.

- Đối với tia γ: không mang điện nhưng có khả năng đâm xuyên rất lớn. Do đó, tia γ có khả năng gây tổn hại nguy hiểm cho tất cả các mô của cơ thể người ngay cả ở những khoảng cách tương đối xa nguồn phóng xạ.

Tác hại của các tia phóng xạ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khả năng thâm nhập của các tia này vào cơ thể, liều lượng chiếu, thời gian phơi nhiễm, ... Nói chung, nhiễm phóng xạ có thể gây ra các triệu chứng nhẹ như buồn nôn, mệt mỏi, ... cho đến nặng hơn như rụng tóc, tiêu chảy và nguy cơ ung thư thâm chí co thể nguy hiểm đến tính mang.

2. Biển cảnh báo phóng xạ

3. Quy tắc an toàn phóng xạ

Ba quy tắc an toàn phóng xạ:

- Thời gian phơi nhiễm: Ảnh hưởng của bức xạ lên cơ thể sống càng lớn khi thời gian phơi nhiễm với nguồn phóng xạ càng dài. Việc giảm thời gian phơi nhiễm rất quan trọng. Do đó cần bố trí thời lượng công việc phù hợp để giảm thiểu thời gian phơi nhiễm với nguồn phóng xạ.

- Khoảng cách đến nguồn phóng xạ: Sự ảnh hưởng của phóng xạ lên cơ thể chúng ta giảm khi khoảng cách đến nguồn phóng xạ tăng lên. Vì vậy, khi cần thao tác trực tiếp với nguồn phóng xạ, ta cần đảm bảo khoảng cách an toàn bằng việc sử dụng các kẹp dài, các phương tiện điều khiển từ xa hoặc cánh tay robot (Hình 18.5).

- Che chắn phóng xạ: Như đã biết, các tia phóng xạ có thể được chặn lại bằng những vật liệu phù hợp. Do đó, việc che chắn phóng xạ có thể được thực hiện bằng cách trang bị các màn chắn như tường bê tông, cửa chì có độ dày cần thiết, trang phục bảo hộ (mắt kính, găng tay, quần áo bảo hộ có chì) như Hình 18.6.

Khi phát hiện ô nhiễm phóng xạ, ta cần thông báo ngay với người phụ trách an toàn phóng xạ hoặc chính quyền địa phương. Một quy tắc quan trọng khi xảy ra tình trạng ô nhiễm phóng xạ khẩn cấp là cần theo dõi chặt chẽ tình hình qua các phương tiện truyền thông và tuân thủ các hướng dẫn của chính quyền địa phương.

Trắc nghiệm: An toàn phóng xạ

PHẦN I. Câu trắc nghiệm nhiều phương án lựa chọn. Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 7. Mỗi câu hỏi thí sinh chỉ lựa chọn một phương án.

Câu 1: Vật liệu nào sau đây là hiệu quả nhất khi được sử dụng để che chắn phóng xạ g?

A. Giấy.

B. Gỗ.

C. Nhôm.

D. Chì.

Câu 2: Khoảng giữa tháng 3 năm 2015, khi bàn giao tài sản do thay đổi nhân sự phụ trách an toàn bức xạ. một nhà máy thép tại Bà Rịa – Vũng Tàu phát hiện một nguồn phóng xạ đã bị thất lạc. Nhà chức trách chỉ đạo phải khẩn cấp tìm nguồn phóng xạ đã bị thất lạc này.

Việc tìm khẩn cấp nguồn phóng xạ bị thất lạc là rất quan trọng vì nguồn này

A. rất đắt tiền.

B. khó sản xuất nên khó tìm thấy trên thị trường.

C. có thể gây nguy hiểm đến sức khoẻ cư dân.

D. cần thiết trong việc khảo sát sức bền của thép.

Câu 3: Trong các biện pháp sau đây:

1. Đảm bảo thời gian phơi nhiễm thích hợp

2. Giữ khoảng cách thích hợp đến nguồn phóng xạ

3. Sử dụng thuốc tân dược thích hợp.

4. Sử dụng lớp bảo vệ thích hợp.

Những biện pháp nào cần được thực hiện để đảm bảo an toàn phóng xạ?

A. 1, 2, 3.

B. 2, 3, 4.

C. 1, 2, 4.

D. 1, 3, 4.

Câu 4: Các quy tắc an toàn phóng xạ gồm

A. Thời gian phơi nhiễm.

B. Khoảng cách đến nguồn phóng xạ.

C. Che chắn phóng xạ.

D. Tất cả các ý trên

Câu 5: Các ảnh hưởng của tia phóng xạ ảnh hưởng đến cơ thể:

A. Có thể gây buồn nôn, mệt mỏi.

B. Có thể gây ung thư (ung thư phổi,…)

C. Có thể gây rụng tóc,…

D. Tất cả các ý trên

PHẦN II. Câu trắc nghiệm đúng sai. Trong mỗi ý a), b), c), d) ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai

Câu hỏi: Trong các phát biểu sau, em hãy lựa chọn phương án đúng hoặc sai.

a) Ta có thể sử dụng một tờ giấy mỏng để ngăn chặn các tia g.

b) Nếu thâm nhập vào cơ thể chúng ta, chất phóng xạ a sẽ gây nguy hại nhiều hơn so với chất phóng xạ g.

c) Một trong các quy tắc an toàn phsong xạ là luôn uống thuốc tân dược để phòng ngừa nhiễm xạ.

PHẦN III. Câu trả lời ngắn

Câu hỏi: Chọn cụm từ thích hợp trong bảng dưới đây để điền vào chỗ trống.

Ba quy tắc cơ bản cần thực hiện để đảm bảo (1)… khi ở các khu vực có nguồn phóng xạ hoặc phải làm việc trực tiếp với nguồn phóng xạ:

- Bố trí thời lượng công việc phù hợp để giảm thiểu thời gian (2)… với nguồn phóng xạ.

- Khi cần thao tác trực tiếp với nguồn phóng xạ, ta cần đảm bảo (3)… an toàn bằng việc sử dụng các (4)…, các phương tiện điều khiển từ xa.

- Việc (5)… phóng xạ có thể được thực hiện bằng cách trang bị các (6)… như tường bê tông, cửa chì có độ dày cần thiết, trang phục bảo hộ (mắt kính, găng tay, quần áo bảo hộ có chì).