Đêm đông lạnh giá, nhìn mưa mỏng ngoài trời => không khí u buồn => kí ức trong Kiên trỗi về.

- Giật mình

- Hồn phách xiêu lạc, ý thức mờ mịt, lú lẫn, mê mẩn Kiên đi đi lại lại, kí ức lóe chớp

- Tay mỏi tê, run lên, tim như rách dần, cả hai buồng phổi nghẹn khói thuốc, miệng, khô đắng, cổ tắc lại, nấc,…

Trận tử chiến truông Gọi Hồn với những diễn biến nặng nề và số phận bi thảm của tiểu đoàn Kiên.

Đó là lúc Kiên được sống lại với quá khứ, hòa mình vào “tuổi trẻ đã mất đi trong nỗi đau buồn chiến tranh.”

Tác giả miêu tả rất chi tiết quá trình phục hiện của thế giới kí ức trong Kiên, anh tìm lại đước những kí ức đầy sống động trong môi trường, đó là ngày khô nóng, đó là ngày mưa lũ, những bờ suối, bãi lau,… mọi thứ dần dần hiện về, nối tiếp nhau như nó vốn dĩ đã được in sâu trong tâm trí anh, chỉ chờ cơ hội để ùa về.

Cuốn tiểu thuyết mà Kiên đang viết dâng dầy lên theo những trận ùa về của kí ức, “những chương sau là điệp khúc của chương phía trước”.

Vì Kiên vốn là người khó tính, kỳ quặc nên mọi người xung quanh vốn chẳng quá quan tâm đến anh ta. Điều này nói lên tình trạng thờ ơ, thiếu quan tâm, thiếu đồng cảm của những người xung quanh.

Tác phẩm của Kiên là những dòng kí ức lộn xộn, vì anh chỉ cắm cúi viết những kí ức tràn về chứ không hề có dụng ý sắp xếp. Vì người kể không hề biết về những kí ức gãy đứt đó của Kiên nên gặp khó khăn trong việc đọc bản thảo.

Người kể chuyện đã không còn cố gắng để lí giải những trình tự xuất hiện trong bản thảo, mà “tùy tiện” tiếp nhận theo lối nhận thức của riêng anh ta.

Họ đều trải qua những nỗi buồn, đau đớn trong chiến tranh

Bởi vì nhờ những dòng kí ức đó mà Kiên được vĩnh viễn sống trong những ngày tháng đau thương nhưng huy hoàng, những ngày bất hạnh nhưng chan chứa tình người… ngày mà tất cả đều còn rất son trẻ, trong trắng và chân thành.

Ấn tượng ban đầu về nét khác biệt của đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu thuyết khác đã đọc là ngay từ đầu đoạn trích “Nỗi buồn chiến tranh” đã đi thẳng vào tâm lý của nhân vật. Chẳng phải nói về khung cảnh hay giới thiệu nhân vật, mà từ câu văn đầu tiên đã dùng để nói về tâm lí của nhân vật Kiên.

- Tóm tắt: Xoay quanh tâm lí của nhân vật Kiên, những kí ức về một thời oanh tạc chiến trường tràn về trong kí ức ông, kèm theo nỗi cô đơn của thời bình đã giúp ông viết cuốn tiểu thuyết của mình. Nhân vật “tôi” là người cùng cơ quan của Kiên, sau khi Kiên bỏ đi, “tôi” nhận số bản thảo của Kiên để lại và dần thấu hiểu Kiên.

- Đoạn trích không có bối cảnh cụ thể mà chủ yếu xoay quanh vấn đề tâm lí của nhân vật. Sự kiện hay tình huống vốn được xem là yếu tố quan trọng đối với mỗi tác phẩm truyện, trong đoạn trích vừa học sự kiện xảy ra đã ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lí của nhân vật, dẫn đến những diễn biến tiếp theo.

Qua đoạn trích, ý nghĩa của sự nhớ lại là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi con người. Những kỉ niệm về những người mình yêu quý, những trải nghiệm đáng nhớ và những thành tựu đã đạt được đều là những điểm sáng tạo nên màu sắc và ý nghĩa của cuộc sống. Nhớ lại quá khứ cũng là một nguồn động viên và sức mạnh khi ta đối mặt với nhứng khó khăn.

- Người kể chuyện đã nhận xét về cuốn tiểu thuyết: lúc đầu không thể hiểu nổi, vì bản thảo quá lộn xộn, không theo trật tự nào cả nhưng sau đó anh đã hiểu ra và nhận định “khá cuốn hút”.

- Những nhận xét trên có thể liên tưởng tới các cuốn tiểu thuyết hiện đại: tiểu thuyết hiện đại có thể không cần bắt buộc theo trình tự thời gian mà có thể là kể về hiện tại trước rồi mới vòng về quá khứ rồi lại quay lại hiện tại. Việc sắp xếp trên dựa vào tâm lí nhân vật và dụng ý của người sáng tác.

Trong đoạn trích, phần kể lại chuyện Kiên bỏ đi và “tôi” đọc lại bản thảo của Kiến góp phần soi tỏ sự bất lực, đau đớn đến ám ảnh của một người cầm bút để sáng tác ra một tác phẩm tiểu thuyết.