- Vì dế chọi mà gia đình Thành lâm vào cảnh ngộ sau: Quá hạn nộp dế hơn mười ngày, anh ta đã bị quan “trách phạt” đánh đòn trăm gậy, nằm lăn lộn trên giường, vị chức dịch “chỉ còn nghĩ đến chuyện tự tử mà thôi”, con trai vì làm dế chết, bỏ trốn rơi xuống giếng khiến cha mẹ đau xót,…  

- Cũng nhờ dế chọi mà sau đó gia đình Thành được hưởng những điều sau:  

+ Thành được miễn sai dịch, nâng đỡ để đậu tú tài.  

+ Anh ta có “ruộng đồng trăm khoảnh, lầu gác nguy nga, trâu dê đầy đàn”. Ra khỏi nhà thì “áo cừu, ngựa xe vượt cả các bậc quyền thế”, giàu có, sang trọng.  

- Ý nghĩa của sự đối lập giữa hai tình huống: tố cáo nên tội ác của cả một hệ thống cầm quyền thối nát chỉ biết ăn chơi hưởng thụ tàn ác trên mồ hôi xương máu của nhân dân. Coi nhân dân không bằng một con dế, khổ đau hay hạnh phúc phụ thuộc vào những điều hết sức nhỏ nhoi.  

-  Truyện có những yếu tố kì ảo sau: 

+ Bà đồng gù chỉ điểm nơi tìm thấy dế chọi 

+ Chú dế chọi có hình dáng như con chó, cánh hoa mai, đầu vuông chân dài. Dế chọi nhảy xa hơn một thước.  

+ Con trai Thành bị ngây ngốc như người gỗ, ngủ mê mệt, sau một năm thì tỉnh dậy mà kể rằng mình hóa thân thành dế, khỏe mạnh chọi giỏi nên mới sống lại. 

+ …  

- Các yếu tố kì ảo đó có vai trò và ý nghĩa trong truyện là:  

+ Giúp câu chuyện phát triển lô gic, các sự kiện liên đới, phát triển theo ý đồ của tác giả,  

+ Giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự thật xót xa của nhân dân dưới xã hội phong kiến xưa.  

+…  

- Tính chất hiện thực của truyện được thể hiện qua chi tiết: Thời gian xác định, địa danh cụ thể, vị thế và cách hành xử của nhân vật phản ánh đúng các quan hệ xã hội phong kiến,…  

- Qua chi tiết trên tác giả muốn lên án và phê phán tội ác của hệ thống cầm quyền thối nát chỉ biết ăn chơi hưởng thụ đàn ác trên mồ hôi xương máu của nhân dân. Thái độ châm biếm tự nhiên.  

- Ngôi kể thứ 3. 

- Người kể chuyện với điểm nhìn toàn tri đã thể hiện tất cả mọi việc: hoàn cảnh, cảm giác, suy nghĩ và hành động của nhân vật Thành khi tìm bắt chú dế chọi theo sự chỉ điểm của bà đồng lưng gù.  

- Đặc điểm của truyện truyền kì được thể hiện trong truyện Dế chọi là: 

+ Dùng yếu tố kì ảo làm phương thức để phán ảnh hiện thực cuộc sống lúc bấy giờ.  

+ Cốt tuyện mô phỏng cốt truyện dân gian với các sự kiện được sắp xếp theo trật tự tuyến tính, có quan hệ nhân quả.  

+ …